روزشمار جنگ جهانی اول در ایران

جدول زیر وقایع جنگ جهانی اول در ایران را از آغاز حملهٔ آلمان به روسیه در ۹ مرداد ۱۲۹۳ تا ۱۱ آذر ۱۳۰۰ و کشته‌شدن میرزاکوچک‌خان جنگلی دنبال می‌کند. برای اطلاعات بیشتر مقالهٔ ایران در جنگ جهانی اول را ببینید.

۱۹۱۴ میلادی
۵ مرداد ۱۲۹۳ مطابق با ۲۸ ژوئیه ۱۹۱۴ آغاز جنگ جهانی اول با حملهٔ آلمان به روسیه
۱۲ مرداد حمله انگلستان به آلمان
۲۵ مرداد ۱۲۹۳ مستوفی الممالک به ریاست وزرایی منصوب شد
۲۷ مرداد ۱۲۹۳ وودرو ویلسون رئیس جمهور آمریکا، آمریکا را بی‌طرف اعلام کرد
۹ آبان ۱۲۹۳ اعلام بی‌طرفی ایران از سوی احمدشاه قاجار
۹ آبان ۱۲۹۳ ارتش انگلیس، متشکل از سربازان انگلیسی و هندی، با اعلام هدف حفظ امنیت میدان‌های نفتی و پالایشگاه آبادان، در جنوب ایران استقرار یافت
۱۲ آبان ۱۲۹۳ صدور مواد غذایی به خارج از ایران به علت شیوع قحطی ممنوع اعلام شد
۱۶ آبان ۱۲۹۳ روستاییان خوزستان برای دفاع در مقابل نیروهای انگلیسی اعلام آمادگی کردند
۳۰ آبان ۱۲۹۳ بصره به تصرف انگلیسی‌ها درآمد
۱۳ آذر ۱۲۹۳ آغاز دوره سوم مجلس شورای ملی در تهران
۱۹۱۵ میلادی
دی ۱۲۹۳ کارکنان اروپایی شرکت نفت ایران و انگلیس برای محافظت در برابر نیروهای عثمانی و عشایر مخالف، از اهواز و آبادان به خرمشهر منتقل شدند
۱۱ دی ۱۲۹۳ عثمانی به بصره حمله کردند
۱۱ دی ۱۲۹۳ عثمانی به خاک ایران حمله کرد
۱۲ دی ۱۲۹۳ تبریز و ارومیه به تصرف ارتش عثمانی درآمد
۲۴ دی ۱۲۹۳ ویلهلم واسموس آلمانی با هدف تبلیغ و تحریک خوانین عشایر علیه متفقین به بوشهر رفت
۲۸ دی ۱۲۹۳ پیمان ۱۹۱۵ میان روسیه و انگلستان بسته شد که مطابق آن ایران به دو منطقه نفوذ تقسیم می‌شد و هزینه‌های ارتش متفقین به دوش ایران می‌افتاد
۴ بهمن ۱۲۹۳ ارتش روسیه به ایران حمله کرد قوای خود را در مرزهای شمالی مستقر ساخت
۶ بهمن ۱۲۹۳ سپاه روس و عثمانی در تبریز و ارومیه درگیر شدند
۸ بهمن ۱۲۹۳ سپاه عثمانی از قوای روس شکست خورد و آذربایجان به تصرف روس‌ها درآمد
۱۶ بهمن ۱۲۹۳ انبارهای شرکت نفت توسط اعراب باوندی تخریب شد و صدور نفت قطع گردید
۲۵ بهمن ۱۲۹۳ محمدحسن میرزا (ولیعهد) به فرمانفرمایی آذربایجان منتصب شد
۳ اسفند ۱۲۹۳ امیر حشمت با رهبری عشایر مخالف متفقین، برای ورود به کرمانشاهان تلاش کرد
۱۲ اسفند ۱۲۹۳ عشایر مخالف انگلستان با اعراب تحت فرمان شیخ خزعل وارد درگیری شدند
۱۷ اسفند ۱۲۹۳ کنسول آلمان در بوشهر توسط نیروهای انگلیسی بازداشت شد و تلاش‌های ناموفق برای دستگیری واسموس انجام گرفت
۲۰ اسفند ۱۲۹۳ مستوفی الممالک از ریاست وزرایی استعفا داد و میرزا حسن خان مشیرالدوله جایگزین او شد
اسفند ۱۲۹۳ حفر چاه‌های جدید نفتی با تلاش شرکت نفت و با وجود جنگ جهانی در حال پیشرفت بود
۹ فروردین ۱۲۹۴ علمای شیعه نجف علیه نیروهای متفقین فتوای جهاد دادند
۱۰اردیبهشت ۱۲۹۴ مشیرالدوله از مقام ریاست وزرایی استعفا داد
۱۲اردیبهشت ۱۲۹۴ عین‌الدوله به نخست‌وزیری رسید
۲۱ خرداد ۱۲۹۴ عشایر تنگستان به واحد نظامی انگلیس در بوشهر حمله کردند
۱۱ تیر ۱۲۹۴ عین‌الدوله استعفا داد
مرداد - شهریور ۱۲۹۴ عشایر تنگستان و گروه رئیس علی دلواری به مواضع نیروهای نظامی انگلستان حمله کردند
۵ مرداد ۱۲۹۴ مستوفی الممالک دوباره به ریاست وزرایی منصوب شد
۱۳ مرداد ۱۲۹۴ سربازان روس به سوی تهران حرکت کردند
۱۹ مرداد ۱۲۹۴ ارتش انگلیس بوشهر را اشغال کرد ژاندارمری خلع‌سلاح شد
۲۱ مرداد ۱۲۹۴ نیروهای انگلیس به روستای دلوار حمله و آن را تخریب کردند
۱۱ شهریور ۱۲۹۴ رئیس علی دلواری به دست نیروهای انگلیسی کشته شد
۹ آبان ۱۲۹۴ قانون سربازگیری تصوب شد
۱۴ آبان ۱۲۹۴ قیمت گندم افزایش یافت و به علت خرید غله توسط ارتش انگلستان قحطی در سیستان شایع شد
۲۰ آبان ۱۲۹۴ کمیته دفاع ملی تشکیل شد. مذاکرات مجلس برای انتقال پایتخت از تهران به اصفهان آغاز گردید.
۲۳ آبان ۱۲۹۴ احمد شاه از انتقال پایتخت از تهران به اصفهان انصراف داد
۱۵ آذر ۱۲۹۴ محاصرهٔ الکوت در بین‌النهرین از سوی نیروهای عثمانی آغاز شد
۲۲ آذر ۱۲۹۴ مجلس شورای ملی منحل شد
۲۶ آذر ۱۲۹۴ ساوه توسط ارتش روسیه به تصرف درآمد و کمیته دفاع ملی از قم به اصفهان رفت
۱ دی ۱۲۹۴ مستوفی الممالک استعفا داد و عبدالحسین میرزا فرمانفرما به ریاست وزرایی درآمد
۱۹۱۶ میلادی
۱۴ دی ۱۲۹۴ قم و کاشان توسط ارتش روس به تصرف درآمدند
۱۴ دی ۱۲۹۴ کمیته دفاع ملی از اصفهان به سوی کرمانشاه حرکت کرد
۱۵ دی ۱۲۹۴ قوای ملی ایران (کمیته دفاع ملی) با ارتش روس درگیر شدند
۲۵ دی ۱۲۹۴ قوای ملی در درگیری پراکنده در غرب ایران از ارتش روس شکست خورد
۳ اسفند ۱۲۹۴ کمیته دفاع ملی به قصر شیرین عقب نشینی کرد
۴ اسفند ۱۲۹۴ کرمانشاه، آخرین مقر کمیتهٔ دفاع ملی، به تصرف ارتش روس درآمد
۱۰ اسفند ۱۲۹۴ فرمانفرما از ریاست وزرایی استعفا داد
۱۱ اسفند ۱۲۹۴ نظامیان انگلیس به جنوب ایران وارد شدند و تفنگچیان جنوب ایران معروف به پلیس جنوب تشکیل شد
۱۳ اسفند ۱۲۹۴ سپهدار تنکابنی به سمت ریاست وزرایی درآمد
۹ اردیبهشت ۱۲۹۵ نیروهای انگلیسی تحت محاصره در الکوت در برابر ارتش عثمانی تسلیم شدند
۱۰ اردیبهشت ۱۲۹۵ کمیته دفاع ملی در قصر شیرین منحل شد هیئت مدافعان وطن تشکیل گردید
۱۵ اردیبهشت ۱۲۹۵ روس‌ها به قصر شیرین لشکرکشی کردند
۱۵ خرداد ۱۲۹۵ اعراب در حجاز شورش کردند
۱۰ تیر ۱۲۹۵ کرمانشاه به دست ارتش عثمانی و میلیون ایرانی افتاد ارتش روس از این شهر عقب‌نشینی کرد
۲۰ مرداد ۱۲۹۵ همدان توسط ارتش عثمانی به تصرف درآمد
۲۶ مرداد ۱۲۹۵ با پخش شایعهٔ ورود ارتش عثمانی به پایتخت، ارامنه از تهران گریختند
۱۰ شهریور ۱۲۹۵ کمیته مجازات تشکیل شد
۱۵شهریور ۱۲۹۵ روزنامه کاوه در برلین انتشار یافت
۱۹۱۷ میلادی
۲۲۵ بهمن ۱۲۹۵ توافقنامه‌ای میان خوانین بختیاری و نمایندگان انگلستان امضا شد که طبق آن شیخ خزعل با آنان متحد و از منافع نفتی انگلیس در خوزستان حمایت می‌کرد
۲۸ بهمن ۱۲۹۵ میرزا اسماعیل خان، مدیر انبار غله دولتی، ترور شد
۱۷ اسفند ۱۲۹۵ حزب دمکرات آذربایجان به رهبری شیخ محمد خیابانی تشکیل شد
۱۷- ۲۰ اسفند ۱۲۹۵ بغداد به دست نیروهای انگلیس افتاد
۱۷ - ۲۱ اسفند ۱۲۹۵ نیکلای دوم، تزار روسیه، در پی انقلاب فوریه از سلطنت برکنار شد
۲۸ اسفند ۱۲۹۵ هیئتی به سرپرستی سید ضیاء طباطبایی برای گفتگو با دولت جدید انقلابی روسیه به پتروگراد اعزام شد
۱۷ فروردین ۱۲۹۶ ایالات متحده با اعلان جنگ علیه آلمان، به جنگ جهانی وارد شد
۱۰ خرداد ۱۲۹۶ علاء السلطنه به ریاست وزرایی منصوب شد
۱۷ خرداد ۱۲۹۶ میرزا محسن مجتهد به دست کمیته مجازات ترور شد
۱۵ تیر ۱۲۹۶ بندر عقبه به تصرف شورشیان عرب به رهبری لورنس عربستان درآمد
۱۶- ۱۷ آبان ۱۲۹۶ در پی انقلاب اکتبر، بلشویک‌ها در پتروگراد تبدیل به قدرت حاکم شدند.
۲۵ آذر۱۲۹۶ همهٔ عهدنامه‌های تزاری با ایران از سوی بلشویک‌ها لغو شد
۲ دی ۱۲۹۶ دولت جدید روسیه پیمان صلحی با آلمان امضا کرد
۱۹۱۸ میلادی
۲۵ دی ۱۲۹۶ عین الدوله استعفا داد و مستوفی الممالک به ریاست وزرایی رسید
۸ بهمن ۱۲۹۶ فرستادهٔ دولت نوپای شوروی به تهران رسید
۸ بهمن ۱۲۹۶ شهرهای همدان، سنندج و آذربایجان از سوی قوای باقی‌ماندهٔ ارتش روسیه غارت شدند
۸ بهمن ۱۲۹۶ قحطی شیوع یافت و دمپختک میان مردم تهران توزیع شد
۲۹ بهمن ۱۲۹۶ وزارت امور خارجه ایران خواستار لغو پیمان ۱۹۰۷ و تخلیهٔ جنوب ایران توسط دولت انگلیس شد.
۹ اسفند ۱۲۹۶ مردم علیه دولت انگلستان در میدان توپخانهٔ تهران تظاهرات کردند
۹ اسفند ۱۲۹۶ همگی روزنامه‌های تهران و ولایات از سوی دولت توقیف شد
۱۲ اسفند ۱۲۹۶ پیمان صلح برست لیتوفسک میان آلمان و شوروی امضا شد
۱۶ اسفند ۱۲۹۶ با گسترش قحطی در کرمانشاه نانوایی‌ها غارت شدند
۸ فروردین ۱۲۹۷ بیماری تیفوس در شمال غرب و غرب ایران شیوع یافت
۱۲ فروردین ۱۲۹۷ چریک‌های دشتستانی و تنگستانی با ارتش انگلیس در جنوب فارس درگیر شدند
اردیبهشت ۱۲۹۷ عشایر قشقایی به شیراز وارد و به نیروی نظامی انگلیس حمله کردند
۱۶ اردیبهشت ۱۲۹۷ یهودیان ایرن برای پشت سر گذاشتن قحطی از آمریکا تقاضای کمک مالی کردند
۱ خرداد ۱۲۹۷ عشایر و ایلات فارس علیه نیروهای انگلیس مستقر در ایران قیام کردند
۲۷ خرداد ۱۲۹۷ گزارش کمک مالی ۱۵۰۰۰ دلاری آمریکا به یهودیان ایران منتشر شد
۱۵ مرداد ۱۲۹۷ برخی از اعضای کمیته مجازات دستگیر شدند
۴ شهریور - ۲۳ شهریور ۱۲۹۶ آخرین تهاجم عثمانی‌ها در جنگ نبرد باکو بود
شهریور - مهر ۱۲۹۷ بلغارستان و عثمانی با پذیرفتن شکست در جنگ جهانی تسلیم شدند
آبان ۱۲۹۷ اتریش تسلیم شد
آبان ۱۲۹۷ هیئت آمریکایی برای کمک به قحطی‌زدگان به ایران وارد شد
۲۲ آبان ۱۲۹۷ پایان جنگ اول جهانی اعلام شد
۱۰ آذر ۱۲۹۷ ارتش عثمانی از ایران خارج گردید
۱۹ آذر ۱۲۹۷ دولت انگلیس طی نامه‌ای استقلال دولت ایران را به رسمیت شناخت و قول داد که پیمان ۱۹۰۷ لغو شود و پلیس جنوب به دولت ایران واگذار گردد
۱۹۱۹ میلادی
۱۴ دی ۱۲۹۷ طاعون و آنفولانزا در جنوب ایران شایع شد
۲۷ دی ۱۲۹۷ برگزاری کنفرانس صلح پاریس و بسته‌شدن پیمان ورسای بین متفقین و آلمان
اسفند ۱۲۹۷ ایران دعاوی خود را در کنفرانس صلح ورسای ارائه کرد
۱۷ مرداد ۱۲۹۸ پیمان ۱۹۱۹ میان انگلستان و دولت وثوق الدوله امضا شد
۱۹۲۰ میلادی
۱۹ دی ۱۲۹۸ سازمان ملل متفق نخستین نشست خود را در لندن برگزار کرد
۱۹ فروردین ۱۲۹۹ تبریز به دست هواداران شیخ محمد خیابانی تصرف شد
۲۸ اردیبهشت ۱۲۹۹ ارتش سرخ شوروی به انزلی وارد شد نیروهای انگلیسی از رشت و منجیل و عقب‌نشینی کردند
۱۳ خرداد ۱۲۹۹ نیروهای میرزا کوچک خان جنگلی به رشت وارد شدند و حکومت جمهوری سوسیالیستی ایران را اعلام کردند
خرداد ۱۲۹۹ حزب کمونیست ایران تشکیل شد
ا تیر ۱۲۹۹ اولین کنگره حزب کمونیست ایران در انزلی تشکیل شد
۸ تیر ۱۲۹۹ دلیران تنگستان سرکوب شدند و شیخ حسین چاه‌کوتاهی توسط ارتش انگلیس در جنوب ایران کشته شد
تیر ۱۲۹۹ اجرای پیمان ۱۹۱۹ توسط مشیرالدوله به تعلیق درآمد
۱۹ مرداد ۱۲۹۹ دولت عثمانی مستقر در استانبول و متفقین پیمان سور را امضا کردند که از سوی کمالیست‌ها به رسمیت شناخته نشد
شهریور ۱۲۹۹ مخبرالسلطنه با مأموریت سرکوب قیام شیخ محمد خیابانی به آذربایجان رسید
۲۲ شهریور ۱۲۹۹ هواداران شیخ محمد خیابانی در تبریز شکست خوردند خودش به دست قوای دولتی کشته شد
۱۸ آذر ۱۲۹۹ ۳۰۰۰ کارگر هندی شرکت نفت ایران و انگلیس در منطقهٔ نفتی در اعتراض به شرایط کار و زندگی خود اعتصاب کردند
۱۹ آذر ۱۲۹۹ کارگران ایرانی به اعتصاب کارگران هندی پیوستند
۱۹۲۱ میلادی
۳ اسفند ۱۲۹۹ رضا خان سردار سپه با هم‌دستی سیدضیاءالدین طباطبایی کودتا کردند
۲۳ اسفند ۲۹۹ کارگران هندی و ایرانی شرکت نفت در آبادان اعتصاب کردند
۱۳ فروردین ۱۳۰۰ کلنل پسیان، قوام السلطنه را دستگیر کرد و اموالش در خراسان به دستور سید ضیاءالدین طباطبایی مصادره شد
۲۵ اردیبهشت ۱۳۰۰ ارتش انگلیس از ایران خارج شد
۴ خرداد ۱۳۰۰ سید ضیاءالدین از ریاست دولت عزل شد و قوام السلطنه جای او را گرفت
۱۳ تیر ۱۳۰۰ صنعت نفت ایران با اعتصاب‌های گستردهٔ کارگری روبه‌رو شد
مرداد ۱۳۰۰ کلنل محمد تقی خان پسیان از دولت قوام السلطنه سرپیچی کرد
۱۷ شهریور ۱۳۰۰ بلشویک‌ها گیلان را ترک کردند
۹ مهر ۱۳۰۰ نیروی ژاندارم از کردهای قوچان شکست خورد و محمدتقی خان پسیان کشته شد
۱۱ آذر ۱۳۰۰ میرزا کوچک خان جنگلی در برف و کولاک کوه‌های گیلان درگذشت

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  • اتابکی، تورج (۲۶ آبان ۱۳۹۳). «گاهشمار؛ جنگ جهانی اول در ایران». بی بی سی فارسی. دریافت‌شده در ۸ آذر ۱۳۹۳.