باز کردن منو اصلی

روخشنه (پارسی باستان: Raoxshna)، رکسانا (یونانی: Ῥωξάνη) یا روشنک[۱] دختر وَخشه‌اَرته شهربان باختر (در افغانستان امروزی)، یک شاهدخت سغدی (از ایرانیان شرقی) متولد بلخ بود که اسکندر مقدونی او را در سال ۳۲۷ پیش از میلاد او را به زنی گرفت.

روخشنه
Il Sodoma. Marriage of Alexander and Roxana. detail. Villa Farnesina, Rome. fresco 3.jpg
تاجگذاری 327 پیش از میلاد
زادروز 340 پیش از میلاد
زادگاه باختر
درگذشت 310 پیش از میلاد
محل درگذشت مقدونیه
همسر اسکندر
دودمان ارگید
پدر وخشه‌ارته
فرزندان اسکندر چهارم

محتویات

اسکندر و روخشنهویرایش

 
تصویری نقاشی شده از اسکندر و روشنک.

روخشنه در سال سیصد و چهل پیش از میلاد متولد شد. او دختر یک اشراف‌زاده بلخی به نام وخشه‌ارته (یکی از زیر دستان بسوس شهربان باختر و سغد) بود و احتمالا پدرش (وخشه‌ارته) در قتل داریوش سوم، واپسین شاهنشاه هخامنشی دست داشته. پس از شکست مقاومت بسوس در برابر فاتحان خارجی، وخشه‌ارته به همراه مردم بلخ و مردم سغد به رهبری اسپیتامان به مقاومت ادامه دادند.

با این حال سرانجام سغد سقوط کرد و بلخ نیز پس از دو سال و نیم مقاومت در برابر مقدونیان، با اسکندر سازش کرد. گفته شده که در زمان مذاکرات وخشه‌ارته و اسکندر، جهانگشا در نخستین نگاه عاشق روخشنه شده و در سال 327 پیش از میلاد با او ازدواج می‌کند. او این تصمیم را درحالی گرفته که سرداران و مشاورانش با آن مخالف بوده‌اند.

چند سال بعد، اسکندر در آخرین ماجراجویی نظامی‌اش به شهربانی‌های هندی امپراتوری هخامنشیِ سابق حمله کرد. وخشه‌ارته نیز در این حمله یکی از همراهان او بود و گزارش شده که اسکندر پدر روخشنه را به عنوان شهربان منطقه هندوکش برگزیده است. در تمام این مدت، شهبانوی جدید در شوش اقامت داشته است. روخشنه یک برادر نیز داشت که گفته شده اسکندر به او علاقه زیادی نشان می‌داد.

پس از مرگ ناگهانی اسکندر در سال 323 پیش از میلاد، احتمالا روخشنه کسی بود که دستور کشتن دیگر بیوه شاه درگذشته، یعنی استاتیرای دوم را داد. پریزاد دوم (همسر سوم اسکندر) نیز دیگر کسی بود که به دست این شهبانو کشته شد. روخشنه برای از بین بردن رقبای احتمالی برای فرزندش - که در این زمان هنوز متولد نشده بود - دست به این اقدام زد.

مدتی بعد، روخشنه و فرزندش، اسکندر چهارم به مقدونیه رفته و برای مدتی تحت مراقبت المپیاس، مادر اسکندر زندگی کردند. با این حال او در سال 316 پیش از میلاد کشته شد و کاساندر همسر و پسر اسکندر را زندانی کرد. شش سال بعد، کاساندر برای از بین بردن جانشین قانونی اسکندر، اسکندر چهارم و مادرش را مسموم کرده و کشت.[۲] روخشنه در این زمان سی ساله بود.

در شاهنامهویرایش

داستان ازدواج روخشنه و اسکندر در شاهنامه فردوسی نیز آمده‌است. حکیم توس در بیتی احساسات مردم درباره این ازدواج را چنین توصیف می‌کند:

ببستند آذین به شهر اندرونپر از خنده لب‌ها دل پر ز خون

در آثار ادبی دیگرویرایش

  • در فیلم اسکندر، روساریو داوسون نقش روخشنه را ایفا می‌کند
  • روخشنه شخصیت اصلی داستان رومنس رکسانا از ای. جی. کیو است
  • او یکی از شخصیت‌های اصلی داستان «رومنس اسکندر و رکسانا» نوشته مارشال مونرو کیرکمن است

پانویسویرایش

  1. لغتنامه دهخدا، سرواژهٔ "روشنک"
  2. "Roxana". Wikipedia. 2019-03-21.

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  • ایران باستان تألیف پورداود
  • فرهنگ ایران باستان تألیف پورداود
  • ویکی‌پدیای انگلیسی
  • داریوش بزرگ شاه ایرانیان/هانس کنایفل: ترجمه جوادسیداشرف، تهران، آثار، ۱۳۸۶