زبان تاتاری

زبانی از خانواده زبان‌های ترکی

تاتاری (سیریلیک: татарча، خط لاتین: tatarça، خط فارسی: تاتارچا) زبانی از خانواده زبان‌های ترکی است که تاتارها به آن سخن می‌گویند.

تاتاری
татар теле / tatar tele / تاتار تیلی
زبان بومی درروسیه، جمهوری‌های پس از فروپاشی شوروی
قومیتمردم تاتار
شمار گویشوران
۱۰٫۵ میلیون  (۲۰۱۲)[۱]
الفبای سیریلیک، الفبای لاتین، الفبای عربی
وضعیت رسمی
زبان رسمی در
 تاتارستان (روسیه)
تنظیم‌شده توسطانستیتوی زبان، ادبیات و هنر آکادمی علوم جمهوری تاتارستان
کدهای زبان
ایزو ۱–۶۳۹tt
ایزو ۲–۶۳۹tat
ایزو ۳–۶۳۹tat
این نوشتار شامل نمادهای آوایی آی‌پی‌ای است. بدون پشتیبانی مناسب تفسیر، ممکن است علامت‌های سوال، جعبه یا دیگر نمادها را جای نویسه‌های یونی‌کد ببینید.

تاریخ

زبان تاتاری امروزه بازماندهٔ زبان‌های منقرض‌شدهٔ قبچاق یا شاخهٔ شمال‌غربی زبان‌های ترکی و بلغاری باستانی است. این زبان تا حد زیادی از زبان‌های قفقازی و اسلاوی تأثیر پذیرفته‌است.

پراکندگی جغرافیایی

زبان تاتاری در روسیه، آسیای میانه و جمهوری خودمختار تاتارستان روسیه و نیز قزاقستان گویشورانی دارد. همچنین زبان تاتاری درمیان اقلیت‌های تاتار ساکن در کشورهای اوکراین، ترکیه، لهستان، فنلاند و چین نیز رایج است.

بعلاوه تاتاری زبان مادری حدود ۴۰۰٬۰۰۰ نفر از باشقیرها، که بیشتر در شهر اوفا زندگی می‌کنند، نیز هست. اینان باشقیری‌زبانانی هستند که بر اثر همنشینی و همجواری با تاتارها زبان بومی خود را به‌تدریج کنار گذاشته و تاتارزبان شده‌اند.

براساس سرشماری سال ۲۰۰۲ روسیه، حدود ۹۴٪ از تاتارهای جمهوری تاتارستان و حدود ۷٪ از اقوام دیگرِ ساکن این جمهوری تاتاری می‌دانند.[۲] بیش از ۹۴٪ تاتارتباران، زبان تاتاری را نیز می‌دانند.[۳]

زبان تاتاری گویش‌های متعددی را شامل می‌شود.

نوشتار

زبان تاتاری در گذشته به الفباهای گوناگونی نوشته می‌شده، ولی امروز خط سیریلیک تاتاری برای این زبان کاربرد دارد. پیشتر خطوطی مانند خط اورخون، الفبای اسکی املا (برمبنای الفبای فارسی از خط عربی) و الفبای لاتینی نیز برای آن به‌کار می‌رفته. تاتارها تا ۱۹۲۰ زبان خود را با الفبای اسکی املا به کتابت درمی‌آوردند. پس از آن، لاتین‌نویسی و سپس سیریل‌نویسی برای زبانشان رایج شد.[۴] امروزه خط دیگری نیز به‌صورت لاتینی برای این زبان در کنار خط سیریلیک استفاده می‌شود که شبیه الفبای ترکی استانبولی است.

ویژگی‌های زبان

مانند تمام زبان‌های شاخهٔ ترکی از خانوادهٔ آلتایی، زبان تاتاری نیز یک زبان پیوندی است؛ به این معنا که از پسوندهای اضافه‌شونده به مادهٔ اصلیِ کلمه، معانی جدید ساخته می‌شود و کلمات صرف نمی‌شوند. ریشهٔ واژه‌ها، تاتاری-ترکی است، اما این زبان، تأثیرهای زیادی از زبان‌های اورالی حاشیهٔ رود وُلگا و همچنین از زبان عربی، زبان فارسی و زبان روسی پذیرفته‌است.[۵]

نمونهٔ لغات

  • haya – آری
  • yuq – نه
  • isänme(sez)/sawmı(sız) – سلام
  • sälâm – سلام (دوستانه)
  • sau bul(ığız)/xuş(ığız) – خداحافظ
  • zínhar öçen – لطفاً
  • räxmät – سپاسگزارم
  • ğafu it(egez) – معذرت می‌خواهم
  • min – من
  • sin – تو (sg.)
  • ul – او
  • bez – ما
  • sez – شما
  • alar – ایشان
  • millät – ملت
  • İngliz(çä) – انگلیسی

منابع

  1. تاتاری منبع در اتنولوگ (16th ed., 2009)
  2. دانش از زبان‌های به‌جز روسی در جمهوری‌ها و ایالات روسیه
  3. . 6. Владение языками (кроме русского) населением отдельных национальностей по республикам, автономной области и автономным округам Российской Федерации(Knowledge of languages other than Russian by the population of republics
  4. «"The Tatar language will continue to be written through the Cyrillic alphabet". U.S. English Foundation. February 2005. Retrieved 20 February 2012». بایگانی‌شده از اصلی در 30 آوریل 2011. دریافت‌شده در 30 اكتبر 2012. تاریخ وارد شده در |بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  5. Татарский язык в Интернете: информация о методах и средствах обучения

پیوند به بیرون

الگو:کد زبان‌های معرفی‌شده در ایزو ۶۳۹-۳ که حرف اول عنوان بین‌المللی آن‌ها حرف T است