زبان مالتی

زبانی در مالت

زبان مالتی (به مالتی: Malti) زبان ملی مالت و یکی از زبان‌های رسمی اتحادیه اروپاست. این زبان تنها زبان سامی‌ست که با الفبای لاتین در ریخت استاندارد آن نوشته می‌شود.

مالتی
Malti
زبان بومی درمالت
قومیتمالتی‌ها
شمار گویشوران
۵۲۲٬۰۰۰  (۲۰۱۲)e18
لاتین (الفبای مالتی)
بریل مالتی
وضعیت رسمی
زبان رسمی در
 مالت
 اتحادیه اروپا
تنظیم‌شده توسطشورای ملی زبان مالتی
Il-Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti
کدهای زبان
ایزو ۶۳۹-۱mt
ایزو ۶۳۹-۲mlt
ایزو ۶۳۹-۳mlt
گلاتولوگmalt1254[۱]
زبان‌شناسی12-AAC-c
{{{mapalt}}}
این نوشتار شامل نمادهای آوایی آی‌پی‌ای است. بدون پشتیبانی مناسب تفسیر، ممکن است علامت‌های سوال، جعبه یا دیگر نمادها را جای نویسه‌های یونی‌کد ببینید.

درگذر از آواشناسی زبان مالتی دربردارنده همانندی‌های بسیاری با لهجه‌های عربی تونسی و عربی مغربی می‌باشد، هر چند در درازای تاریخ این زبان وامواژه‌ها و اثرهای آوایی بسیاری و حتی اثرهای ریخت‌شناسی و دستوری چندی از زبانهای زبان سیسیلی، انگلیسی و ایتالیایی پذیرفته‌است.

مالتی در ۱۹۳۶ در کنار انگلیسی زبان رسمی مالت شد. پیش از آن زبان رسمی مالت ایتالیایی بود. برآورد می‌شود که ۳۷۱٬۹۰۰ تن که در مالت می‌زیند و کسانی که از آنجا به استرالیا، آمریکا، کانادا و جبل‌الطارق کوچیده‌اند توانایی سخن گفتن به این زبان را دارند. همچنان گزارش سال ۲۰۰۷ می‌نمایاند که مالتی‌تباران تونس نیز به این زبان سخن می‌گویند.

کهن‌ترین اثر به این زبان ایل کانیلنا نام دارد که شعری است از سده پانزدهم (میلادی).

واج‌شناسیویرایش

همخوان‌هاویرایش

همخوان‌های مالتی به شرح زیرند:

لبی دندانی/
لثوی
کامی نرم‌کامی حلقی زبانی
خیشومی m n
انسدادی p b t d k ɡ ʔ
انسایشی t͡s d͡z t͡ʃ d͡ʒ
سایشی f v s z ʃ ʒ ħ
لرزشی r
ناسوده l j w

واکه‌هاویرایش

مالتی دارای پنج واکهٔ کوتاه /ɐ ɛ ɪ ɔ ʊ/، شش واکهٔ بلند /ɐ: ɛ: ɪ: i: ɔ: ʊ:/ و هفت واکه مرکب /ɐɪ ɐʊ ɛɪ ɛʊ ɪʊ ɔɪ ɔʊ/ است.

واج‌شناسی تاریخیویرایش

همخوان‌های عربی کلاسیک بسیاری در مالتی ادغام شده‌اند یا تغییر کرده‌اند:

عربی کلاسیک ت /t/ ث /θ/ ط /tˤ/ د /d/ ض /dˤ/ ذ /ð/ ظ /ðˤ/ س /s/ ص /sˤ/ ح /ħ/ خ /χ/ ع /ʕ/ غ /ɣ/ ق /q/ ه /h/
مالتی /t/ /d/ /s/ /ħ/ /V:/ /ʔ~k/ تلفظ نمی‌شود

واژگانویرایش

گرچه واژگان اصلی مالتی از عربی سیسیلی بوده‌اند، این زبان دارای تعداد زیادی وام‌واژهٔ رومی‌تبار (سیسیلی، ایتالیایی و فرانسوی) و اخیراً ژرمنی (از انگلیسی) است.

منبع تاریخی واژگان مالتی امروزی ۵۲٪ ایتالیایی/سیسیلی، ۳۲٪ عربی سیسیلی، ۶٪ انگلیسی و اندکی فرانسوی است.[۲] امروزه بیشتر واژگان کاری این زبان سامی هستند. مالتی از این نظر شبیه به انگلیسی است که یک زبان ژرمنی است که بسیار از زبان نورمان تأثیر پذیرفته‌است. در نتیجه، گویشوران زبان‌های رومی‌تبار ممکن است به راحتی بتوانند ایده‌های مفهومی بیان شده در برخی از جملات مالتی همچون «Ġeografikament, l-Ewropa hi parti tas-superkontinent ta' l-Ewrasja» (از نظر جغرافیایی، اروپا بخشی از ابَرقارهٔ ارواسیا است) را درک کنند، در حالی که ممکن است حتی یک کلمه از جمله‌ای همچون «Ir-raġel qiegħed fid-dar» (مرد در خانه است) را درک نکنند، جمله‌ای که برای عرب زبانان کاملاً قابل درک است.

الفباویرایش

حرف نام IPA عربی
A a a (نمونه anġlu (فرشته)) a ـَ، ـَا
B b be (نمونه ballun (توپ)) b ب
Ċ ċ ċe (نمونه ċavetta (کلید)) ʧ (چ)
D d de (نمونه dar (خانه)) d د
E e e (envelopp (پوشش) ɛ (ـَ، ـَی)
F f ef (fjura (گُل)) f ف
Ġ ġ ġe (ġelat (بستنی)) ʤ ج
G g ge (gallettina (بیسکوئیت)) ɡ (ج، گ)
GĦ għ ajn (għasfur (پرنده)) ˤ:، ħ: ع، ح
H h akka (hu (او (مرد))) ه، ة
Ħ ħ ħe (ħanżir (خوک)) ħ ح
I i i (ikel (خوراک)) i ـِ
IE ie ie (ieqaf (ایستادن)) iɛ، i: ـِی
J j je (jott (کَرَجی)) j ی
K k ke (kelb (سگ)) k ک
L l elle (libsa (رخت)) l ل
M m emme (mara (زن)) m م
N n enne (nanna (ننه، مادربزرگ)) n ن
O o o (ors (خرس)) o (ـُ، ـَو)
P p pe (paġna (صفحه)) p (پ)
Q q qe (qattus (گربه)) ʔ ء، ق
R r erre (for reġina (شهبانو)) r ر
S s esse (salib (چلیپا)) s س
T t te (tieqa (پنجره)) t ت
U u u (uviera (فنجان تخم مرغ)) u ـُ، ـُو
V v ve (vjola (بنفش) v (ڤ)
W w we (widna (گوش)) w و
X x exxe (xadina (میمون)) ʃ / ʒ ش
Ż ż że (żarbun (کفش‌ها)) z ز
Z z ze (zalza (سُس)) ʦ / ʣ (تْس)

منابعویرایش

  1. Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2013). "Maltese". Glottolog 2.2. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.
  2. About Malta[پیوند مرده]; GTS; retrieved on 2008-02-24
  • نویسندگان ویکی‌پدیای انگلیسی؛ Maltese language؛ (نسخه ۱۴ مارس ۲۰۰۷)