زیست‌شناسی تکوینی

«زیست شناسی تکوینی»

زیست‌شناسی تکوینی (به انگلیسی: Developmental Biology) به مطالعه فرایند رشد و تکوین حیوانات و گیاهان می پردازد. زیست شناسی تکوینی همچنین شاخه هایی از زیست شناسی چون بازسازی، تولید مثل غیرجنسی، دگردیسی و رشد و تمایز یاخته‌های بنیادی در موجودات بالغ را در بر می گیرد.

چشم‌اندازویرایش

فرایندهای اصلی درگیر در تکوین رویان حیوانات بدین قرارند: الگوسازی بافت (از طریق تمایز ناحیه ای و تمایز سلولی الگودار)؛ رشد بافت و ریخت‌زایی بافت.

  • تمایز ناحیه ای اشاره به فرایندهایی دارد که در یک توپ یا صفحه از سلول ها (که در وهله اول مشابه همدیگر اند) الگوهای فضایی ایجاد می کنند. تمایز ناحیه ای اغلب شامل کنش تعیین گران سیتوپلاسمی اندن که در بخشی از تخم بارور شده قرار دارند. همچنین سیگنال های القایی که از مراکز سیگنالدهی درون رویانی منتشر می گردند نیز در تمایز ناحیه ای دخیل اد. مراحل اولیه تمایز ناحیه ای منجر به تولید سلول های تمایز یافته کارا نمی‌گردد، بلکه جمعیت‌های سلولی تشکیل می گردند که کار اصلیشان تکوین ناحیه ای خاص، یا بخشی از یک اندام است. این نوع تمایز توسط ترکیباتی از فاکتورهای رونویسی تعریف شده اند.
  • تمایز سلولی به طور خاص به تشکیل انواع سلول‌های عملکردی چون عصبی، عضلانی، ترشحی مخاطی و ... مربوط می شود. سلول های تمایز یافته شامل مقادیر زیادی از انواع پروتئین های تخصص یافته مربوط به عملکرد سلولی می باشند.
  • ریخت‌زایی به فرایند ایجاد شکل سه بعدی اطلاق می گردد. این فرایند عمدتاً شامل حرکات هماهنگ صفحات سلولی و سلول‌های منفرد می باشد. ریخت‌زایی جهت تشکیل لایه های زایا در مراحل اولیه رویانی (اکتودرم، مزودرم و اندودرم) و ساخت سازه های پیچیده طی تکوین اندام‌ها، اهمیت دارد.
  • رشد بافتی هم شامل افزایش در حجم کلی بافت شده، و هم رشد افتراقی بخش هایی (رشدسنجی) که به ریخت‌زایی کمک می کنند. رشد اغلب از طریق تکثیر یاخته ای صورت گرفته، اما ممکن است از طریق تغییر اندازه یاخته ای یا ته نشینی مواد بیرون یاخته ها نیز صورت پذیرد.

تکوین گیاهان شامل فرایندهای مشابه با تکوین حیوانی است. با این حال، یاخته های گیاهی اغلب سیار نیستند و بنابراین ریخت زایی در آنها ا طریق رشد افتراقی و بدون حرکت سلولی صورت می گیرد. همچنین، سیگنال های القایی و ژن های درگیر در گیاهان متفاوت از ژن های کنترل کننده تکوین حیوانیست.

پانویسویرایش

برای مطالعه بیشترویرایش

  • Gilbert SF (2013). Developmental Biology. Sunderland, Mass.: Sinauer Associates Inc.
  • Slack JM (2013). Essential Developmental Biology. Oxford: Wiley-Blackwell.
  • Wolpert L, Tickle C (2011). Principles of Development. Oxford and New York: Oxford University Press.