باز کردن منو اصلی

زینب بیگم (متوفی ۹ صفر ۱۰۵۰ / ۳۱ مه ۱۶۴۰)، چهارمین دختر شاه طهماسب و از اثرگذارترین و پرنفوذترین شاهزاده خانم های ایران در دوره صفویه بود. در بالاترین مقام زن در صفویه و مشاور اصلی شاهنشاه و رئیس حرم همایونی بود.

زینب بیگم
لقب(ها) شاهدخت صفوی
زادروز ۱۵۵۰
زادگاه قزوین
درگذشت ۱۶۴۱ (۹۰ سال)
محل درگذشت قزوین
دودمان صفویه
پدر شاه طهماسب یکم
مادر حوری‌خان خانم
دین تشیع، اسلام

زندگی‌نامهویرایش

زینب بیگم از شاهزاده‌ای گرجی به نام حوری متولد شد. لَلِ‍هٔ او شاه قلی بیگ از طایفه شاملوها بود و رتبهٔ قورچی شمشیر را در دوره شاه طهماسب در اختیار داشت. تاریخ تولد زینب بیگم نامعلوم است.

در دوره شاه اسماعیل دوم، قرار شد او به ازدواج علی قلی خان شاملو، از نوه‌های دورمیش‌خان شاملو درآورند. قرار این پیوند به نظر می‌رسد اندکی پیش از دسامبر ۱۵۷۷، روز رسیدن علی قلی خان شاملو به هرات به عنوان والی خراسان گذاشته شده باشد. با این حال ازدواج آنها هرگز سرنگرفت و زینب بیگم همچنان در حرم سلطنتی در قزوین زندگی می‌کرد. بنابر یکی از تاریخ‌نگاران قرن هفدهم، تا پایان حکمرانی شاه طهماسب، زینب بیگم را به عنوان نامزد امام غایب تعیین کرده بودند و او در قزوین همچون دختری در خانه مانده زندگی می‌کرد.

او در دورهٔ حکمرانی برادرزاده‌اش شاهزاده حمزه میرزا نقشی کلیدی ایفا کرد. گزارش شده در جریان جنگ داخلی در دوره صفوی در اواخر دهه ۱۵۸۰ او مسئولیت حرم شاهی را بر عهده داشت. زینب بیگم از جمله هواداران اصلی شاهزاده عباس میرزا (شاه عباس بعدی) در قزوین در دورهٔ جنگ‌های جانشینی بود که در سال‌های آخر حکمرانی محمد خدابنده درگرفتند.

زینب بیگم در سال اول حکومت شاه عباس به فعالیت های خود ادامه داد و در آن زمان به عنوان مادر خوانده شاه اداره حرمسرا را بر عهده گرفته بود و در تربیت فرزندان شاه نقش مستقیم داشت مخصوصا شش دختر شاه عباس که در میا آنها تنها زبیده بیگم درایت های زینب بیگم را دارا بود.

او در طول حکومت چهل و دو ساله برادر زاده خود فعالیت های زیادی از جمله ترمیم و بازسازی و کمک رسانی به چند روستا و همچنین ساختن کاروانسرا ها و مدرسه و مسجد بوده است.

او در بین سال های ۱۶۰۶ تا ۱۶۱۸ در جنگ های شاه عباس با امپراتوری عثمانی نامه نگاری های بسیاری با صفیه سلطان مادر بزرگ سلطان احمد داشت وی همچنین در بیشتر این جنگ ها برادر زاده خود را همراهی میکرد و هیچ گاه او را تنها نمی گذاشت.

در سال ۱۶۱۴ زینب بیگم به فرمان شاه عباس به قزوین فرستاده شد و تمامی اختیاراتش از وی گرفته شد و تا چهار سال بعد در حبس خانگی به سر میبرد تا سرانجام در سال ۱۶۱۷ یا ۱۶۱۸ دوباره به مقام خود بازگشت و کنترل حرم شاهی را بر عهده گرفت سپس در سال ۱۶۲۷ در سال های پایانی حکومت شاه عباس او شخصاً به شاه رسیدگی میکرد چرا که شاه به کسی جز زینب بیگم اعتماد کامل نداشت تا اینکه سرانجام در سال ۱۶۲۹ شاه از دنیا رفت و به فرمان زینب بیگم او را به کاشان منتقل کردند.

با شروع حکومت شاه صفی زینب بیگم همچنان در قدرت اداره حرمسرا باقی ماند تا سال ۱۶۳۲ حکومت شاه در این سال تمامی دختر زادگان شاه عباس و همچنین پسران و پسر زادگان او و دختر بزرگ او زبیده بیگم به قتل رسیدند در همین سال زینب بیگم به قزوین تبعید شد و تا سال ۱۶۴۰ که وی از دنیا رفت در تبعید باقی ماند. او را پس از مرگ در حرم امام رضا در مشهد دفن کردند.

منابعویرایش

  • "ZAYNAB BEGUM – Encyclopaedia Iranica". Encyclopædia Iranica. 2016-12-07. Retrieved 2017-01-10.
  • Babaie, Sussan (2004). "The Safavid Household Reconfigured". Slaves of the Shah: New Elites of Safavid Iran. I.B.Tauris
  • Blow, David (2009). Shah Abbas: The Ruthless King Who became an Iranian Legend. London, UK: I. B. Tauris & Co. Ltd
  • Ghereghlou, Kioumars (2016). "ZAYNAB BEGUM". Encyclopaedia Iranica
  • Nashat, Guity; Beck, Lois, eds. (2003). Women in Iran from the Rise of Islam to 1800. University of Illinois Press.
  • Newman, Andrew J. (2008). Safavid Iran: Rebirth of a Persian Empire