سد کوریت
اطلاعات کلی
نام رسمی: سد کوریت
کشور: ایران پرچم ایران
رودخانه:
محل: طبس
سد کوریت بر ایران واقع شده‌است
سد کوریت
نوع سد: وزنی-قوسی کُریت
ارتفاع از پی:


تاریخ آغاز ساخت: ۱۳۵۰ (میلادی)
اطلاعات مخزن
حجم مخزن:
پانویس‌ها

مختصات: ۳۳°۲۶′۱۱″شمالی ۵۷°۱۴′۳۱″شرقی / ۳۳٫۴۳۶۴۰۷°شمالی ۵۷٫۲۴۱۹۷۶°شرقی / 33.436407; 57.241976

سد کریت یا سد کوریت یک سد تاریخی است که در شهرستان طبس روستای کریت و در فاصله ۵۶ کیلومتری جاده طبسدیهوک واقع شده‌است. این سد که در سال ۱۳۵۰ (میلادی) احداث گردیده، با ارتفاع ۶۰ متر، تا اوایل قرن بیستم بلندترین سد جهان بوده‌است.

سد کریت
نامسد کریت
کشور ایران
استاناستان خراسان جنوبی
شهرستانشهرستان طبس
اطلاعات اثر
کاربریسد
دیرینگیدوران‌های تاریخی پس از اسلام
دورهٔ ساخت اثردوران‌های تاریخی پس از اسلام
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت۳۵۲۳
تاریخ ثبت ملی۲۵ اسفند ۱۳۷۹

این سد بزرگ‌ترین سد قوسی جهان برای مدت ۵۵۰ سال بوده‌است.[۱]

آجرهای مربعی شکل، سنگ و ساروج، آهگ و خاک رس از عمده‌ترین مصالح به‌کار رفته در سد است. این سد از نوع بتونی و قوسی با ارتفاع ٢۴٫۵ متر است که برای آن ۸۵ هزار مترمکعب بتون‌ریزی انجام شده‌است و دارای عمق حوضچهٔ آبگیر ۲۰ متر، طول آن در قسمت تاج ۵۲ متر و عرض تاج بین ۱۲۰ تا ۱۲۵ سانتی‌متر است.

از ۲۰۰۰ سال پیش تا اوایل قرن بیستم، بلندترین سدهای قوسی جهان (ایزد خواست فارس، کبار قم، کریت طبس) در ایران احداث شده بودند.

از نکات جالب و قابل توجه این است که حتی زلزله سال ۱۳۵۷ طبس با شدت ۷٫۷ ریشتر و حداکثر شتاب ۰٫۷۵ گرم نیز موجب خسارات جدی به سد نشده است.

سد مذکور در تاریخ ۲۰ اسفند سال ۱۳۷۹ به شماره ۳۵۲۳ در لیست آثار باستانی ایران قرار گرفته‌است.

تاریخچهویرایش

سد کریت طبس مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان طبس، روستای کریت واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۵ اسفند ۱۳۷۹ با شمارهٔ ثبت ۳۵۲۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.[۲]

مشخصاتویرایش

در نزدیکی طبس که در سال ۱۳۵۰ (میلادی) احداث گردید، با ارتفاع ۶۰ متر تا اوایل قرن بیستم بلندترین سد جهان بوده‌است.

سد وزنی-قوسی کُریت طبس به ارتفاع ۶۰ متر برای ۵۵۰ سال به عنوان بلندترین سد دنیا شناخته شده‌است. احداث سد کریت با فنون ۶۵۰ سال پیش همخوانی نداشته و یک پرش فنی محسوب می‌شود. علی‌رغم ضخامت بسیار کم سد کریت (ضخامت تاج 1/2 متری)، این سد در زمین‌لرزه طبس با بزرگی ۷٫۸ ریشتر و حداکثر شتاب 0/75 شتاب جاذبه پایدار و استوار برجا مانده‌است. رئیس اسبق کمیته بین‌المللی سدهای بزرگ سد کریت را از شگفت‌آورترین دستاوردهای بشر در مهندسی سد، در قرون وسطی برشمرده‌است.

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. «سد کریت، بلندترین سد تا 550 سال». خبرگزاری میراث فرهنگی. ۱۲ بهمن ۱۳۸۴. بایگانی‌شده از اصلی در ۳ ژوئیه ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۲ تیر ۱۳۹۴.
  2. «دانشنامهٔ تاریخ معماری و شهرسازی ایران‌شهر». وزارت راه و شهرسازی. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۶ اکتبر ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۱۰ اکتبر ۲۰۱۹.