سروش اصفهانی

شاعر ایرانی

میرزا محمدعلی اصفهانی با تخلص سروش و لقب شمس‌الشّعراء (۱۸۱۳ - ۱۸۶۸ میلادی) مَلِک‌الشعرای دربار قاجاری بود که از شاعران دورهٔ بازگشت ادبی ایران شمرده می‌شود. بیش از همه، در قصیده‌سرایی به سبک حافظ و سعدی و دیگر شاعران سبک عراقی توانا بوده‌است.[۱]

میرزا محمدعلی سروش اصفهانی
نام اصلی میرزا محمدعلی خان بن قنبرعلی اصفهانی سدهی
زادروز ۱۲۲۸ ه‍.ق/ ۱۱۹۱ ه‍.ش
سده (شهر)
مرگ ۱۲۸۵ ه‍.ق/ ۱۲۴۷ ه‍.ش
تهران
محل زندگی تبریز، تهران
جایگاه خاکسپاری قم
در زمان حکومت ناصرالدین‌شاه قاجار
لقب شمس‌الشّعراء/ شمس‌الشّعرا
سبک نوشتاری شعر
تخلص سروش

میرزا محمدعلی سروش اصفهانی ملقب به شمس الشعرا در حدود سال ۱۲۲۸ هجری در قریه سده که در ۲۰ کیلومتری اصفهان است دیده به جهان گشود. پدرش قنبر علی از دهقانان اصفهان بود. میرزا محمدعلی سروش اصفهانی در آغاز جوانی شغل پدر را دنبال می کرد ولی بعد از فوت پدر برادرانش با وی بنای ناسازگاری گذاشته او را به قهر از خانه پدری بیرون کردند. وی ناگزیر از زادگاه خویش به اصفهان آمد و به راهنمایی ارباب ذوق، به خدمت علامه بزرگ حاج سید محمد باقر بید آبادی که از اجله علمای اصفهان بود رسید و در سایه حمایت و تشویق آن استاد سخن شناس شعر دوست، شهرت پیدا کرده و در میان شعرا و فضلای اصفهان معروف گردید. در آن زمان آوازه ی شهرتش از اصفهان به دیگر شهرهای ایران رفت تا به ربار پادشاهان قاجاریه راه یافت. میرزا محمدعلی سروش اصفهانی بعد از قرآنی، بزرگترین قصیده سرای دوره قاجاریه است که گوی سبقت را از دیگران ربود. میرزا محمدعلی سروش اصفهانی در سوردن قصیده، بیشتر شیوه ی فرخی و امیر معزی را دنبال می کرد. از سروده هایش چنین بر می آید که وی مردی بسیار پاک اعتقاد و پرهیزگار بوده است.

میرزا محمدعلی سروش اصفهانی نزدیک به ۱۵ سال در تبریز به سر برد و در تمام دوره ی ولیعهدی ناصرالدین شاه در دستگاه وی عزت و احترامی بسزا داشت. در سال ۱۲۶۴ هجری که ناصرالدین شاه از تبریز به تهران عزیمت و بر تخت سلطنت جلوس کرد؛ میرزا محمدعلی سروش اصفهانی نیز به دربار رفته و تا پایان عمر از محرمان و ملازمان شاه بوده است. مقام و جایگاهش نزد ناصرالدین شاه به جایی رسید که به سال ۱۲۷۱ هجری در مقابل یک قصیده بیست هزار اشرفی طلا از شاه گرفت و به لقب شمس الشعرایی ملقب گردید.

سبک شعری سروش اصفهانی

میرزا محمدعلی سروش اصفهانی در پیروی از سبک خراسانی استعداد خاصی داشت و طبع خود را در سرودن انواع قالب های شعری اعم از غزل، قصیده و مثنوی آزمود و اشعاری بدیع را خلق کرد. میرزا محمدعلی سروش اصفهانی به فرخی، ناصر خسرو، نوچهری و امیر معزی عشق می ورزید و به سبک این‌ شعرای بزرگ و معاصر شعر می سرود. میرزا محمدعلی سروش اصفهانی همچنین اشعاری در فضایل حضرت علی (ع) و سایر ائمه شیعه سرود که از لحاظ سبک و سیاق درخور توجه است.

میرزا محمدعلی سروش اصفهانی در سال ۱۲۸۵ هجری در تهران دار فانی را وداع گفت و جنازه او را در قم به خاک سپردند.


آثارویرایش

سروش اصفهانى از ادامه‌دهندگان نهضت بازگشت ادبى در عصر ناصرى است و قصاید او در شمار آثار منظوم در دوره قاجاریه به شمار مى‌رود که به شیوه فرخى و امیر معزى در سبک خراسانى سروده شده است.

  • مثنوى روضة الاسرار
  • مثنوى اردیبهشت‌ نامه
  • ساقى‌نامه
  • الهى‌نامه
  • شمس المناقب
  • شصت‌بند عاشورایى
  • دیوان

اشعارویرایش

شصت‌بند عاشورایىویرایش

از ویژگى ترکیب‌بند عاشورایى سروش اصفهانى جامعیت موضوعى این اثر ماتمى است. ترکیب بند اصفهانی شامل عناوین زیر است:

  • دعوت اهل کوفه
  • وداع امام حسین (ع) با رسول خدا، حضرت زهرا (س)، امام حسن مجتبى (ع)
  • منع محمد حنفیه
  • عزیمت به مکه و از آنجا بهکربلا
  • اظهار یاورى فرشتگان
  • احتجاج امام با لشکریان دشمن

روایت شهادت افراد حاضر در واقعه کربلا:

  • ماجراى شهادت حر بن یزید ریاحى
  • مسلم بن عوسجه
  • عابس
  • وهب
  • غلام سیاه
  • حبیب بن مظاهر
  • هاشم
  • غلام حضرت سجاد (ع)
  • حضرت عباس (ع)
  • حضرت قاسم (ع)
  • عون فرزند زینب (س)
  • محمد پسر زینب (س)
  • حضرت على اکبر (ع)
  • حضرت على اصغر (ع)
  • یارى زعفر
  • شهادت امام حسین (ع)
  • غارت خیمه‌ها
  • وداع اهل بیت (ع) با شهداى کربلا
  • ماجراى اسارت اهل بیت (ع)
  • ورود اهل بیت (ع) به کوفهو شام
  • ماجراى مجلس یزید
  • شهادت حضرت رقیه (س)
  • بازگشت اهل بیت (ع) به کربلا از شام
  • عزیمت اهل بیت (ع) به مدینه از کربلا
  • ماجراى بشیر
  • عزادارى اهل مدینه
  • شکایت حضرت زینب (س)به رسول خدا (ص) و حضرت زهرا (س)

تألیفاتویرایش

از آثار و تألیفات و منظومات سروش می‌توان به شمس‌المناقب در مدح پیامبر اسلام و ائمه، و نیز روضةالانوار که دربارهٔ حماسهٔ کربلا است، اشاره داشت.

درگذشتویرایش

سروش در تهران درگذشت و در شهر قم او را به خاک سپردند.

منابعویرایش

  1. نظمی تبریزی، علی (۱۹۷۶). دویست سخنور؛ تذکرةالشعرای منظوم و منثور. تابش. ص. ص۱۴۰.