سفرنامه حاج ایاز خان شاکری قشقایی سفرنامه‌ای است که حاج ایاز خان قشقایی، مشاور و صندوقدار صولت‌الدوله ایلخانی قشقایی، در سفر خود به مکه، مدینه و عتبات عالیات نگاشته‌است.

محتویات

اهمیت سفرنامهویرایش

سفرنامه حاج ایازخان، با توجه به تعداد بسیار اندک کتب و متون قدیمی و کمبود مدارک تاریخی مکتوب، اثر مهمی دربارهٔ تاریخ و فرهنگ ایل قشقایی است. این کتاب، اولین تصحیح متن و قدیمی‌ترین کتاب مستند در تاریخ و فرهنگ ایل قشقایی، به‌شمار می‌آید.[۱]

مسیر سفرویرایش

شروع سفر از شیراز به سمت بوشهر بوده‌است. این سفرنامه دارای دو بخش مجزا شامل سفر حج و سفر عتبات عالیات است.

  • مسیر سفر حج، از بوشهر از طریق مسیر دریایی به جده و سپس از آنجا به شهرهای مکه و مدینه بوده‌است. مسیر بازگشت نیز از طریق دریای سرخ و اقیانوس هند به سمت بوشهر می‌باشد.
  • سفر عتبات عالیات از بوشهر از مسیر خلیج فارس به رودخانه دجله و شهر بصره بوده و سپس شهرهای بغداد، کاظمین، نجف و کربلا را شامل می‌شود.

در طول این سفر، در شهرهای مهم منطقه از جمله بحرین، مسقط، عدن، مُکلا، موکا، کویت و جاهای دیگر نیز توقف داشته‌اند.[۲]

مدت و وسیله سفرویرایش

این سفرنامه شامل وقایع سفرِ حج و عتبات عالیات از رمضان ۱۳۴۰ تا جمادی‌الاول ۱۳۴۱ قمری در در واپسین سال‌های سلطنت احمدشاه قاجار، به مدت هشت ماه می‌باشد. بخشی از این سفر در مسیربوشهر تا جده و مسیر بوشهر تا بصره، شامل سفر دریایی است که به‌وسیله جهاز و غُراب از انواع کشتی‌های کوچک، صورت گرفته‌است. مسیرهای داخل ایران به وسیله مال (اسب و قاطر)، مسیرهای داخل حجاز (عربستان) به وسیله شتر و شقدُف (نوعی کجاوه بدون سقف) و مسیرهای سفر عتبات عالیات در داخل کشور عراق به وسیله شمندوفر (قطار)، موتور (اتوموبیل) و واگن اسبی صورت گرفته‌است.[۲]

وقایع مهم سفرنامهویرایش

- کسب اجازة شروع سفرِ حج از آیت‌الله سید عبدالحسین لاری و قرار سفر مشترک، و همسفر شدن با افرادی از بزرگان و اَحرار شیراز در دوران مشروطیت (از جمله میرزا عبدالحسین ذوالریاستین شیرازی)

- ملاقات با شریف حسین فرمانروای مکه و مدینه (مَلِکِ حجاز)

- شرح مراسم استقبال از احمدشاه قاجار در گمرک بوشهر، در کنار صولت‌الدوله ایلخانی قشقایی همراه با وزیرجنگ (رضاخان سردار سپه)، هنگام بازگشت احمدشاه از دومین سفر فرنگ.

-ملاقات با سران و بزرگان نام‌آشنای منطقه در دوران مشروطه و جنگ جهانی اول از جمله زائر خضر خان (امیراسلام)، شیخ حسین خان چاهکوتاهی (سالاراسلام) و دیگران در طول مسیر سفر.[۳]

- راه‌یافتن به داخل خانه کعبه و شرح تفصیلی اجزای داخلی آن.

- ثبت دقیق مشاهدات در زمینه‌های مختلف از جمله شرح صدور اجازه خروج از کشور در گمرکات در دوره استیلای بیگانگان، شرح دقیق اماکن متبرکه، شرح پوشش کعبه (پیراهن کعبه)، وضعیت شهرها، اجناس و قیمت آنها.

منابعویرایش

  1. کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ سفرنامه حاج ایاز خان قشقایی، به کوشش پرویز شاکری، کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، ۱۳۸۸
  3. خبرگزاری جمهوری اسلامی

پیوند به بیرونویرایش