دودمان‌های ایران

پادشاهی‌ها و شاهنشاهی‌های حاکم در گستره جغرافیایی ایران و حاکمان آن‌ها
(تغییرمسیر از سلسله‌های ایران)

این فهرست دودمان‌های ایران است. ایران سرزمینی باستانی در غرب آسیاست که از شرق با شبه‌قارهٔ هند، آسیای مرکزی و چین؛ از غرب با بین‌النهرین و دنیای مدیترانه؛ از شمال با روسیه؛ و از جنوب با خلیج فارس و شبه‌جزیرهٔ عربستان همسایه است. ایران برای قرن‌های متمادی بر سر راه دو مسیر اصلی تجارت فراقاره‌ای — جادهٔ ابریشم در شمال و مرکز ایران؛ راه ادویه از جنوب آسیا و از طریق خلیج فارس — قرار داشت. این موقعیت، ایران را که قرن‌ها امپراتوری منطقه‌ای بود، به بستری برای تبادلات فرهنگی و تجاری با همسایگانش تبدیل کرده بود.[۱]

Faravahar background
Faravahar background
پیش از پیدایش دولت–ملت‌های نوین
پ. م
تاریخ ایران پیش از آریایی‌ها
نیا-ایلامی ۳۲۰۰–۲۸۰۰
عیلام ۲۸۰۰–۵۵۰
تمدن آمودریا ۲۲۰۰–۱۷۰۰
منائیان سده ۱۰ تا ۷
ماد ۷۲۸–۵۵۰
هخامنشیان ۵۵۰–۳۳۰
سلوکیان ۳۳۰–۱۵۰
دولت یونانی بلخ ۲۵۰–۱۲۵
اشکانیان ۲۴۸–۲۲۴م
م
شاهنشاهی کوشان ۳۰–۲۷۵
ساسانیان ۲۲۴–۶۵۱
هپتالیان ۴۲۵–۵۵۷
پادشاهی کابل ۵۶۵–۸۷۹
حمله اعراب به ایران ۶۳۷–۶۵۱
امویان ۶۶۱–۷۵۰
خلافت عباسیان ۷۵۰–۱۲۵۸
طاهریان ۸۲۱–۸۷۳
علویان طبرستان ۸۶۴–۹۲۸
صفاریان ۸۶۱–۱۰۰۳
سامانیان ۸۱۹–۹۹۹
زیاریان ۹۲۸–۱۰۴۳
آل بویه ۹۳۴–۱۰۵۵
غزنویان ۹۷۵–۱۱۸۷
غوریان ۱۱۴۹–۱۲۱۲
سلجوقیان ۱۰۳۷–۱۱۹۴
خوارزمشاهیان ۱۰۷۷–۱۲۳۱
ایلخانان ۱۲۵۶–۱۳۵۳
کرتیان ۱۲۳۱–۱۳۸۹
مظفریان ۱۳۱۴–۱۳۹۳
چوپانیان ۱۳۳۷–۱۳۵۷
جلایریان ۱۳۳۹–۱۴۳۲
تیموریان ۱۳۷۰–۱۵۰۶
قراقویونلو ۱۴۰۷–۱۴۶۸
آق‌قویونلو ۱۳۷۸–۱۵۰۸
صفویان ۱۵۰۱–۱۷۲۲
گورکانیان ۱۵۲۶–۱۸۵۷
هوتکیان ۱۷۲۲–۱۷۲۹
افشاریان ۱۷۳۶–۱۷۵۰
زندیان ۱۷۵۰–۱۷۹۴
درانیان ۱۷۹۴–۱۸۲۶
قاجاریان ۱۷۹۴–۱۹۲۵

ایران باستان تمدنی دیرپاست که حداقل به هزارهٔ دوم قبل از میلاد می‌رسد. در ایران باستان امپراتوری‌های پنهاور و قدرتمند ظهور کردند و مزدیسنا رایج بود. شاهنشاهی هخامنشی که توسط کوروش بزرگ در سال ۵۵۰ پیش از میلاد بنیان‌گذاری شد، بزرگ‌ترین امپراتوری جهان تا بدان روز بود که طی حمله اسکندر نابود شد. دوره امپراتوری‌های باستان با فتح ایران توسط مسلمانان در قرن هفتم میلادی به پایان رسید. ایران باستان رقبای بزرگی چون یونانی‌ها، رومی‌ها و بیزانسی‌ها داشت.[۱] از زمان حملهٔ عرب‌های مسلمان به ایران تا ظهور صفویان، ایران حکومت سراسری ملی نداشت اما به لحاظ فرهنگی به حیات خود ادامه داد و توانست فرهنگ متمایز خود را حفظ کند. در واقع، فرهنگ ایرانی به خصوص از قرن یازدهم میلادی به بعد در مرکز تمدن اسلامی بود.[۲] این کشور در قرن سیزدهم میلادی توسط مغول‌ها فتح شد.[۳] از ابتدای قرن شانزدهم که دولت صفوی روی کار آمد، ایران هویت سیاسی مستمری را حفظ کرده است. دودمان پهلوی آخرین سلسلهٔ پادشاهی ایرانی است.[۱]

باستان

ویرایش

عصر خلافت

ویرایش

از حملهٔ مغول تا برآمدن صفویان

ویرایش

معاصر

ویرایش

پانویس

ویرایش
  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ Amanat 2021, p. 1.
  2. Amanat 2021, p. 2.
  3. Amanat 2021, p. 19.
  4. Potts 2012, pp. 37.
  5. Basello 2016, Elamite Kingdom.
  6. Jacobs & Rollinger 2021, pp. 337–351.
  7. Jacobs & Rollinger 2021, p. 4.
  8. Jacobs & Rollinger 2021, p. 3–4.
  9. Stronach 2012, Achaemenid Dynasty.
  10. Shahbazi 2012, pp. 120.
  11. Gilley 2016, Macedonian Empire.
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ Bivar 1983, pp. 3–7.
  13. Bivar 1983, p. 28.
  14. Bivar 1983, p. 33.
  15. Bivar 1983, p. 36.
  16. Bivar 1983, p. 38.
  17. Bivar 1983, p. 41.
  18. Bivar 1983, p. 49.
  19. Bivar 1983, pp. 49–97.
  20. Frye 1983, pp. 116–181.
  21. Shoemaker 2011, p. 178.
  22. Donner 2010, pp. 57.
  23. Shoemaker 2011, pp. 18–19.
  24. ۲۴٫۰ ۲۴٫۱ ۲۴٫۲ ۲۴٫۳ ۲۴٫۴ ۲۴٫۵ Bosworth 1996, The Caliphs.
  25. Anthony 2020, pp. 26–36.
  26. Shoemaker 2011, pp. 195–199, passim..
  27. Amir-Moezzi 2019, pp. 922.
  28. ۲۸٫۰۰ ۲۸٫۰۱ ۲۸٫۰۲ ۲۸٫۰۳ ۲۸٫۰۴ ۲۸٫۰۵ ۲۸٫۰۶ ۲۸٫۰۷ ۲۸٫۰۸ ۲۸٫۰۹ ۲۸٫۱۰ ۲۸٫۱۱ ۲۸٫۱۲ ۲۸٫۱۳ Bosworth 1996, The Caucasus and the Western Persian Lands.
  29. ۲۹٫۰۰ ۲۹٫۰۱ ۲۹٫۰۲ ۲۹٫۰۳ ۲۹٫۰۴ ۲۹٫۰۵ ۲۹٫۰۶ ۲۹٫۰۷ ۲۹٫۰۸ ۲۹٫۰۹ ۲۹٫۱۰ ۲۹٫۱۱ Bosworth 1996, The Eastern Persian Lands, Transoxania and Khwārazm.
  30. ۳۰٫۰۰ ۳۰٫۰۱ ۳۰٫۰۲ ۳۰٫۰۳ ۳۰٫۰۴ ۳۰٫۰۵ ۳۰٫۰۶ ۳۰٫۰۷ ۳۰٫۰۸ ۳۰٫۰۹ ۳۰٫۱۰ ۳۰٫۱۱ ۳۰٫۱۲ Bosworth 1996, The Seljuqs, their Dependants and the Atabegs.
  31. Bosworth, C.E. (1 January 1998). History of Civilizations of Central Asia (به انگلیسی). UNESCO. pp. 430–431. ISBN 978-92-3-103467-1.
  32. ممکن است قبیلهٔ برسخان بخشی از ترکان قرلق باشند: Bosworth, C.E. (1963). The Ghaznavids: Their Empire in Afghanistan and Eastern Iran, p. 39
  33. "Battle of Dandānqān | Iranian history". Encyclopedia Britannica (به انگلیسی). Retrieved 2020-08-31.
  34. ۳۴٫۰ ۳۴٫۱ Bosworth 1996, The Mongols and their Central Asian and Eastern European Successors.
  35. ۳۵٫۰ ۳۵٫۱ ۳۵٫۲ ۳۵٫۳ ۳۵٫۴ ۳۵٫۵ ۳۵٫۶ ۳۵٫۷ ۳۵٫۸ Bosworth 1996, Persia after the Mongols.
  36. Bosworth 1996, The Safawids.
  37. Aghaie 2012, pp. 307–308.
  38. Bosworth 1996, The Afsharids.
  39. Bosworth 1996, The Zands.
  40. Bosworth 1996, The Qajars.
  41. ۴۱٫۰ ۴۱٫۱ Bosworth 1996, The Pahlawis.
  42. Cooper 2016, pp. 21–22.

منابع

ویرایش