سماق
SumacFruit.JPG
میوه سماق در پائیز (مینه‌سوتا)
آرایه‌شناسی
فرمانرو: گیاهان
(طبقه‌بندی‌نشده): گیاهان گلدار
(طبقه‌بندی‌نشده): دولپه‌ای‌های نو
(طبقه‌بندی‌نشده): رزیدها
راسته: افراسانان
تیره: پسته‌ایان
سرده: سماق‌ها
کارل لینه
Type species
Rhus coriaria
گونه‌ها

حدود ۲۵۰ گونه

سُماق (نام علمی: Rhus) درختچه‌ایست کوهستانی که میوه‌های خوشه‌ای دارد و میوهٔ آن پس از کوبیده شدن به عنوان چاشنی، همراه با غذاهایی همچون کباب استفاده می‌شود. طعم آن گرایش به ترشی دارد.[نیازمند منبع] گیاه سماق از راسته افراسانان (Sapindales)، تیرهٔ پسته‌ایان (Anacardiaceae) است.

واژه‌شناسیویرایش

سماق معرب سماک پارسی است در تاجیکستان به آن تتوم یا سمارق تتوم می‌گویند.[نیازمند منبع] سماق در قدیم سماک نیز تلفظ می‌شده[۱] و ریشهٔ واژه، ܣܘܡܩ سُمّاق سریانی است.

منطقه رویشویرایش

سماق در غرب آسیا و شرق آفریقا و آمریکای شمالی می‌روید. این گیاه در ایران در شازند، تبریز، اردبیل، گرمی(مغانشمیران، تفرش، خراسان، قم، محلات، شیراز، رودبار، هوراند، سردشت، اقلید می‌روید. جنگل سماق در کوه‌های شهر شازند، کوه‌های مجاور روستاهای عبدالله کندی و القناب از توابع گرمی (در استان اردبیل) واقع شده‌است. [نیازمند منبع]

کاربرد غیر خوراکیویرایش

سماق یکی از اجزای سفره هفت سین ایرانیان است.[نیازمند منبع] در یونان باستان از چوب سماق به جهت رنگ‌آمیزی پارچه‌های پشمی استفاده می‌شده‌است و در کشور ایتالیا از این گیاه برای رنگ دادن به چرم نیز استفاده شده‌است.[۲]

هشدارویرایش

خوردن سماق تازه ایجاد مسمومیت می‌کند.[نیازمند منبع]

خواص و کاربردویرایش

کاربردهای سماق بیشتر در تولید و چاشنی غذایی است. [نیازمند منبع] همچنین از خواص دارویی آن در طب سنتی استفاده می‌شود.[نیازمند منبع]

ترکیباتویرایش

ترکیبات میوه: در آنالیزی که بر روی میوه سماق انجام گرفت، مشخص شد که شامل: ۶/۹ درصد رطوبت، ۴/۷درصد روغن، ۶/۲پروتئین، ۶/۱۴درصد فیبر، ۸/۱درصد خاکستر و۸ /۶۳ درصد عصاره محلول در آب است.[نیازمند منبع]

سماق محتوای طیف گستردهای از ترکیبات فعال دارویی از قبیل: اسیدهای ارگانیک، فنولیک اسید، فلاونوئیدها، آنتوسیانینها، تاننهای هیدرولیزکننده و ترپنوئیدها است.[نیازمند منبع]

 
sumaq

از نظر ترکیبات شیمیایی در میوه و در برگهای سماق تانن فراوانی موجود است. در برگ‌های خشک آن بین ۳۰–۱۵ درصد تانن وجود دارد و به علاوه یک ماده رنگین زرد به نام میریستین یافت می‌شود. در میوه آن علاوه بر تانن مقدار قابل توجهی سیتریک اسید، وینیک اسید، مالیک اسید موجود است؛ که مزه ترش را به آن می‌دهد.[نیازمند منبع]

تکثیرویرایش

تکثیر سماق از طریق قلمه، پاجوش و بذر صورت می‌گیرد؛ که رایج‌ترین روش آن از طریق کشت پاجوش است. بذرهای سماق دارای رکود فیزیولوژیکی و فیزیکی است.

منابعویرایش

زرگری، علی، ۱۳۹۳، گیاهان دارویی، چاپ هشتم، انتشارات دانشگاه تهران