سُماغ (نام علمی: Rhus) درختچه‌ایست کوهستانی که میوه‌های خوشه‌ای دارد و میوهٔ آن پس از کوبیده شدن به عنوان چاشنی، همراه با غذاهای گوشتی همچون کباب استفاده می‌شود. طعم آن گرایش به ترشی دارد. گیاه سماق از راسته افراسانان (Sapindales)، تیرهٔ پسته‌ایان (Anacardiaceae) است.[۱] سماق معرب سماک فارسی است. همچنین سماق یکی از سین های اصلی هفت سین است. همچنین بعضی از آشپز ها سماق را روی تخم مرغ میریزند.

سماق
رده‌بندی علمی
فرمانرو: گیاهان
(طبقه‌بندی‌نشده): گیاهان گلدار
(طبقه‌بندی‌نشده): دولپه‌ای‌های نو
(طبقه‌بندی‌نشده): رزیدها
راسته: افراسانان
تیره: پسته‌ایان
سرده: سماغ‌ها
کارل لینه
گونه نماد
Rhus coriaria
گونه‌ها

حدود ۲۵۰ گونه

واژه‌شناسی

ویرایش

املای این واژه در فارسی سماغ میباشد و از سماق عربی آمده. خود آن نیز از زبان سریانی و واژه summāqā به معنی سرخ گرفته شده است.[۲]

منطقه رویش

ویرایش

سماغ در غرب آسیا و شرق آفریقا و آمریکای شمالی می‌روید. این گیاه در ایران در شازند، تبریز، اردبیل، گرمی(مغانشمیران، تفرش، خراسان، قم، محلات، شیراز، تویسرکان، رودبار، هوراند، سردشت، اقلید، شهرستان گناباد( روستای خانیک) می‌روید.

کاربرد غیر خوراکی

ویرایش

سماغ یکی از اجزای سفره هفت سین ایرانیان است.[نیازمند منبع] در یونان باستان از چوب سماق به جهت رنگ‌آمیزی پارچه‌های پشمی استفاده می‌شده‌است و در کشور ایتالیا از این گیاه برای رنگ دادن به چرم نیز استفاده شده‌است.[۳]

هشدار

ویرایش
  • میوه تازه سماغ به دلیل ایجاد مسمومیت نباید مصرف شود و فقط باید خشک آن را مصرف کرد.
  • به دلیل اینکه سماغ سرد است برای افراد سردمزاج مناسب نبوده و باید با گیاهان گرم مصرف شود،
  • صمغ درخت سماغ باعث یبوست شدید می‌شود
  • مصرف بیش از حد آن هم به صورت چاشنی بیش از پنج گرم می‌تواند مسمومیت زا باشد.[۴]

خواص و کاربرد

ویرایش

کاربردهای سماغ بیشتر در تولید و چاشنی غذایی است. [نیازمند منبع] همچنین از خواص دارویی آن در طب سنتی استفاده می‌شود.[نیازمند منبع] علت افزودن سماق به کباب این است که خوردن گوشت کباب شده باعت تولید آنزیم‌هایی در بدن می‌شود که مضر هستند، سماغ می‌تواند اثر این آنزیم‌ها را خنثی کرده و در عین حال چاشنی خوبی برای آش‌ها و سوپ‌ها و خورشت‌ها و رنگ آن‌ها را مشکی کرده و اشتها را تحریک می‌کند.

ترکیبات

ویرایش

ترکیبات میوه: در آنالیزی که بر روی میوه سماغ انجام گرفت، مشخص شد که شامل: ۶/۹ درصد رطوبت، ۴/۷ درصد روغن، ۶/۲ پروتئین، ۶/۱۴ درصد فیبر، ۸/۱ درصد خاکستر و ۸/۶۳ درصد عصاره محلول در آب است.[نیازمند منبع]

سماغ محتوای طیف گستردهای از ترکیبات فعال دارویی از قبیل: اسیدهای ارگانیک، فنولیک اسید، فلاونوئیدها، آنتوسیانین‌ها، تانن‌های هیدرولیز کننده و ترپنوئیدها است.[نیازمند منبع]

 
sumaq

از نظر ترکیبات شیمیایی در میوه و در برگهای سماغ تانن فراوانی موجود است. در برگ‌های خشک آن بین ۳۰–۱۵ درصد تانن وجود دارد و به علاوه یک ماده رنگین زرد به نام میریستین یافت می‌شود.

تکثیر

ویرایش

تکثیر سماغ از طریق قلمه، پاجوش و بذر صورت می‌گیرد؛ که رایج‌ترین روش آن از طریق کشت پاجوش است. بذرهای سماغ دارای رکود فیزیولوژیکی و فیزیکی است.

منابع

ویرایش
  1. «سماغ؛ محصول منحصربه‌فرد جنگل‌های ارسباران». خبرگزاری مهر. ۱۶ مهر ۱۳۹۰.
  2. https://www.etimolojiturkce.com/kelime/sumak. پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)
  3. Oils, essential, organic, massage, absolutes, blends, extracts, dilution, fragrants, bases[پیوند مرده]
  4. «طبع، خواص، مضرات و مُصلح سماغ در ویکی آنا». خبرگزاری دانشگاه آزاد اسلامی آنا. ۲۷ مهر ۱۳۹۹.[پیوند مرده]

زرگری، علی، ۱۳۹۳، گیاهان دارویی، چاپ هشتم، انتشارات دانشگاه تهران