سمندر لرستانی

گونه‌ای از سمندرک‌های خالدار
سمندر کوهستانی لرستان
وضعیت حفاظت
آرایه‌شناسی
فرمانرو: جانوران
شاخه: طناب‌داران
رده: دوزیستان
راسته: دم‌داران
تیره: سمندران
سرده: سمندرک‌های خالدار
گونه: N. kaiseri
نام علمی
Neurergus kaiseri
اشمیت، ۱۹۵۲
Neurergus kaiseri distribution.png
مترادف

Neurergus crocatus ssp. kaiseri اشمیت، ۱۹۵۲

سمندر کوهستانی امپراتور[۱] یا سمندر خالدار قیصری یا سمندر قیصر یا سمندر خالدار امپراتور یا حاجی باریک آو[۲] (نام علمی: Neurergus kaiseri) گونه‌ای سمندر بسیار رنگی است که در جنوب رشته کوه‌های زاگرس در منطقه زیستگاه ووژن آب و چندین زیستگاه دیگر زندگی می‌کند. مطابق مصوبه شورایعالی مخیط زیست ایران به علت در خطر انقراض بودن نسل این دوزیست، خرید و فروش و حمل آن ممنوع بوده و فرد خاطی جریمه و بازداشت می‌شود.[۳]

مشخصات

سمندر کوهستانی لرستان دارای بدنی به طول ۱۴ سانتیمتر است و پوست آن در قسمت پشتی قهوه‌ای رنگ با خال‌ها یا نوارهایی زرد یا نارنجی بوده که ظاهری زیبا به این دوزیست بومی ایران بخشیده‌است. از مشخصه‌های آن‌ها آبشش‌های بزرگ است. سمندر لرستانی اگر چه در آب‌های سرد زیست می‌نماید اما نسبت به گرما نیز مقاومت بیشتری در مقایسه با دیگر سمندرها از خود نشان می‌دهد.[۴] سمندر کوهستانی لرستان نخستین بار در سال ۱۹۳۸ توسط کایسر (قیصر) از شمال منطقه شهبازان استان لرستان یافت شد.[۵]

زیستگاه

این‌گونه به عنوان یک گونه بومی منحصراً در مرزهای جنوبی استان لرستان در بخش پاپی و شمال استان خوزستان یافت می‌شود. در منطقه کرکی از توابع شهرستان پل دختر در چشمه‌ها ورودهای کوچک و آب شیرین این منطقه نیز تعدادی از این جانور زندگی می‌کنند. این‌گونه در زیستگاه‌های زمینی شامل درختزارهای باز پسته و بلوط زندگی می‌کنند.[۴] از جمله این زیست‌گاه‌ها می‌توان به زیست‌گاه‌های وژناب، بلالا، لفت، کرسر و کول سرمال اشاره کرد.[۶]

رژیم غذایی

سمندر لرستانی از حشره‌ها، تخم و لارو آن‌ها، کرم خاکی و بندپایان کوچک تغذیه می‌کند.[۷]

خطر انقراض

چنین تخمین زده می‌شود که کل جمعیت بالغ سمندر کوهستانی لرستان کمتر از ۱۰۰۰ عدد باشد. رنگ‌بندی متفاوت و زیبایی این جانور سبب شده تا سودجویان به منظور فروش آن با قیمتی بالا در بازارهای آسیایی و اروپایی اقدام به صید بی‌رویهٔ این دوزیست کرده و آن را در خطر انقراض نسل جدی قرار دهند. مردم محلی نیز که آن را به جای سمندر، «مارمولک رنگی» می‌نامند، سالیانه تعداد زیادی از آن‌ها را برای فروش در جشن‌های سال نو شکار می‌کنند. به باور عده‌ای از کارشناسان محیط زیست، کاهش علاقه مردم به خرید ماهی قرمز نیز باعث افزایش خرید سمندر لرستانی و تهدید نسل آن شده‌است.[۸][۹][۱۰][۱۱] زیرا برخی قاچاقچیان با زنده‌گیری این جانور، اقدام به فروش آن در ایام عید می‌کنند.[۲]

سمندر لرستانی یکی از زیباترین گونه‌های سمندر جهان در منطقه زاگرس ایران می‌باشد و فقط در کشور ایران و در منطقه شهبازان لرستان وجود دارد، این‌گونه در حال به انقراض رفتن می‌باشد. به گفته کارشناسان، ایران هنوز نمی‌تواند خود برای حفظ این سمندر اقداماتی مؤثر انجام دهد و کشورهای اروپایی از هم‌اکنون برای پرورش سمندر لرستان سرمایه‌گذاری قابل‌توجهی در لابراتوارهای و دانشگاه‌ها می‌کنند. کشور آلمان هزینه تحقیقاتی چندین صد میلیون دلاری را روی گونه سمندر لرستانی (اندمیک ایران) برای تکثیر در اختیار آزمایشگاه‌های دانشگاه‌های مختلف آلمان گذاشته‌است. حالا تعداد این «مارمولک رنگی» به‌قدری کم شده که ممکن است مردم خرم‌آباد و درود دیگر هیچ‌گاه آن را روی سنگ‌ها یا کنار آبشارها نبینند، دیگر هم‌اکنون کار بجایی رسیده‌است که به‌سختی می‌شود به حفظ حیات «سمندر لرستان» امیدوار بود.[۱۲]

پانویس

  1. پروفسور مهدی مریدی. «دوزیستان ایران». طرح سرزمین. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۰ فوریه ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۱۶ بهمن ۱۳۸۸. بیش از یک پارامتر |پیوند بایگانی= و |archiveurl= داده‌شده است (کمک); بیش از یک پارامتر |تاریخ بایگانی= و |archivedate= داده‌شده است (کمک)
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ «خطر بیخ گوش سمندر کوهستانی لرستان؛ خریدوفروش «سین» هشتم سفره عید». خبرگزاری مهر. 2017-02-26. کاراکتر line feed character در |سال= در موقعیت 13 (کمک); تاریخ وارد شده در |سال= را بررسی کنید (کمک); پارامتر |پیوند= ناموجود یا خالی (کمک); پارامتر |تاریخ بازیابی= نیاز به وارد کردن |پیوند= دارد (کمک)
  3. «خرید و فروش سمندر کوهستانی لرستان ممنوع». ایسنا. ۲۰۱۷-۰۲-۲۲. دریافت‌شده در ۲۰۱۷-۰۲-۲۸.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ «سازمان حفاظت محیط زیست -سمندر لرستانی». سازمان حفاظت محیط زیست -سازمان حفاظت محیط زیست. دریافت‌شده در ۲۰۱۷-۰۲-۲۸.
  5. سایت اداره محیط زیست لرستان
  6. «سمندر کوهستانی لرستان». اداره کل حفاظت محیط زیست استان لرستان. دریافت‌شده در ۲۰۱۷-۰۲-۲۸.
  7. حیات‌وحش ایران. تهران: نشرطلایی. ۱۳۹۰.
  8. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام :0 وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  9. «برخورد نادرست با ماهی قرمز، سمندر را سفره نشین کرد». رادیو فردا. ۷ فروردین ۱۳۹۱.
  10. سیاوش اردلان (۹ اسفند ۱۳۹۵). «نگرانی از انقراض سمندر ایرانی در آستانه سال نو». بی‌بی‌سی فارسی.
  11. درنا کوزه‌گر-روزنامه‌نگار (۲۵ اردیبهشت ۱۳۹۳). «انقراض دوزیستان در ایران، سمندر در سفره هفت‌سین». بی‌بی‌سی فارسی.
  12. admin (۱۹۹۹-۰۲-۲۲). «معامله سمندر لرستانی خزنده‌ای که در حال نابودی است در خارج از خاک ایران ممنوع اعلام شد: سایت پزشکان بدون مرز». سایت پزشکان بدون مرز. دریافت‌شده در ۲۰۱۵-۰۳-۱۹.

منابع


پیوند به بیرون