شاهین سرکیسیان

شاهین سرکیسیان (زاده ۱۲۸۹ خورشیدی در وارنا، بلغارستان - درگذشته ۱۳۴۵ در تهران) کارگردان تئاتر و نمایش‌نامه‌نویس ارمنی‌تبار اهل ایران و پایه‌گذار تئاتر نوین ایران در ۱۳۳۷ خورشیدی بود.

شاهین سرکیسیان
شاهین سرکیسیان و آربی آوانسیان.jpg
آربی اوانسیان و شاهین سرکیسیان. در کتابخانهٔ باشگاه آرارات، گروه تئاتر آرمن
زادروز۱۲۸۹ خورشیدی
وارنا، بلغارستان
درگذشت۶ آبان ۱۳۴۵
تهران، ایران
آرامگاهگورستان دولاب[۱]
ملیتایرانی ارمنی‌تبار
پیشهکارگردان تئاتر و نمایش نامه نویس
شناخته‌شده برایپایه‌گذار تئاتر نوین ایران در سال ۱۳۳۷
تأثیرپذیرفتگانآربی اوانسیان

سرگذشتویرایش

شاهین سرکیسیان در سال ۱۲۸۹ خورشیدی (۱۹۱۰ میلادی در شهر وارنا بلغارستان چشم به جهان گشود.[۲] پدر وی از ارمنی‌های ایران و مادرش از ارمنی‌های بلغارستان بود.[۳]

سرکیسیان تحصیلات خویش را در فرانسه و در رشتهٔ حقوق کسب نمود و لیکن مدت زمان اندکی در این رشته فعالیت کرد.[۴]

وی از سنین نوجوانی و تحصیل در فرانسه شیفتهٔ هنر تئاتر گردید.[۵] پس از بازگشت به ایران در سال ۱۳۱۵ خورشیدی (۱۹۳۶ میلادی) به عنوان منتقد هنری در نشریهٔ «ژورنال دو تهران» مشغول به کار شد و هم‌زمان همکاری خویش را با گروه‌های تئاتر «فردوسی» «سعدی» و «آناهید» آغاز نمود.[۶]

در اوایل سال‌های ۱۳۳۰ خورشیدی (۱۹۵۱ میلادی) با همکاری عده‌ای از جوانان علاقمند به تئاتر، از جمله خجسته کیا، علی نصیریان، جمشید لایق، عباس جوانمرد، بیژن مفید و جعفر والی شروع به تمرین نمایش نامه‌هایی از ادبیات جهان و تشکیل جلسات بحث و گفتگو پیرامون مسایل مطرح در تئاتر معاصر و به‌طور کلی هنر تئاتر می‌کنند.[۷]

شاهین سرکیسیان به زبان‌های فرانسه و روسی مسلّط بود و با زبان ایتالیایی نیز آشنایی داشت.[۸] بدین جهت وی شروع به ترجمهٔ متون نمایشی و مقالات هنری از این زبان‌ها کرد که حاصل آن ترجمهٔ نمایشنامه‌های «عقاب دو سر» (اثر ژان کوکتو) و «مرغ دریایی» (اثر چخوف) می‌باشد.[۹]

فعالیت هنری وی در ایران از سال ۱۳۳۳ خورشیدی (۱۹۵۴ میلادی) شروع شد و در سال ۱۳۳۵ خورشیدی (۱۹۵۶ میلادی) گروه هنر ملی را پایه‌گذاری نمود.[۱۰] تشکیل این گروه را می‌توان پایه‌گذاری تئاتر مدرن در ایران به شما آورد.[۱۱]

بسیاری از هنرمندان تئاتر و سینمای ایران فعالیت کارشان را با همکاری در این گروه آغاز نمودند و تجربه اندوختند که از آن جمله می‌توان به علی نصیریان و عباس جوانمرد اشاره نمود.[۱۲]

شاهین سرکیسیان همچنین نقش بسزایی در پیشرفت هنر تئاتر نزد ارمنی‌های ایران داشت و حاصل کوشش وی تربیت کارگردانان و بازیگرانی شاخص می‌باشد که از آن جمله می‌توان به آربی اُوانسیان اشاره نمود.[۱۳] شاهین سرکیسیان در سال ۱۳۴۵ خورشیدی (۱۹۶۶ میلادی) دیده از جهان فروبست.[۱۴]

فرزاد فره وشی سریالی شانزده قسمتی به نام روزنه‌ی آبی دربارهٔ زندگی سرکیسیان با حضور و همکاری سیصدویک نفر از هنرمندانی که دوست یا شاگرد شاهین بوده‌اند ساخته‌است که در سال ۱۳۹۵ پس از ۹ سال تولید وارد شبکه نمایش خانگی شد.

نمایش‌هاویرایش

به کارگردانی سرکیسیان[۱۵][۱۶]ویرایش

تاریخ نمایش نام نویسنده مترجم جای توضیحات
(۱۳۴۰) ۱۹۶۱ بازی عشق آرتور شنیتسلر طراح صحنه و لباس
کشتی بنام پایداری شارل ویدراک طراح صحنه و لباس
قفس یوجین اونیل طراح صحنه و لباس
آرمنوهی آلکساندر شیروانزاده طراح صحنه و لباس
(۱۳۴۱) ۱۹۶۲ چاقو رافائل پاتکانیان
اقتباس برای صحنه: آربی اوانسیان
طراح صحنه و لباس
مازیار صادق هدایت طراح صحنه و لباس
تلف‌شدگان لنورمان طراح صحنه و لباس
شکار لالوار واهان میراکیان
اقتباس برای صحنه: آربی اوانسیان
طراح صحنه و لباس
(۱۳۴۲) ۱۹۶۳ بانوی سپیده‌دم کازونا طراح صحنه و لباس
دایی وانیا آنتون چخوف طراح صحنه و لباس
قوی‌تر ° آوگوست استریندبری طراح صحنه و لباس
قبل از ناشتائی ° یوجین اونیل طراح صحنه و لباس
آواز قو ° آنتون چخوف طراح صحنه و لباس
برای شرف آلکساندر شیروانزاده طراح صحنه و لباس
چنگال صادق هدایت طراح صحنه و لباس
محلل صادق هدایت طراح صحنه و لباس
مرده‌خورها صادق هدایت طراح صحنه و لباس
افول اکبر رادی طراح صحنه و لباس
(۱۳۴۳) ۱۹۶۴ در انتظار گودو ساموئل بکت طراح صحنه و لباس
(۱۳۴۵) ۱۹۶۶ روزنه آبی اکبر رادی طراح صحنه و لباس / همزمان با درگذشت شاهین سرکسیان به یاد او

به کارگردانی دیگرانویرایش

عنوان اثر پدیدآورنده پدیدآورنده کارگردان محل اجرا طراح صحنه و لباس
رام کردن زن سرکش ویلیام شکسپیر جورج کوئین بی آری
سیر طولانی روز در دل شب یوجین اونیل جورمه کوئین بی آری
به یاری پروردگار (۱۳۴۵) ۱۹۶۶ هاکوب اوشاکان آربی اوانسیان آری
  • مرغ دریایی (آنتوان چخوف)
  • محلل (۱۳۳۴ صادق هدایت)
  • مرده خورها (صادق هدایت)
  • پوشاندن آنان که برهنه‌اند (لوئیجی پیراندلو)
  • کسب و کار خانم وارن (برنارد شاو) اجرا نشد
  • کشتی به نام تصمیم، (شارل و یلدراک)
  • قفس نهنگ (یوجین اونیل)
  • آرمنوهی (الکساندر شیروانزاده)
  • چاقو (۱۳۴۱ رافائل پادگانیان)
  • مازیار (۱۳۴۱ صادق هدایت)
  • ناموفق‌ها (۱۳۴۱ هانری رنه لنورمان)
  • شکار لالوار (۱۳۴۱ واهان میراکیان)
  • دایی وانیا (۱۳۴۲ آنتوان چخوف)
  • قوی تر (۱۳۴۲ اگوست استریندبرگ)
  • پیش از صبحانه (۱۳۴۲ یوجین اونیل)
  • آوای قو (آنتوان چخوف)
  • برای شرف (۱۳۴۲ الکساندر شیروانزاده) اجرا نشد
  • گل روی لب (۱۳۴۲ لوئیجی پیراندلو)
  • بازی عشق (آرتور شنیتسلر)
  • در راه کاردیف (۱۳۴۳ یوجین اونیل)
  • چنگال (۱۳۴۳ صادق هدایت)
  • در انتظار گودو (۱۳۴۳ سامول بکت) اجرا نشد
  • بهارهای از دست رفته (۱۳۴۳ پل واندنبرگ)
  • روزنه آبی (۱۳۴۵ اکبر رادی) بعد از مرگ کارگردان اجرا شد

ترجمه و نگارش کتاب‌هایویرایش

سریال روزنه‌ی آبیویرایش

سریال روزنه‌ی آبی [۱۷]فیلمی به کارگردانی فرزاد فره وشی و تهیه‌کنندگی مانی هاشمیان ( رهافیلم) محصول سال ۱۳۹۵ است. این فیلم در۲۵ دی ۱۳۹۵ در شبکه نمایش خانگی پخش شده‌است.[۱۸]

سریال روزنه‌ی آبی  ، فصل اوّل از مجموعه گنجینه‌ی تئاتر معاصر ایران می‌باشد که در سال ۱۳۸۶ مراحل تولید را جهت پخش در شبکه‌ی نمایش خانگی آغاز کرد . موضوع اثر زندگی و اقدامات ” شاهین سرکیسیان ” برای ایجاد تآتری نوین در ایران است که به دلایلی ، برخی از شاگردان وی، نام او را از تاریخ تئاتر ایران حذف و به نام خود ثبت کرده اند. این سریال در شانزده قسمت ۹۰ دقیقه ای در یک بسته بندی پخش شده است.

این مجموعه بدلیل حضور یا همکاری سیصد و یک نفر از هنرمندان و پیشکسوتان عرصه‌ تئاتر و سینما توانسته چشم انداز گسترده‌ای از موارد مورد بحث را در اختیار بیننده قرار دهد ضمن آن که چنین مجموعه‌ مستندی با این ابعاد  برای اوّلین بار در ایران تولید شده است.[۱۹]

نخستین جرقه‌های  تئاتر نوین ایران به زمان میرزا فتحعلی خان آخوندزاده بر می گردد و در این میان تا سال ۱۳۳۳ به نام‌هایی همچون : محقق الدوله ،سید علی نصر ، محمود ظهیرالدینی، عبدالحسین نوشین ، غلامحسین مفید، میر سیف الدین کرمانشاهی، شاهین سرکیسیان، احمد دهقان، مصطفی و مهین اسکویی و بسیاری دیگر بر می‌خوریم که هر کدام در نویسندگی، بازیگری، سرپرستی گروه و کارگردانی  مهارت داشته و جریانی را ایجاد نموده‌اند. روزنه‌ی آبی ،  ویژه‌ی زندگی و اقدامات شاهین سرکیسیان است که در سال ۱۳۱۰ از فرانسه به ایران باز می‌گردد و مدتی در گروه عبدالحسین نوشین در سمت مشاور هنری فعالیت می‌کند. سپس تصمیم می‌گیرد یک گروه تآتری با عنوان “گروه هنر ملّی” (یا به گفته برخی گروه تئاتر ملّی) را پایه‌گذاری کند و از فارغ‌التحصیلان هنرستان هنرپیشگی دعوت کند تا به آن بپیوندند. این اوّلین بار است که چنین اقدامی در تئاتر ایران شکل می‌گیرد و نمایشنامه‌ ایرانی با توجه به فرهنگ و خلق و خوی ایرانی نوشته و اجرا می‌شود. سرکیسیان تا سال ۱۳۳۶ با گروهی که ایجاد کرده همکاری و اعضای آن را با سردمداران تئاتر روز دنیا مثل: استانیسلاوسکی، چخوف، پیراندللو، استریندبرگ و… آشنا می کند و حتی در راه اصلاح بیان آهنگین رایج در دهه‌ بیست تلاش‌های زیادی انجام می‌دهد . ولی با بروز مشکلاتی که شاگردانش ایجاد می کنند از گروه جدا می شود. سرکیسیان تا سال ۱۳۴۵ گروه‌هایی را با نام های مروارید، مفید و آرمن تشکیل می‌دهد و به امر آموزش و اجرا می‌پردازد.[۲۰]

 
پوستر سریال روزنه‌ی آبی

سریال ” روزنه‌ی آبی ” شامل گفتگوهایی با شاگردان، دوستان و همکاران  سرکیسیان  است و بخش‌هایی از رخدادهای مهم دوران زندگی او در آن باز سازی شده است. برای اوّلین بار نکاتی درباره‌ رخدادهای مهم تآتری در بازه‌ زمانی دهه‌ سی و چهل در این مجموعه عنوان می شود. در این میان به قهر و آشتی‌ها و اختلافات نظر بین برخی از اعضای گروه اشاره می‌شود که به ناسپاسی نسبت به استاد و از هم پاشیده شدن گروه منجر می‌شود. در سال ۱۳۴۵ زمانی‌که شاهین سرکیسیان مجدداً برای دریافت پروانه‌ اجرای نمایشنامه‌ روزنه‌ی آبی اثر اکبر رادی به اداره‌ دراماتیک وارد می‌شود شاگرد پیشین خود را در مقام مسئولیت اداری می‌بیند. وی استاد خودش را رد صلاحیت می‌کند. مدتی بعد شاهین از دنیا می‌رود. [۲۱]بررسی این موضوع که سال‌ها در حواشی تاریخ تئاتر ایران مطرح بوده و پرونده‌ آن هم‌چنان باز است، علت ردِ صلاحیتِ تمامی فعالان تآتری دهه‌ بیست در دهه‌ چهل را روشن می‌کند و این‌که چگونه کار به جایی می‌رسد تا شاگرد مجبور به رد استادش می‌شود.[۲۲]

بازیگر
علی نصیریان
محمدعلی کشاورز
بهمن مفید
مرتضی عقیلی
حمید سمندریان
داریوش اسدزاده
ژرژ پطروسی
بهروز بقایی
اکبر زنجانپور
مهتاج نجومی
جعفر والی
پرویز بهرام
اصغر سمسارزاده
بهزاد فراهانی
ابوالحسن تهامی
جمشید لایق
ایرج راد
غلامحسین دولت آبادی
فرزاد فره وشی
فردوس کاویانی

نگارخانهویرایش

پانویسویرایش

  1. «تور عکاسی آرامستان ارامنه واقع در منطقه دولاب». شورای خلیفه‌گری ارامنه تهران.
  2. لازاریان، دانشنامه ایرانیان ارمنی.
  3. لازاریان، دانشنامه ایرانیان ارمنی، ۴۲۸.
  4. لازاریان، دانشنامه ایرانیان ارمنی، ۴۲۸.
  5. لازاریان، دانشنامه ایرانیان ارمنی، ۴۲۸.
  6. لازاریان، دانشنامه ایرانیان ارمنی، ۴۲۸.
  7. لازاریان، دانشنامه ایرانیان ارمنی، ۴۲۸.
  8. لازاریان، دانشنامه ایرانیان ارمنی، ۴۲۸.
  9. لازاریان، دانشنامه ایرانیان ارمنی، ۴۲۸.
  10. لازاریان، دانشنامه ایرانیان ارمنی، ۴۲۸.
  11. لازاریان، دانشنامه ایرانیان ارمنی، ۴۲۸.
  12. لازاریان، دانشنامه ایرانیان ارمنی، ۴۲۸.
  13. لازاریان، دانشنامه ایرانیان ارمنی، ۲۹–۴۲۸.
  14. لازاریان، دانشنامه ایرانیان ارمنی، ۴۲۹.
  15. ، تئاتر ملی: یعنی یک تئاتر ایرانی - گزارش مراسم بزرگداشت شاهین سرکیسیان به مناسبت نودمین سالگرد تولد او.
  16. یاد ایام/ این هفته: آربی آوانسیان.
  17. «روزنه ی آبی». فیلیمو. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۷-۰۳.
  18. Blue Hole, retrieved 2020-07-03
  19. «فرزاد فره وشی | گنجینه‌ی تآتر معاصر ایران». دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۷-۰۳.
  20. «شب شاهین سرکیسیان». مجله فرهنگی و هنری بخارا. ۲۰۱۹-۰۶-۱۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۷-۰۳.
  21. نعیمی، علی. «راه طی شده برای قرائت صحیح از تاریخ تئاتر». SMTnewspaper - روزنامه صمت. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۷-۰۳.
  22. «رونمایی از مجموعه روزنه آبی،نکوداشت شاهین سرکیسیان،پایه گذار تئاتر نوین ایران | پیمان». دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۷-۰۳.

منابعویرایش