باز کردن منو اصلی

شجاع‌الدین خورشید

(تغییرمسیر از شجاع الدین خورشید)

شجاع الدین خورشید بن ابی بکر (۵۸۰–۶۲۱) از امرای لر کوچک و بنیان‌گذار سلسله اتابکان لر کوچک بود. ولایت لر کوچک نامی است تاریخی برای استان‌های لرستان و ایلام امروزی. طوایف لر کوچک قبایلی بودند مخلوط از کردان آسیای صغیر و لران ایرانی که کمتر موقعی میشد بر خود حاکمی داشته باشند. در سال ۵۸۰ ه.ق شجاع الدین خورشید یکی از روسای ایشان که از طایفه جنگروی بود سلسله اتابکان لر کوچک را بنیان نهاد.[۱][۲][۳][۴]

جنگروی از طوایف زاگرس‌نشین و بنیان ‌گذار اتابکان لر کوچک بودند، شجاع الدین خورشید سرسلسله اتابکان لرستان توانست با کمک دیگر طوایف لرستان و ایلام ادعای استقلال کتد و طولانی ‌ترین حکومت ایرانی بعد از اسلام و دومین حکومت طولانی ایرانی بعد از اشکانیان را بنا نهد.

تأسیس اتابکان لر کوچکویرایش

در سال ۵۸۰ هجری قمری یکی از رؤسای لر کوچک (مخلوطی از کردان آسیای صغیر و لران ایرانی)[۲][۳] که شجاع الدین خورشید نام داشت طوایف لر کوچک را تحت امر خود درآورد و بر قلعهٔ معتبر مانرود که از دژهای مستحکم لرستان بود دست یافت. اقتدار پیدا کردن شجاع الدین خورشید و اتباع او بر الناصر لدین اللّه خلیفه عباسی را نگران کرد و خلیفه شجاع الدین خورشید و برادرش نورالدین محمد را به بغداد فراخواند و فرمان تسلیم قلعه مانرود را صادر کرد. اما شجاع الدین خورشید و برادرش حاضر به تسلیم قلعه نشدند. ناصر خلیفه عباسی برادر شجاع الدین خورشید را زندانی کرد و نورالدین در زندان مرد. شجاع الدین نیز حاضر شد قلعه مانرود را واگذار کرد و در مقابل حکومت ولایت طرازک از ولایت خوزستان را به دست آورد. شجاع الدین قریب سی سال دیگر در آن حدود حکومت می‌کرد تا آنکه در سال ۶۲۱ هجری قمری مرد، گفته می‌شود سن وی بیش از صد سال بوده‌است.[نیازمند منبع] شجاع الدین خورشید پسر خود پدر و برادرزاده اش سیف الدین رستم را در آخر عمر که از کار افتاده بود به اداره امور قبایل تابعه حکمرانی منصوب کرده بود و جانشینی خود را به ترتیب به بدر و بعد از او به سیف الدین رستم واگذار کرده بود. اما سیف الدین در حیات شجاع الدین از پیری او استفاده کرده بدر را به خیانت نسبت به پدر متهم کرد و پدر را بکشتن بدر واداشت و خود بعد از مرگ شجاع الدین خورشید توانست به حکومت دست پیدا کند.[نیازمند منبع]

  1. حکومت_اتابکان_خورشیدی
  2. جنگرویی (jangroi )

به نوشته نویسندگان بزرگی همچون رابینیو، پیراوبرلینگ، هنریفیلد و ولادیمیرمینورسکی خاور شناس روسی، #جنگروی (jangroi) از قبایل مهم و اصیل ایرانی و بنیانگذار اتابکان خورشیدی لرستان بودند، این نویسندگان تاکید دارند که دریکوندها نیز متعلق به قبیله جنگروی میباشند. رابینو (ص ۲۳) اتابکان لرستان همواره از حمایت همه جانبه دیرک وندها برخوردار بودند، این حاکمان که بعضی افراد به اشتباه یا به دلخواه، آنان را میر و عرب می نامند، از اقوام اصیل ایرانی کردهای آسیای صغیر بودند که در فاصله سالهای ۵۸۰ تا ۱۰۰۶(ه ق) بر قسمتهای مهم ناحیه لرستان حکومت میکردند، عاقبت پس از قرنها حکومت شرافتمندانه، در سال ۱۰۰۶(ه ق) آخرین حاکم لر (شاهوردیخان) بدلیل تمرد و عصیان و اعلام استقلال از حکومت صفوی توسطه شاه عباس اول کشته شد و سلسله اتابکان لر کوچک منقرض گردید. پس از آن (سلورزیها) که اینان نیز از قبیله جنگروی بودند توسطه شاه عباس به عنوان والیان (امرای) لرستان منسوب و تا سال ۱۳۰۸ بر این سرزمین حکومت کردند. ادعای اینان مبنی بر وابستگی به خاندان عصمت و طهارت چیزی جز استفاده از احساسات مذهبی و عواطف دینی توده های مردم «همانند شگرد صفویان» در انتساب خود به خاندان پیامبر نبوده است. دشمنی شاه صفوی با اتابکان خورشیدی و به قتل رساندن شاهوردیخان موجب شد که دیرکوندها بارها با سپاه شاه عباس در (سالهای ۹۹۶ - ۱۰۳۸ (۱۵۸۸ - ۱۶۲۹) وارد جنگ شوند . بنوشته ویلسون (ص۲۶) حوالی سال ۱۳۱۸ دریکوندها بواسطه دو سپاه مجهز دولت شاه عباس.(نیروهای حشمت الدوله حاکم لرستان و حسینقلی خان فیلی حاکم پشتکوه با همکاری بعضی افراد خائن مغلوب و بسیاری از افراد این طایفه زندانی و تعدادی از روسای آنها به کرمانشاه تبعید شدند.

●قبایل متعدد فیلی در نواحی کوهستانی ترکیه، سوریه و ایران سکونت دارند ( شوبرل ص ۲۰ )

●فیلی ها از عناصر لک و از شعب فرعی لُرها هستند (کرزن، جلد دوم، ص ۲۶۹-۲۷۰) [ ۳ ] ۱- کتاب الحوادث‌الجامعه ص ۱۵۵ (ترجمه فارسی بخش دوم ص ۱۲۱)

۲- جغرافیای تاریخی و تاریخ لرستان / دکتر منوچهر ستوده .

۳-تاریخ سرزمین ایلام / تالیف ناصر راد . ۴-مردم شناسی ایران / هنری فیلد / ترجمه عبدالله فریار .

گستره حکومتیویرایش

طوایف لر کوچک قبایلی بودند مخلوط از کردان آسیای صغیر و لران ایرانی که در حدود بین عراق عجم و عراق عرب ییلاق و قشلاق می‌کردند و خراج خود را به دیوان بغداد می‌دادند و به بسیار کم حکومتی مستقل داشتند. سرزمین لرستان به دو قسمت لر کوچک و لر بزرگ تقسیم می‌شود. در کتاب تاریخ مغول در صفحه ۴۴۲ و در کتاب مجمل التواریخ گلستانه در صفحه ۲۰۴ به این شرح در خصوص نواحی لر کوچک و بزرگ آمده‌است:

لر کوچک همان است که حالیه هم آن را لرستان می‌گوییم و غرض از این قسمت اخیر که در آن ایام لر کوچک خواند می‌شده بیشتر ناحیه فیلی یعنی اطراف خرم‌آباد و اراضی پشت کوه بوده‌است. مراد از لر کوچک، ایلات لرستان حالیه و مراد از لر بزرگ، ایلات بختیاری دانسته شده‌است یعنی به خلاف تقسیم فوق.

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. «ATĀBAKĀN-E LORESTĀN». دانشنامه ایرانیکا. دریافت‌شده در ۲۵ فوریه ۲۰۱۷.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ عباس اقبال. «تاریخ مغول : مبحث لر کوچک : طوایف لر کوچک مخلوط از کردان آسیای صغیر و لران ایرانی». کتابخانه دیجیتال نور. ص. ص ۴۴۹ و ۴۵۰.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ اقبال، عباس (۱۳۸۸). تاریخ مغول : از حمله چنگیز تا تشکیل دولت تیموری. تهران: انتشارات امیرکبیر. صص. ص ۴۴۹ و ۴۵۰. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۰۰-۰۶۳۶-۸.
  4. ابوالفضل خطیبی. «اتابکان لرستان». دائرة المعارف بزرگ اسلامی.