شمخال‌خان سلطان

(تغییرمسیر از شمخال‌خان سلطان چرکس)

شمخال‌خان سلطان، از رهبران ایل چرکس گرجی در عصر شاه تهماسب یکم، شاه اسماعیل دوم و شاه محمد خدابنده بود. او برادر سلطان آغا خانم ملکه دوم شاه تهماسب و دایی پریخان خانم و سلیمان میرزا بود. او فرماندار داغستان بود.

او همراه خواهرزاده بانفوذش پریخان خانم در صحنه‌های سیاسی زمان سه پادشاه صفوی: شاه تهماسب یکم، شاه اسماعیل دوم و شاه محمد خدابنده بسیار برجسته ظاهر می شود. او در طراحی های سیاسی پریخان خانم به طور فعال شرکت کرد و هر دو نقش محوری فوقالعاده ای در اداره امور دولت صفوی ایفا کردند و در درگیری‌های جانشینی شاه طهماسب یکم که مابین حیدر میرزا و اسماعیل میرزا (شاه اسماعیل دوم) در سال ۱۵۷۶ روی داد همانند خواهرزاده خود، از هواداران بزرگ اسماعیل‌میرزا بود، پس از به سلطنت رسیدن اسماعیل پریخان که از زمان مرگ پدر تا آن اوایل ماه به سلطنت رسیدن اسماعیل برای مدتی نزدیک به دو ماه عملا حاکم دولت بود و سران قزلباش، فرماندهان، مقامات عالیرتبه و سایر افراد مهم هر روز به کاخ او رفت و آمد کرده و همه امور مهم و غیر را به اطلاع او رسانده و تصمیماتش را اجرا می کردند، پریخان به وضوح دربار قابل توجه را برای خود راندازی کرده بود و از قدرت بی چون و چرا برخودار بود، اما خیلی سریع توسط شاه جدید بخاطر خودسرانه عمل کردنش از قدرت خلع شد و بخش گسترده ای از اموال و دارایی هایش مصادر شد و بعد به او دستور داده شد در کاخ بماند و در دولت دخالت نکند، بعدا با دستور شاه اسماعیل برادر تنی پریخان خانم سلیمان میرزا توسط دایی خودشان شمخان خان به قتل رسید، در این موقعیت وخیم و قتل های آینده درگیری‌هایی بر سر قدرت دوباره رخ داد که با مرگ/قتل ناگهانی شاه توسط پریخان به پایان رسید، بعد مسمومیت و مرگ برنامه ریزی شده شاه اسماعیل توسط پریخان خانم و متحدانش، او برادر کورش محمد میرزا (شاه محمد خدابنده) را جانشین کرد و خود دوباره قدرت و کنترل امور را برعهده گرفت، شمخال خان در این زمان نیز همچنان از قدرت و نفوذ برخودار بود و در کنار پریخان که در این موقع حاکم واقعی پشت شاهنشاهی صفوی بود نقش مهمی را ایفا می کرد. او بعد از ترور ناگهانی پریخان خانم به دست خیرالنسا بیگم همسر محمد شاه کنتر از یک هفته به قتل رسید.[۱][۲]

پانویسویرایش

منابعویرایش

  • نصرالله فلسفی (۱۳۹۱)، «جلد اول»، زندگانی شاه عباس اوّل، به کوشش فرید مرادی.، تهران: انتشارات نگاه، شابک ۹۷۸۹۶۴۳۵۱۷۲۶۷
  • والتر هینتس (۱۳۷۱شاه اسماعیل دوم صفوی، ترجمهٔ کیکاوس جهانداری، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، شابک [[ویژه:منابع کتاب/9644453476 [۱]|۹۶۴۴۴۵۳۴۷۶ [http://www.bekhan.com/main/?page=۳۰&bi=۱۱۰۱۸۳۲]]] مقدار |شابک= را بررسی کنید: invalid character (کمک)