شموئل حییم

شموئل حییم معروف به مسیو حییم و شموئل اسحاق افندی (۱۲۷۰خ کرمانشاه – ۱۳۱۰خ تهران) روزنامه‌نگار، رهبر جامعه یهودیان ایران، فعال صهیونیست و نماینده کلیمیان در دوره پنجم مجلس شورای ملی بود.

زندگی‌نامهویرایش

شموءل حییم در مدرسه آلیانس کرمانشاه تحصیل کرد، چند زبان خارجی فراگرفت و از سال ۱۲۹۳ خورشیدی به خدمت گمرک درآمد. در سال ۱۲۹۹ به تهران رفت و در روزنامه اتحاد قلم زد. او با سفارت انگلستان روابط خوبی داشت و فعالیتهای سیاسی به سود انگلیسیها می کرد. سپس تصمیم گرفت روزنامه‌ای برای یهودیان ایران راه بیندازد و چاپ روزنامه‌ حییم را آغاز کرد که بین سالهای ۱۳۰۱ تا ۱۳۰۴ منتشر می‌شد. بیشتر روزنامه به زبان فارسی و بعضی قسمت‌های آن به عبری بود.

 
شموئل حییم.
 
روزنامه حییم که توسط شموئل حییم چاپ می‌شد.

حییم در روزنامه خود مشکلات جامعه یهودی را بیان می‌کرد و در تلاش بود یهودیان ایران را متقاعد به فعالیت‌ سیاسی بیشتر کند. او همچنین از دولت ایران به دلیل تبعیض علیه یهودیان انتقادهای بسیار تندی می‌کرد و خواستار لغو قوانین شرعی تبعیض‌آمیز بود. فعالیت دیگر روزنامه او تبلیغ جنبش صهیونیسم بود. .حییم با جامعه ملل (نسخه اولیه سازمان ملل) ارتباط برقرار درخواست کمک به یهودیان ایران کرد. این فعالیت‌های او دشمنان زیادی برای وی ایجاد کرد.

حییم در انتخابات دوره پنجم مجلس شورای ملی در سال ۱۳۰۲ نامزد نمایندگی کلیمیان شد و با اختلاف زیادی اکثریت آرا را به دست آورد و وارد مجلس شد. طرح اعتبارنامه‌اش مدتها طول کشید و سرانجام هشت ماه پس از آغاز کار مجلس به رأی گذاشته و با اعتراض چند تن از نمایندگان روبرو شد که با استناد به شهادت برخی کلیمیان، صحت انتخابات این حوزه را زیر سوال برده، می گفتند حییم با اعمال نفوذ و تهدید انتخاب شده و عده‌ای از رأی دهندگانش مسلمانان بوده‌اند. صلاحیت شخصی او نیز زیر سوال رفت. میرزا علی کازرونی نماینده بوشهر درباره‌اش گفت: «ایشان در موقعى که مستخدم دولت بوده‌اند، یک قضایائى اتفاق افتاد و یک راپورت‌هایى به وزارت امور خارجه رسید که بالاخره منجر به انفصال ایشان شد. معذالک مأموریت‌هایى به طرف قزوین و آذربایجان پیدا کردند با یک صور مختلفه که بعد بنده اطلاع پیدا کردم و خود بنده همه جا همراهش نبودم چون نمی‌خواهم مطالب را واضح و آشکار و بدون پرده عرض کنم. گمان می‌کنم آقایان از بعضى قضایا مسبوق باشند». اما مجلس با ۵۷ رأی موافق در برابر نه رأی مخالف و شانزده رأی ممتنع به اعتبارنامه اش رأی داد. [۱]

حییم به دنبال کسب حق رأی برای زنان مسیحی و کلیمی در انتخابات بود. زنان قانونا از حق رأی محروم بودند و در اصلاح قانون انتخابات در مجلس پنجم نیز نمایندگان همچنان بر این محرومیت پای فشردند بی آنکه کسی ابراز مخالفت کند اما شاموئل حییم پیشنهاد داد زنان مسیحی و کلیمی مستثی و از حق رأی برخوردار شوند. [۲] پیشنهاد او به تصویب نرسید. حییم طرح ماده واحده‌ای هم به مجلس داد که مقرر می کر در کلیه مملکت، کسب و تجارت (به جز کسب و تجارت نامشروع) آزاد است و احدى به هیچ عنوان نمی‌تواند مانع شغل و کسب دیگرى شود. با اینکه در قانون اساسی به این آزادی تصریح شده بود، توجیه حییم از طرح آن برای تصویب در مجلس این بود که تجارت و اقتصاد «متأسفانه امروز در مملکت ما رو به زوال است و بایستى وسائل لازمه از براى تسهیل و ترویج آن اتخاذ شود و موانعى که در بین است مرتفع گردد» و این که «ترتیبات صنفى سابق و بعضى عادات قدیمه کسبى، برخلاف اصول اقتصاد و تجارت بوده، از علل عمده انحطاط تجارت محسوب است». گرچه شماری از نمایندگان اعتراض کردند که این طرح تکرار مفاد قانون اساسی و نالازم است، اکثریت آنان رأی دادند که در دستور کار مجلس قرار گیرد. [۳]

ماده واحده - مجلس شوراى ملى

حییم در مجلس جزو جناح اقلیت و مخالفرضاخان نخست وزیر وقت بود. همین مخالفتها سبب شد که پس از آنکه رضاخان به پادشاهی رسید، در انتخابات دوره ششم مجلس که انتظار می‌رفت او دوباره رأی بیاورد، چند روز قبل از انتخابات دستگیر شد و انتخابات را به رقیبش لقمان نهورایی باخت. بعد حییم متهم به توطئه برای ترور شاه و تلاش برای برپایی نظام جمهوری و در دادگاه نظامی به مرگ محکوم شد. او تا سال ۱۳۱۰ در زندان بود و در این سال تیرباران شد.

منابعویرایش

  1. «مذاکرات جلسه ۷۲ دوره پنجم مجلس شورای ملی ۳۱ میزان ۱۳۰۳».
  2. «مذاکرات جلسه ۱۱۱ دوره پنجم مجلس شورای ملی ۲۵ جدی ۱۳۰۳».
  3. «مذاکرات جلسه ۱۵۸ دوره پنجم شورای ملی دوازدهم اردیبهشت ۱۳۰۴».
  • امنون نتصر، شموئل حییم، دائرةالمعارف ایرانیکا، جلد ۱۱، صفحات ۵۴۲–۵۴۳.
  • اورلی رحیمیان، شموئل حییم، دائرةالمعارف یهودیان در کشورهای اسلامی، ۲۰۱۴.

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «שמואל חיים». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای عبری، بازبینی‌شده در ۱۵ تیر ۹۴٫.