شهرستان زبرخان

یک شهرستان در استان خراسان رضوی، کشور ایران به مرکزیت شهر قدمگاه

شهرستان زبرخان یکی از شهرستان‌های استان خراسان رضوی است.با تصویب هیئت وزیران در اردیبهشت ۱۳۹۹، بخش زبرخان شهرستان نیشابور ، بامرکزیت قدمگاه به شهرستان ارتقاء یافت.[۱]

شهرستان زبرخان
Zeberkhan County Locator Map (2020).svg
موقعیت در استان
اطلاعات کلی
کشورFlag of Iran.svg ایران
استانخراسان رضوی
مرکز شهرستانقدمگاه
سایر شهرهاخرو،درود
بخش‌هامرکزی،اسحاق‌آباد
سال تأسیس۱۳۹۹ خورشیدی [۱]
اداره
فرماندارسید یحیی سلیمانی
مردم
جمعیت۵۶٬۶۳۵ نفر [۲]
مذهبشیعه
جغرافیای طبیعی
مساحت۱٬۱۰۲ کیلومتر مربع [۳] کیلومتر مربع
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه۱۲/۹ درجه سانتی‌گراد [۳]
بارش سالانه۲۳۵ میلی متر [۳]
داده‌های دیگر
پیش‌شمارهٔ تلفن۰۵۱۴

موقعیت جغرافیاییویرایش

شهرستان زبرخان بین ۲۵ درجه و ۵۲ دقیقه شمالی و نیز ۵۸ درجه و ۵۲ دقیقه تا ۵۹ درجه و ۱۸ دقیقه طول شرقی قرار دارد. این شهرستان در دامنه جنوبی رشته کوه‌های بینالود واقع شده است. این شهرستان از شمال به شهرستان بینالود و شهرستان گلبهار ، از شرق به بخش احمدآباد شهرستان مشهد، از جنوب به بخش کدکن شهرستان تربت حیدریه و از غرب به بخش‌های مرکزی و میان جلگه شهرستان نیشابور محدود می شود. این شهرستان با وسعتی حدود ۱۱۰۲ کیلومتر مربع و حدود ۱ درصد از مساحت استان خراسان رضوی را به خود اختصاص داده است.
سه قله شیرباد، قوچگر و فلسکه در این شهرستان قرار دارند. قرار گرفتن این شهرستان در دشت حاصلخیز پایکوهی بینالود و نزدیکی به دومین شهر پرجمعیت کشور یعنی مشهد مقدس و عبور راه مواصلاتی و راه آهن سراسری تهران - مشهد از داخل این منطقه، موقعیت جغرافیایی و استراتژیکی ممتازی را برای این شهرستان بوجود آورده است که از این نظر می‌توان دورنمای توسعه آن را روشن دید.[۳]

تقسیمات کشوریویرایش

شهرستان زبرخان شامل ۲ بخش،۴ دهستان و ۳ شهر به شرح زیر است:

بخش مرکز بخش جمعیت بخش ۱۳۹۵ نام دهستان مرکز دهستان جمعیت دهستان ۱۳۹۵ شهر جمعیت شهر ۱۳۹۵
مرکزی خرو ۴۵٬۴۰۱ نفر زبرخان قدمگاه ۱۴٬۹۶۵ نفر خرو

درود

قدمگاه

۱۳٬۵۳۵ نفر

۵٬۷۱۷ نفر

۳٬۰۱۰ نفر

اردوغش برج ۸٬۱۷۴ نفر
اسحاق‌آباد اسحاق‌آباد ۱۱٬۲۳۴ نفر اسحاق‌آباد اسحاق‌آباد نفر ******** ********
حشمتیه حشمتیه نفر

آب و هواویرایش

شهرستان زبرخان بر اساس طبقه‌بندی دومارتن، در منطقه آب و هوایی نیمه خشک قرار گرفته است که آب و هوای آن در نواحی کوهستانی معتدل و در نواحی پست به تدریج بر میزان دما افزوده و از میزان بارندگی کاسته می شود. متوسط درجه حرارت سالیانه در این منطقه ۱۲/۹ و میزان بارندگی طی دوره های آماری (۱۳۴۵-۷۵) حدود ۲۳۵ میلی‌متر برآورد شده‌است.
باد غالب در این منطقه، باد دیزباد می باشد که از بادهای محلی استان خراسان به شمار می رود. این باد به جهت شرقی و غربی این شهرستان را در فصل تابستان و پاییز تحت تاثیر قرار می دهد و سرعت متوسط آن به ۳۰ تا ۴۰ کیلومتر در ساعت می رسد و می توان با انجام سرمایه گذاری در زمینه ایجاد نیروگاه‌های بادی در مکان‌های مناسب از این انرژی دائمی در جهت توسعه اقتصادی ، اجتماعی منطقه استفاده بهینه به عمل آورد.[۳]

جمعیت و مساکنویرایش

بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت شهرستان زبرخان در سال ۱۳۹۵ برابر با ۵۶۶۳۵ نفر بوده‌است.[۲] از این جمعیت ۲۲٬۲۶۲ نفر در مناطق شهری و ۳۴۳۷۳ نفر در مناطق روستایی ساکن می باشند. شهرستان زبرخان در مجموع شامل ۱۰۹ آبادی دارای سکنه است.[۳]

منابع آبویرایش

شهرستان زبرخان به دلیل قرار گرفتن در منطقه پایکوهی بینالود از نظر منابع آب‌های سطحی و زیرزمینی تقریباً غنی است و از مهم‌ترین رودخانه جاری در این منطقه می توان به رودخانه خرو، درود، گرینه، دیزباد و کالشور اشاره نمود که در این زمینه امکان توسعه بهره‌برداری از این رودخانه‌ها با انجام طرح‌های آبخیزداری و احداث سد وجود دارد و از این طریق می‌توان با ذخیره آب‌های سطحی موجب تغذیه سفره‌های زیرزمینی گردید و در توسعه و گسترش کشاورزی و صنعت در این منطقه کمک شایانی نمود.[۳]

ویژگی‌های اقتصادی زبرخانویرایش

کشاورزی و دامپروریویرایش

شهرستان زبرخان به‌دلیل قرارگیری در منطقه پایکوهی رشته کوه‌های بینالود و برخورداری از اقلیم معتدل کوهستانی ، شرایط مناسبی را برای فعالیت های کشاورزی اقتصادی منطقه بوده است و اساس معیشت و نظام تولیدی در این شهرستان بیشتر بر فعالیت‌های زراعی و دامی استوار است. حدود ۳۸ هزار هکتار (۳۷٪) از اراضی این منطقه جهت فعالیت های کشاورزی از حاصلخیز خوبی برخوردار می باشند. از مهمترین محصولات کشاورزی منطقه می توان به گندم ، جو ، چغندر قند ، پنبه و محصولات باغی از قبیل انگور ، آلو ، گردو ، گیلاس ،و سیب درختی اشاره کرد. دامپروری نیز به دلایل شرایط مساعد اقلیمی، بارندگی مناسب و تنوع پوشش گیاهی از اهمیت خاصی برخوردار می باشد که از قطب های مهم دامپروری در سطح استان خراسان به شمار می رود.[۳]

صنایع دستیویرایش

صنعت تولید قالی دستی رایج ترین فعالیت دستی در منطقه به شمار می رود به طوریکه به عنوان مثال بزرگترین فرش دستباف جهان[۴] به مساحت ۴۳۴۲ متر جهت مسجدی در مسقط ، پایتخت کشور عمان و به وزن حدود ۲۲ تن و اشتغال زایی حدود ۶۵۰ نفر بافنده زن روستایی در مدت ۲ سال شاهدی گویا بر پتانسیل و قابلیت بالای منطقه از نظر رواج و توسعه صنایع دستی می باشد که از اثرات اقتصادی آن می توان به حدود ۵ میلیون دلار درآمد ارزی برای کشور اشاره نمود.[۳]

صنایع کارخانه‌ایویرایش

به‌طور کلی شهرستان زبرخان به دلیل برخورداری از موقعیت ممتاز جغرافیایی و طبیعی از قبیل :

  • نزدیکی به بازار مصرف دومین شهر پرجمعیت کشور(مشهد)
  • سهولت دسترسی به راههای ارتباطی به دلیل عبور راه ترانزیتی تهران – نیشابور – مشهد از داخل منطقه
  • شرایط آب و هوایی مناسب به دلیل واقع شدن در دامنه رشته کوه‌های بینالود.
  • وجود منابع غنی آب‌های سطحی و زیرزمینی جهت استفاده صنایع
  • تنوع محصولات زراعی ، باغی و دامی
  • بالا بودن سطح آموزش و سواد در منطقه جهت کمک به رشد صنعتی
  • برخورداری از زمین مناسب جهت استقرار صنایع
  • برخورداری از نیروی کار ارزان و موارد متعدد دیگر

در دو دهه اخیر مورد اقبال و توجه سیاست‌گذاران و برنامه ریزان توسعه صنعتی استان خراسان قرار گرفت و با احداث و توسعه شهرک صنعتی شهرستان نیشابور در این منطقه و تعداد زیادی از صنایع پراکنده ، شهرستان زبرخان چهره صنعتی به خود گرفته است.[۳]

نگاره‌هاویرایش

 
روستای حاجی‌آباد از توابع شهرستان زبرخان
 
شهر خرو از توابع شهرستان زبرخان
 
امامزاده سلطان سید حبیب(ع) روستای حاجی‌آباد
 
درود شهر آبشارها از توابع شهرستان زبرخان
 
بقعه قدمگاه رضوی از توابع شهرستان زبرخان
 
روستای دیزباد از توابع شهرستان زبرخان
 
روستای کلاته سلطانی از توابع شهرستان زبرخان
 
روستای دانه کاشفیه از توابع شهرستان زبرخان

منابعویرایش

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ «تصویبنامه درخصوص ایجاد دهستان حشمتیه در بخش زبرخان شهرستان نیشابور استان خراسان رضوی». پایگاه اطلاع‌رسانی مقررات و قوانین کشور. دریافت‌شده در ۱۷ مه ۲۰۲۰.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ «تعداد جمعیت و خانوار به تفکیک تقسیمات کشوری براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵» (اکسل). درگاه ملی آمار.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ ۳٫۵ ۳٫۶ ۳٫۷ ۳٫۸ ۳٫۹ «معرفی بخش زبرخان». زیرپرتال فرمانداری نیشابور. دریافت‌شده در ۲۵ آوریل ۲۰۲۰.
  4. «بافت بزرگترین فرش های جهان در نیشابور». عصر ایران. دریافت‌شده در ۲۵ آوریل ۲۰۲۰.