باز کردن منو اصلی

ابوالحسن شهید بن حسین جهودانکی بلخی، معروف به شهید بلخی (درگذشت ۳۲۵ هجری قمری) شاعر و متکلم و حکیم سده چهارم هجری است. او بنا به گفته ابن ندیم فیلسوفی بوده که علاوه بر تألیفاتی که داشت به مناظره با سایر فلاسفه ازجمله زکریای رازی نیز دست می‌یازید. او استاد علوم اوایل (مجموعه معارف یونان) بود. در خط نیز استاد بود و اشعار عربی هم داشت. او از بلخ یعنی افغانستان امروزی به چغانیان نزد ابوعلی محتاج رفت. از جمله ممدوحان او نصر بن احمد سامانی و ابوعبدالله محمد بن احمد جیهانی وزیر سامانیان را ذکر کرده‌اند.

شهید بلخی از پیشگامان شعر فارسی است و مانند رودکی نزد شعرای بعد از خود مورد احترام بوده و او را در ردیف رودکی قرار داده‌اند.[۱]

از اشعار او:

اگر غم را چو آتش دود بودیجهان تاریک ماندی جاودانه
درین گیتی سراسر گر بگردیخردمندی نیابی شادمانه


امروزه از اشعار وی بیش از صد بیت باقی نمانده است. او به فارسی و عربی شعر سروده است.[۲]

شهید در نگاه دیگرانویرایش

این شعر رودکی در مرثیهٔ اوست:

کاروان شهید رفت از پیشوآنِ ما رفته گیر و می‌اندیش
از شمار دو چشم یک تن کموز شمار خِرد هزاران بیش

دقیقی نیز از او در کنار رودکی چنین یاد می‌کند:

استاد شهید زنده بایستیوان شاعر تیره‌چشم روشن‌بین
تا شاه مرا مدیح گفتندیبالفاظ خوش و معانی رنگین

فرخی سیستانی از دلاویزی و نغزی غزل او می‌گوید:

از دلاویزی و نغزی چون غزل‌های شهیدوز غم‌انجامی و خوبی چون ترانه‌ی بوطلب

در جای دیگر فرخی اشاره به خوش‌نویسی شهید دارد:

خط نویسد که بنشناسند از خط شهیدشعر گوید که بنشناسند از شعر جریر

منوچهری هم او را در کنار رودکی می‌ستاید:

از حکیمان خراسان کو شهید و رودکیبوشکور بلخی و بوالفتح بُستی هکذی

خاقانی نیز می‌گوید:

گرچه بُده‌ست پیش از این در عرب و عجم روانشعر شهید و رودکی، نظم لبید و بُحتُری

محمد عوفی در جوامع الحکایات گوید: آورده‌اند که شهید[بلخیِ] شاعر روزی نشسته بود و کتابی می‌خواند. جاهلی درآمد و سلام کرد و گفت: «خواجه تنها نشسته‌ای!» گفت: «تنها اکنون شدم که تو آمدی، از آن‌که به‌سببِ تو از مطالعهٔ کتب بازماندم.»[۳][۴]


در لباب‌الالباب عوفی، لغت فرس اسدی طوسی، ترجمان‌البلاغه رادویانی، الفهرست ابن ندیم، رسائل رازی، یتیمةالدهر ثعالبی و معجم‌الادباء یاقوت حموی و... یادکرد و شعرهایی از شهید آمده‌است.

پانویسویرایش

  1. معین، محمد، فرهنگ فارسی انتشارات امیرکبیر جلد پنج
  2. هزار سال شعر فارسی. کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان. ۱۳۶۵ تهران
  3. گزیدهٔ جوامع‌الحکایات و لوامع‌الروایات، محمد عوفی، به‌کوشش جعفر شعار، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ دهم، ۱۳۹۱، صفحهٔ ۳۰۳
  4. لغت‌نامهٔ دهخدا، جلد اوّل، چاپ دوم از دورهٔ جدید، ۱۳۷۷، صفحهٔ ۴۲۰

منابعویرایش

  • محمد دبیرسیاقی، پیشاهنگان شعر پارسی، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ چهارم، ۱۳۷۴، صفحهٔ ۸

جستارهای وابستهویرایش