باز کردن منو اصلی

سید محمدصادق سجادی

تاریخ‌نگار ایرانی
(تغییرمسیر از صادق سجادی)

سید محمدصادق سجادی (بهمن ۱۳۳۳ در کرمانشاه -) تاریخ‌دان و استاد دانشگاه است که برای مدت ۳۴ سال مدیر بخش تاریخ و عضو شورای عالی علمی مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی بوده‌است.

زندگیویرایش

در بهمن ماه ۱۳۳۳ شمسی زاده شد. از خرد سالی، همزمان با تحصیلات رسمی در دوره‌های ابتدایی و متوسطه در تهران، به آموختن مقدمات علوم متداول حوزوی پرداخت. در سال ۱۳۵۳ شمسی وارد دانشکدة الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران شد و همزمان با تحصیلات دانشگاهی و استفاده از درس استادان برجستة آن عهد، به آموختن ادبیات عرب، فقه واصول، و فلسفه در سطوح عالی نزد پدرش، دکتر سید جعفر سجادی [۱] ، که در آن زمان از استادان نامدار دانشگاه تهران بود،اشتغال یافت. در سال ۱۳۵۷ شمسی، پس از فراغت ازدورة لیسانس، بلافاصله در دورة فوق لیسانس پذیرفته شد. انقلاب فرهنگی و تعطیل دانشگاهها، گرچه وقفه ای چند ساله در تحصیلات رسمی دانشگاهی او پدید آورد، ولی فرصت بیشتری برای مطالعه و تحقیق در اختیارش نهاد.چندی بعد رهسپار هندوستان شد و چند ماه در کتابخانه‌های حیدر آباد، .علیگره و دهلی به بررسی اثار مربوط به تاریخ و ادبیات فارسی و فرهنگ ایرانی در شبه قاره اشتغال یافت. آنگاه به تهران بازگشت و فعالیت پژوهشی خود را بر بعضی جلوه‌های تمدن اسلامی متمرکز کرد. نخستین اثر صادق سجادی زیر عنوان طبقه بندی علوم در تمدن اسلامی (تهران، ۱۳۶۰ش)مقدمۀ همان پژوهشهاست. از همین تاریخ،هفته ای دو روز همراه جمعی از استادان جوان دانشگاهها، در کتابخانة پدرش گرد می آمدند و از محضر او استفاده می کردند. در آن دوره که قریب به ۴ سال بطول انجامید، کتابهایی چون شرح ابن عقیل، مختصر و مطول تفتازانی، اشارات بوعلی سینا ، فراید الاصول شیخ انصاری را نزد ایشان خواندند. در خلال این مرحله از دانش آموزی، مدتی به عنوان ویراستار در برخی مراکز فرهنگی به کار پرداخت و آنگاه به خدمتِ مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی در آمد‌‌‌[۲]‌‌[۳] [۴]. در ۱۳۶۵ شمسی به ادامة تحصیل پرداخت و پس از دو سال با اخذ درجة فوق لیسانس فارغ التحصیل شد. مدتی بعد در امتحانات ورودی دورة دکتری همان دانشکده در رشتة تاریخ و تمدن ملل اسلامی پذیرفته شد و سه سال بعد با دفاع از رسالة خود زیر عنوانِ تحقیق در تاریخ برمکیان و رسالة اخبار برامکه، درجة دکتری گرفت. در سال‌هایی که به تحصیل در دورة دکتری مشغول بود، در دانشگاههای تهران، الزهرا، آزاد سلامی، و دانشگاه زنجان نیز تدریس می کرد و در عین حال از تحقیق و تألیف و ترجمه نیز غافل نبود و تعدادی از آثارش در همین دوره منتشر شد. در تمام این دوران در مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی  به عنوان دستیار مرحوم دکتر زریاب خویی در بخش تاریخ، آنگاه با سمت مدیر بخش علوم، و سپس مدیر بخش تاریخ به کار مشغول بود و بیش از پنجسال نیز در فرهنگستان زبان وادب فارسی عنوان عضو ارشد دانشنامة ادبیات فارسی، دانشنامة شبه قارة هند و مدیر دانشنامة اخیر فعالیت می کرد. صادق سجادی تا پایان فروردین 97 معاون پژوهشی و فرهنگی مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، عضو و دبیر شورای عالی علمی  و مدیر بخش تاریخ  این مرکز بوده‌است.

متولد: ۱۳۳۳ش کرمانشاه

اخذ لیسانس: دانشگاه تهران، ۱۳۵۷ش

فوق لیسانس: دانشگاه تهران، ۱۳۶۷ش

اخذ درجۀ دکتری: دانشگاه تهران ۱۳۷۰ش

مدیر بخش تاریخ و عضو شورای عالی علمی مرکز دایرۀ المعارف بزرگ اسلامی از ۱۳۶۸ش

عضو هیأت علمی دانشنامۀ شبه قارۀ هند - فرهنگستان زبان و ادب فارسی، ۱۳۷۴-۱۳۸۰ش

دبیر شورای عالی علمی مرکز دایرۀ المعارف بزرگ اسلامی از ۱۳۷۸ش

معاون پژوهشی دایرۀ المعارف بزرگ اسلامی از ۱۳۸۱ش

عضو و مدیر دانشنامۀ شبه قارۀ هند در فرهنگستان زبان و ادب فارسی از ۱۳۷۰ تا ۱۳۷۸ش

استاد مدعو در دانشگاههای تهران، زنجان و آزاد اسلامی

ویراستار ارشد و عضو برد علمی  Encyclopaedia Islamica

عضو شورای علمی دانشنامۀ اسلام معاصر و مدیر بخش خاور میانة این دانشنامه

نویسندۀ کتاب برگزیدۀ سال ۱۳۸۶ش در رشتۀ تاریخ ( تاریخ برمکیان).

زمینة اصلی فعالیت‌های پژوهشی صادق سجادی، تاریخ و تمدن ایران و ملل اسلامی در نخستین سده‌های هجری، و بررسیهای تطبیقی ادبیات فارسی و عربی است. در عین حال از سال‌ها پیش در زمینة تاریخ طب نیز تفنناً به تحقیق پرداخت و در آن زمینه نیز مقالاتی منتشر کرد. آثاری که تاکنون از صادق سجادی چاپ و منشر شده،از این قرار است.

آثارویرایش

فهرست کتابها:

  1. طبقه بندي علوم در تمدن اسلامي - تاليف      تهران 1360 ش .
  2. تاريخ دولتهاي اسلامي و خاندانهاي حكومتگر - ترجمه   ج 1 (     1363ش )    ج 2 (  1370ش    )
  3. روياي صاد قه/ سيد جمال اصفهاني - تصحيح      تهران 1363 ش .
  4. طبايع الاستبداد/ عبدالرحمن كواكبي - تصحيح     تهران 1363 ش.
  5. اتحاد اسلام/ شيخ الرئيس قاجار - تصحيح    تهران 1363 ش .
  6. رسالة يك كلمه/ رسایل سیاسی عصر قاجار - تصحیح    تهران،  1363ش
  7. مفاهيم اخلاقي و عقيدتي قران/ محمد البهی - ترجمه     تهران 1362 ش
  8. تاريخنگاري در اسلام - تاليف        تهران 1375 ش .
  9. جغرافیای حافظ ابرو 3 جلد - تصحیح      تهران، 1378ش
  10. ديوان حافظ شيرازي - تصحيح      تهران 1379 ش .
  11. سفر برزوی به هند و منشأ کلیله و دمنه - ترجمه     تهران 1382ش
  12. برزوی طبیب و منشأ کلیله و دمنه / فرانسوا دو بلوأ - ترجمه     تهران 1382ش
  13. تاریخ برمکیان و رسالة اخبار برامکه - تألیف        تهران 1384ش
  14. بزم آوردی دیگر (مجموعه مقالات دکتر زریاب خویی) - گردآوری   تهران 1387ش                                                                             

مقالاتی که در نشریات و مجموعه‌های مختلف به چاپ رسیده است:

الف-مقالاتی که در دایره المعارف بزرگ اسلامی(دبا) چاپ شده‌است:

  1. آبسکون  با مشارکت مرحوم دکتر شعار .       جزیرة مشهور در دریای مازندران
  2. آخسقه         "      "        "      "             شهری کهن اکنون در گرجستان          
  3. آخور                                                مرکز ناحیه دهستان از توابع گرگان.                     
  4. آدر الکریمه                                 از امیر بانوان بنی رسول در یمن(سده 8ق).                
  5. آستان قدس رضوی                                                                                    
  6. آستانه حضرت عبدالعظیم(ع)                                                                       
  7. آستانه حضرت معصومه  (ع)                                                                         
  8. آقاسی                                                       صدر اعظم محمد شاه قاجار           
  9. آل ادریس                                                 از سلسله‌های حاکم بر مغرب        
  10. آل ارتق                                           از سلسله‌های حاکم بر بین النهرین         
  11. آل باوند                                            از سلسله‌های حاکم بر شمال ایران        
  12. آل بریدی                                ازسلسله‌های حاکم بر جنوب ایران و واسط        
  13. آل بویه                                           سلسله مشهور از فرمانروایان ایرانی    
  14. آل ثانی                                                 سلسله حاکم بر قطر                    
  15. آل حسول                                          خاندانی از وزرای ایرانی سده 4و5ق        
  16. آل رشید                                           حاکمان جبل شمر و رقیب آل سعود  
  17. آل زنگی                                             سلسله حاکمان شام در برابر صلیبیان    
  18. آل زیاد                                               سلسله حاکمان یمن در سده 3ق        
  19. آلس                                                       رود تاریخی قزل ایرماق              
  20. آل سعود                                                   سلسله حاکمان عربستان          
  21. آلفونسو                                                       شاهان اسپانیا                        
  22. آل قاورد                                                     سلاجقه کرمان                    
  23. آل کاکویه                                                  سلسله حاکمان غرب و مرکز ایران
  24. آل محتاج                                                    سلسله حاکمان تابع سامانیان    
  25. آل مهلب                                                       خاندانی از امرا و وزرا ایرانی      
  26. آلوسی                                                      از خاندانهای اهل علم در عراق      
  27. الآمر باحکام الله                                                       خلیفه فاطمی                
  28. آیبک عزالدین ابومنصور                                   از امرای شام در سده7ق            
  29. آیبک عز الدین صالحی نجمی                              سلطان مملوک مصر                
  30. آیبک قطب الدین                                           سلطان مملوک دهلی      
  31. آیبه سلطان                                                    از امرای آق قویونلو                
  32. اب                                                               شهر و استانی در یمن            
  33. ابراهیم امام                                                       برادر سفاح عباسی               
  34. ابراهیم بن احمد اغلبی                                        از امرای اغلبی                     
  35. ابراهیم بن اغلب                                                       "                            
  36. ابر اهیم بن ذکوان حرانی                                   وزیر و کاتب هادی عباسی        
  37. ابراهیم بن شیر کوه                                            امیر ایوبی                          
  38. ابراهیم بن عبدالله  قتیل باخمرا                               نواده حسن مثنی                
  39. ابراهیم بن مالک نخعی                                          سردار مشهور                  
  40. ابراهیم بن مهدی                            موسیقیدان   مشترک با مرحوم ملاح         
  41. ابراهیم بن ولید                                                           خلیفه اموی             
  42. ابراهیم خلیل (ع)                                                                                   
  43. ابن ابی حفص                                                          از حاکمان بنی حفص    
  44. ابن ابی دینار                                      ادیب و قاضی و مورخ  سده 11 و 12 ق  
  45. ابن ابی شوارب                                    خاندانی از علما     سده 3و4 ق            
  46. ابن ابی العاص ثقفی                                 صحابی و امیر و فاتح عرب              
  47. ابن ابی العافیه                                       از امرای مغرب اقصی در سده 4ق      
  48. ابن اغلب ابراهیم بن عبدالله                                          امیر سیسیل    
  49. ابن افضل  امیر الجیوش                                               وزیر فاطمیان            
  50. ابن ام مکتوم                                             صحابی و موذن پیامبر(ص)          
  51. - ابن بانه                                                      موسیقیدان        سده3ق          
  52. ابن بقیه                                                     وزیر عزالدوله بویهی                
  53. ابن جامع                                                     موسیقیدان     سده 2ق            
  54. ابن جراح                                                خاندانی از وزرا و دیوانیان  سده 3و4ق
  55. ابن جهیر                                    خاندانی از وزرا و امرای عباسی سده3و4ق  
  56. ابن حضرمی                                        از امرای عصر اموی                          
  57. ابن خاقان                                       خاندانی از وزرا و دیوانیان  سده3و4ق      
  58. ابن خلکان                                       دانشمند و مورخ سده6ق                      
  59. ابن ذکوان                                        خاندانی از وزرا و دیوانیان                    
  60. ابن زیاد                                             سردار و حاکم اموی عراق                  
  61. ابن ساعی (خازن)                                 مورخ و ادیب سده 6و7ق                    
  62. ابن سعدون                                        وزیر صمصام الدوله بویهی سده4ق        
  63. ابن سلار                                             وزیر عصر فاطمی                            
  64. ابن شاکر کتبی                                         مورخ و ادیب سده8ق              
  65. ابن شاهین ظاهری                            نویسنده و دیوانسالار مصری  سده9ق       
  66. ابن صدقه                                            خاندانی از وزیران و دیوانسالاران        
  67. ابن طراد                                          راوی و نقیب عباسیان سده 5و6ق          
  68. ابن عبد ربه                                       پزشک و داروشناس اندلسی سده4ق      
  69. ابن فرات                                         خاندانی از وزیران و دیوانیان سده3و4ق    
  70. ابن فرضی                                                  مورخ و ادیب سده4ق              
  71. ابن نفیس                                                   پزشک مشهور  سده7ق          
  72. ابن هیثم                                             ریاضیدان مشهور سده4ق(شرح احوال)  
  73. ابوالحسن مغربی                                                 وزیر و کاتب سده4ق    
  74. ابوالفرج مغربی                                                 وزیر فاطمیان  سده5ق        
  75. ابومسلم خراسانی                           سردار مشهور(از آغاز دولت عباسی تا قتل او)      
  76. ابومسلم نامه                                                                                             
  77. ابونصر منصور بن عراق                        از آل عراق – ریاضیدان و منجم                
  78. اتاوه                                              اصطلاح مالی                                  
  79. احداث                                 جنگجویان شهری- متولیان حفظ نظم در شهرها  
  80. احمد بن ابی دواد ایادی                                فقیه و قاضی معتزلی                
  81. احمد بن اسد بن سامان خدات                                سر سلسله سامانیان          
  82. احمد بن اسماعیل سامانی                                          امیر مشهور                
  83. اسبتاریه                                          شهسواران صلیبی                            
  84. استاذالدار                                         منصب خاص                                    
  85. اسحاق بن احمد                                   امیر سامانی                
  86. اسلام در ایران                                                                                   
  87. اسلام در بین‌النهرین                                                                                
  88. اسلام در مصر و شام                                                                                
  89. اساعیل بن احمد سامانی                       امیر مشهور سامانی                             
  90. اسماعیل بن بلبل                                   وزیر و دیوانی                                  
  91. اشراف                                              اصطلاح / دیوان                              
  92. اصلاح طلبی در ایران                                                                              
  93. اصلاح طلبی در شبه قاره هند                                               
  94. افضل بن بدر الجمالی                                وزیر مصر                                    
  95. اقطاع                                                اصطلاح مشهور                  ار                                                          
  96. الجاء                                                    نوعی اقطاع                              
  97. الموت                                              قلعه و ناحیه مشهور                          
  98. اهوازی ،ابوالحسن علی                            پزشک نامدار                                
  99. ایام العرب                                          جنگهای معروف عرب                  
  100. ایل ارسلان                                       از حکام خوارزمشاهی                          
  101. بادوسپانیان                                               سلسله                         
  102. باذان                                                   سردار ایرانی                             
  103. باروت                                                   آغاز کاربرد و تاریخ آن در قلمرو اسلام
  104. بدر جمالی                                            از امرای بغداد                            
  105. بدر حمامی                                            از امرای بغداد                            
  106. بدر معتضدی                                          از امرای بغداد                          
  107. برادری                                            ( در تاریخ سیاسی و فرهنگی)            
  108. بابیه                                                         فرقه                                
  109. برزویه                                                  پزشک ایرانی    
  110. بازار (بررسی اجتماعی و فرهنگی)                                                               
  111. برمکیان                                                      خاندان معروف                  
  112. بساسیری                                                  شورشی معروف                      
  113. بغداد                 (دورة امیر الامرایان)                شهر معروف                            116- بقط                                                                                                  
  114. بلال حبشی                                                 موذن و غلام پیامبر(ص)          
  115. بندار                                                            اصطلاح                          
  116. بنی                                                            عنوان عام                          
  117. بنی بوری                                                      سلسله                            
  118. بنی مصطلق                                                   غزوه و محل                      
  119. بهلول لودی                                                     سلطان دهلی                
  120. بهمن جادویه                                              سردار معروف ایرانی              
  121. بیت المال                                                                                          
  122. بیمارستان  (تاریخ)                                                                              
  123. بیت المقدس(تاریخ اسلامی)                                                                  
  124. بیت المقدس  (مدارس)                                                                        
  125. آتسز                                از خوارزمشاهیان                        
  126. ابن حبیب                         مورخ عصر ممالیک      
  127. عباسه                               خواهر هارون            
  128. عباسیان                            از معتصم تاسقوط      
  129. عباس بن ابی الفتوح                                          
  130. عبدالله بن معاویه                   از علویان مشهور      
  131. ابشه                                   شهری در افریقا            
  132. العزیز فاطمی                        خلیفۀ‌ فاطمی          
  133. جامگی                              اصطلاح دیوانی برای نوعی مقرری
  134. ثغور و عواصم                        مرزهای داخلی و خارجی قلمرو اسلام
  135. جسر                                  جنگ معروف میان ساسانیان و عربها
  136. بهائیت
  137. عرض، دیوان                          از دواوین عصر اسلامی
  138. تاریخنگاری اسلامی
  139. جمال الدین اسد ابادی
  140. جیش، دیوان                         از دواوین عصر اسلامی
  141. العاضد                                 خلیفۀ فاطمی
  142. امام علی و فتوتیه
  143. علویان                                 سلسلۀ شمال ایران

ب- مقالات نشریات ومجموعه‌های دیگر     

  1. Bimarestan                  Iranica        Vol 4
  2. Chashm pezeski           Iranica       Vol 5
  3. Drugs                          Iranica       Vol  7
  4. Dentistry                      Iranica       Vol  7                           
  5. شرح احوال و نقد و تحلیل آثار احمد جام - نامه فرهنگستان      پاییز74  شماره3
  6. گلستان، فصلنامه شورای گسترش زبان و ادبیات فارسی در آمریکای شمالی - نامه فرهنگستان      بهار 76   شماره9
  7. دو سفرنامه از جنوب(معرفی کتاب) - نامة فرهنگستان       بهار 77     شماره13
  8. نگاهی به برخی از وازه‌های فارسی رایج در مصر و شام به روزگار ممالیک - نامه فرهنگستان      تابستان77   شماره 14
  9. اسناد و نامه‌های امیر کبیر( معرفی کتاب) - نامة فرهنگستان      پاییز 80     شماره18
  10. تصحیح یا تضییع، نقد ترجمه و تصحیح حدود العالم - آیینه پزوهش
  11. نگاهی اجمالی به نخستین ترجمه‌های کلیله و دمنه  (ترجمه) از کتاب فرانسوا دو بلوآ - پل فیروزه/ ویژة هند سال2شم 1381
  12. مکاتب تاریخنگاری - یادنامة دکتر عبدالحسین زرین کوب
  13. نگاهی به منابع داروشناسی در عصر اسلامی - محقق نامه (بزرگداشت دکتر محقق)
  14. ترجمه ای درخشان به زبان فارسی - مجلة معارف

پانویسویرایش

منابعویرایش

پیوند به بیرونویرایش