صولت‌الدوله قشقایی

اسماعیل خان قشقایی

اسماعیل خان قشقایی معروف به صولت‌الدوله (به معنی سردار ملی)، چهرهٔ سیاسی اواخر قاجار و یکی از ایلخان‌های ایل قشقایی بود.

صولت‌الدوله قشقایی
زادروز۱۲۵۷ خورشیدی (۱۲۹۵ قمری)
درگذشت۱۶ مهر ۱۳۱۱ قتل توسط نظام شاهنشاهی
زندان قصر تهران
ملیتایرانی
نام‌های دیگرصولت الدوله
پیشهخان قشقایی، نماینده مجلس شورای ملی
همسرخدیجه بی بی
فرزندانفرخ بی بی، مُلکی بی‌بی، محمد حسین خان، ملک منصور خان، ناصر خان، خسرو خان
والدینداراب خان ایل‌بیگی

تولدEdit

او از فرزندان داراب خان رئیس ایل قشقایی بوده و در فیروزآباد از شهرهای استان فارس متولد شده است.[۱] سال تولد صولت‌الدوله در کتاب «فارس و جنگ بین‌الملل» نوشته رکن‌زاده آدمیت به سال ۱۲۹۷ قمری، در کتاب «از باورد یا ابیورد خراسان تا ابیورد یا ابولورد فارس» نوشته مظفر قهرمانی ابیوردی به سال ۱۲۹۵ قمری و در کتاب «شرح حال رجال ایران» نوشته مهدی بامداد به سال ۱۲۹۳ قمری درج شده‌است.

با توجه به اینکه مظفر قهرمانی ابیوردی فرزند معین دفتر منشی صولت‌الدوله بوده و اطلاعات او می‌تواند به واقعیت نزدیکتر باشد همچنین با استناد به کتاب سفرنامه حاج ایاز خان قشقایی که مربوط به وقایع سفر حاج ایازخان قشقایی مشاور و صندوقدار صولت‌الدوله می‌باشد، تولد صولت‌الدوله در سال ۱۲۵4 خورشیدی (۱۲۹۵ قمری) به نظر صحیح‌تر می‌رسد.[۲]

زندگیEdit

به علت رشادت و مهارت وی در تیراندازی و جنگ‌های چریکی، در اواخر سلطنت مظفرالدین شاه قاجار به وی لقب صولت‌الدوله داده شد.

صولت الدوله در سال ۱۳۲۴ قمری رسماً به ریاست ایل قشقایی رسید. او از بدو امر طرفدار مشروطه خواهان بوده و همواره با نفوذ بیگانگان در فارس مخالف بوده‌است. پس از صدور حکم جهاد توسط عبدالحسین لاری سید عبدالحسین مجتهد لاری علیه انگلیسی‌ها و تعرض پلیس جنوب به قسمتی از جنوب کشور و ایل قشقایی تصمیم به جهاد گرفت و تا عزل فرمانفرما از ریاست فارس و ورود دکتر مصدق السلطنه به فارس یعنی آخر سال ۱۳۳۸ قمری می‌جنگید. پس از ورود دکتر مصدق‌السلطنه به شیراز آمد و مورد محبت واقع شد و چون سردار سپه ظهور کرد و اوضاع ایران تغییر یافت او نیز مانند قوام‌الملک و دیگر روسا در تهران ساکن شد و از طرف ایل قشقایی، وکالت مجلس شورای ملی را یافت.[۳]

در این دوران، قشقایی‌ها با دولت مرکزی رابطه خوبی داشتند. همانگونه که در کتاب سفرنامه حاج ایاز خان قشقایی درج شده است، در زمان بازگشت احمدشاه قاجار از دومین سفر فرنگ (نهم ربیع‌الثانی ۱۳۴۱ قمری/هشتم آذرماه ۱۳۰۱ شمسی)،فرزند صولت‌الدوله ناصرخان نیز همراه با رضاخان سردار سپه و جمعی از خوانین جنوب کشور و بزرگان قشقایی از جمله سردار ارفع (پسر شیخ خزعل)، حاج ایازخان قشقایی، شیخ حسین خان چاهکوتاهی و … در بندر بوشهر هنگام پیاده شدن شاه از کشتی، از احمدشاه قاجار استقبال می‌کند.[۴]

پس از خاتمه جنگ جهانی اول و تخلیه ایران از قوای بیگانه، در انتخابات دوره پنجم مجلس شورای ملی از جهرم به وکالت انتخاب شد. همچنین در دوره هشتم مجلس شورای ملی نیز مجدداً به نمایندگی مردم جهرم برگزیده شد و به مجلس راه یافت. در این دوره پسرش ناصرخان نیز به عنوان نماینده مردم آباده انتخاب شد.[۲]

بر اساس روایت تعدادی افراد سرشناس و قابل اعتماد در منطقه کوار، اسنادی موجود است که رئیس پنجعلی نیک عهد قصیرایی( قصیرا: روستایی از توابع کوار در جاده شیراز -جهرم) به دلیل تمکن مالی و احشام بسیار مراوداتی با صولت الدوله قشقایی داشتند و به دلیل علاقه مشترک ایشان با صولت الدوله در همکاری با مصدق ( در باغ قوام روستای مظفری کوار) و تلاش برای مبارزه با انگلیس کمکهایی از ایشان دریافت میکردند. حتی ملاقاتی هم در محل امارت پیرنیا،قلعه قصیرا ( محل فعلی منزل پسر ریس پنجعلی نیک عهد) داشته اند، مضاف بر این از همین محل، قلعه قصیرا کوار، در زمان اعلام همکاری ایت اله مجتهد لاری در همکاری با ریسعلی دلواری، مقداری پول و سکه برای کمک به دلیران تنگستان توسط ریس شعبانعلی پدر ریس پنجعلی نیک عهد هماهنگ و ارسال شده است. که این میتواند نقش افراد برجسته منطقه کوار در مبارزه با استعمار انگلیس را نشان دهد.

پس از جنگ تنگ (دره) تامرادی در سال ۱۳۰۹ (ه.ش) در زمان رضا شاه در منطقه تنگ (دره) تامرادیِ بویراحمد و شکست سنگین قشون دولت به فرماندهی سرلشکر حبیب الله شیبانی با تلفات زیاد از قشون لر و اتمام این غائله که مدت دو سال طول کشید ، حکومت وقت برای عموم مردم کهگیلویه و بویراحمد غرامت سنگین تعیین کرد . از این رو سید صدر الدین ملک حسینی معروف به اقا صدرا و آمیر محمدلطیف رضاتوفیقی به ملاقات حاکم وقت شیراز صولت الدوله قشقایی رفتند و ایشان سادات رضاتوفیق را که از زمان صفویه معاف از مالیات بودند از پرداخت این غرامت معاف کرد [۵].

افتخارات

صولت الدوله قشقایی با استفاده از قشون و پسرانش (خسروخان، ناصرخان، ملک منصورخان) که نفوذ بسیاری در بین عشایر و کشور و همچنین به دلیل ثروت و تجهزات بسیار در برابر قشون انگلیسی ایستادند و پیروزیهای بسیاری بدست آوردن، برای همین بیشتر به [[سردار جنوب]] شناخته می‌شوند.

منابعEdit

  1. [۱]
  2. سفرنامه حاج ایاز خان شاکری قشقایی، به کوشش پرویز شاکری، ناشر: کتابخانه موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، ص۲۱، ۱۳۸۸
  3. فارس و جنگ بین‌الملل، محمد حسین رُکن زاده- آدمیت، انتشارات اقبال، ۱۳۵۷، چاپ چهارم
  4. سفرنامه حاج ایاز خان شاکری قشقایی، به کوشش پرویز شاکری، ناشر: کتابخانه موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، ص۲۱۱ تا ص۲۱۶، سال ۱۳۸۸
  5. «مزارات ایران و جهان اسلام».