ظاهر هویدا

موسیقیدان اهل افغانستان

ظاهر هویدا زاده ۹ حوت (اسفند) ۱۳۲۳ – درگذشته ۱۵ حوت ۱۳۹۰ خواننده و آهنگساز توانمند افغانستان بود. هویدا از دهه ۱۳۴۰ (خورشیدی) تا دهه ۱۳۶۰ (خورشیدی) تجربه‌های هنری گوناگونی در تئاتر، بازی در فیلم، ایجاد گروه موسیقی آماتور به همراه عزیز آشنا، ساخت موسیقی فیلم، تهیه و اجرای برخی برنامه‌های هنری رادیو و تلویزیون، تلاش برای ایجاد بخش دوبله فیلم و مجموعه تلویزیونی در تلویزیون افغانستان، خوانندگی، و آهنگسازی داشته است.[۱] او در طول زندگی خود نزدیک به ۳۰۰ آهنگ ساخت.

ظاهر هویدا
نام اصلیظاهر هویدا
تولددایزنگی، هزاره‌جات
ملیت افغانستان
مرگ۱۵ حوت ۱۳۹۰ ۵ مارس ۲۰۱۲ (۶۷ سال)
سبک‌(ها)موسیقی افغانستان
سال‌های فعالیتآغاز دهه ۱۳۴۰ (خورشیدی) تا سال ۱۳۹۰
تحصیلاتلیسه استقلال در کابل
دانشگاههنرستان موسیقی چایکوفسکی در مسکو
آلبوم معروفکمر باریک من، سروده ابوالقاسم لاهوتی

آغاز زندگیویرایش

ظاهر هویدا در دایزنگی، هزاره‌جات در خانواده‌ای از مردمان هزاره چشم به جهان گشود. پدربزرگ هویدا از خانواده‌ای فرهنگی از محله چنداول شهر کابل و با مذهب شیعه بود.[۱] پدر وی، اسماعیل مایل، اهل شعر و فرهنگ و صاحب‌ذوق بود و در اتاق‌های تجارت کار می‌کرد. او در پنج‌سالگی به موسیقی علاقه‌مند شد و پدرش همان هنگام که در بلخ کارمند دولت بود برای آموزش او و برادرش کبیر هویدا آموزگار موسیقی استخدام کرد. این، پایه آموزش موسیقی او شد.[۲] ظاهر در سن ۷ سالگی نواختن هارمونیه را فرا گرفت و در سن ۱۶ سالگی در کنسرت‌های لیسه استقلال همکاری داشت و سپس با رادیوی افغانستان همکاری خودرا آغاز نمود. ظاهر مدتی را در شهر مزارشریف با بستگان خود سپری نمود تا آنکه پدرش چشم از جهان فروبست و با برادران خود کبیر و منیر و مادرش به کابل رفتند. در کابل، مادر ظاهر، کار خیاطی را در اعمالت‌خانه اردو فرا گرفت و از این طریق روزگار بخور نمیری را سپری می‌کردند.

ظاهر در سن ۹ سالگی به مکتب رفت. او به دلیل ناتوانی اقتصادی نتوانست زودتر وارد مکتب شود و تا کلاس نهم را در دبیرستان/لیسه استقلال درس خواند. به دلیل تنگدستی، ظاهر هویدا ضمن درس خواندن به کار‌های سختی چون کفاشی، آهنگری، و بلیط فروشی سینما پرداخت.[۱]

در سال ۱۹۶۶ (میلادی) با بورس تحصیلی برای ادامه تحصیل در رشته موسیقی به همراه ببرک وسا به مسکو رفت[۱][۳] و پس از آموختن زبان روسی، وارد هنرستان عالی موسیقی چایکوفسکی شد. اما به دلیل مشکلات اقتصادی خانوادع و عدم نیاز به ادامه بیشترتحصیل درمسکو، درس خود را به پایان نرساند[۱] و در سال ۱۹۷۱ (میلادی) پس از پایان تحصیل، به کابل بازگشت و در رادیو کابل مشغول کار شد.

زندگی هنریویرایش

نخستین کارهای ظاهر هویدا بر صحنه‌های رسمی موسیقی افغانستان، از رنگین کمان اسرار آمیز و رؤیایی بیتل‌ها و جاذبه موسیقی دهه ۱۹۶۰ (میلادی) متأثر بود.[۳] او در سال ۱۳۴۲ (خورشیدی) نخستین ارکستر آماتور را در افغانستان پایه‌گذاری کرد. هویدا و آماتوران آن وقت کابل، ترکیب سازبندی گروه و حتی طرز لباس پوشیدن را تا اندازه‌ای از بیتل‌ها برداشته بودند. آنها همه اهل مکتب و قلم بودند و با نوعی دید روشنفکرانه به زندگی نگاه می‌کردند. سبک موسیقی آماتوران، موسیقی پاپ با تاثیرات منطقه‌ای و کمی فرامنطقه‌ای بود. این موسیقی برای نخستین‌بار موسیقی را در میان خانواده‌های روشنفکر کابل وارد کردند[۳] و آغازگر فصل تازه‌ای در تاریخ موسیقی معاصر افغانستان شدند که در ایجاد موسیقی پاپ افغانی نقش به سزایی داشت.

هویدا در دهه ۱۳۵۰ (خورشیدی) تهیه‌کننده و مجری برنامه‌های تفریحی در رادیو و تلویزیون افغانستان بود. برنامه رادیویی جمعه‌شب‌های او شنوندگان بسیاری داشت که در آن مطالب جالب و سرگرم کننده همراه با نقد اجتماعی پخش می‌شد.[۲]

هویدا در سال ۱۳۵۱ (خورشیدی) برای یادگیری موسیقی و همکاری با هنرمندان ایرانی به ایران رفت[۱] و در برنامه تلویزیونی فریدون فرخزاد (سلام همسایه)، ترانه کمر باریک من، سروده ابوالقاسم لاهوتی را اجرا کرد که سپس بسیاری از خواننده‌های ایرانی و تاجیک آن را اجرا کردند. مردم ایران این ترانه را هنوز بیاد دارند.

ظاهر هویدا در دهه ۱۳۶۰ (خورشیدی) گروه باران را پایه‌گذاری کرد.

هویدا بیش از پنجاه سال برای حرفه‌ای ساختن هنر موسیقی در افغانستان تلاش کرد. او کم می‌خواند ولی توجه داشت که هر اثرش یک قطعه ماندگار از نظر شعر و موسیقی باشد. او دارای شیوه‌ای ویژه در آواز بود و علاوه بر هنر آوازخوانی، از گردانندگان نامدار برنامه‌های تلویزیونی رادیو تلویزیون افغانستان نیز به‌شمار می‌رفت.

دیدگاه هنری و سیاسیویرایش

ظاهر هویدا دارای اندیشه‌های چپ و معترض به حکومت بود. او باور داشت که هنرمند باید به نقد سیاست و حاکمیت بپردازد و هنر باید بَرسیاست و نه برعکس آن باشد. هویدا از تجمل‌گرایی در هنر و سودجویی موسیقی برای دامن‌زدن به اختلاف طبقاتی انتقاد می‌کرد.[۱]

مهاجرت به آلمانویرایش

ظاهر هویدا درسال‌های ۱۹۹۰ به کشور آلمان پناهنده شد و مدت ۱۷ سال را در آنجا گذراند و در آن دیار به کارهای هنری خود ادامه داد.

هویدا در دوران مهاجرت، در فیلم کوتاه شانزده دقیقه‌ای «نان» ساخته سال ۲۰۰۰ (میلادی) به کارگردانی مسعود عطایی در شهر هامبورگ، نقش اصلی را بازی کرد و پس از آن در فیلمی از کریم تنویر به نام «پروفسور» به ایفای نقش پرداخت.

زندگی خصوصیویرایش

ظاهر هویدا با وحیده هویدا ازدواج کرد و حاصل زندگی مشترک آنها پنج فرزند به نام‌های ژاله، آرش، علی، لیلی و مسیح است. او دارای سه نوه به نام‌های حنا، بهار و نیله بود. از جمله فرزندان او آرش، علی و ژاله راه پدر را دنبال کرده‌اند.

مرگویرایش

ظاهر هویدا در اواخر عمر از بیماری سرطان گوش رنج می‌برد و صبح روز دوشنبه، ۱۵ حوت ۱۳۹۰ در شهر هامبورگ در سن ۶۷ سالگی درگذشت.[۲]

جستارهای وابستهویرایش

پانویسویرایش

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ ۱٫۵ ۱٫۶ حسین دانش-منتقد هنری (۱۵ اسفند ۱۳۹۸). «ظاهر هویدا؛ روایتی از خواننده 'کمر باریک' که افکار چپی داشت». بی‌بی‌سی فارسی.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ آصف معروف (۱۵ اسفند ۱۳۹۰). «ظاهرهویدا، خواننده پیشگام افغانستان درگذشت». بی‌بی‌سی فارسی.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ فرهاد دریا-خواننده و آهنگساز (۲۰ اسفند ۱۳۹۰). «رفتن ظاهر هویدا از زبان فرهاد دریا». بی‌بی‌سی فارسی.

منابعویرایش

پیوند به بیرونویرایش