باز کردن منو اصلی

سید عبدالکریم موسوی اردبیلی

روحانی شیعه

میرکریم موسوی کریمی[۲][۳] معروف به عبدالکریم موسوی اردبیلی (زادهٔ ۸ بهمن ۱۳۰۴ – درگذشته ۳ آذر ۱۳۹۵، تهران[۴]) از مراجع تقلید ایرانی شیعه بود. او از ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۸ رئیس دیوان عالی کشور، و عالی‌ترین مقام قضایی ایران بود. او در سال‌های پایانی عمرش ریاست دانشگاه مفید را بر عهده داشت.

عبدالکریم موسوی اردبیلی
Abdul-Karim Mousavi Ardebili (5).jpg
آیت‌الله موسوی اردبیلی در آخرین روزهای عمر خود در قم
نماینده مجلس خبرگان رهبری
دوره نخست
مشغول به کار
۲۳ تیر ۱۳۶۲ – ۱ اسفند ۱۳۶۹
حوزه انتخاباتیاستان تهران
سومین رئیس قوهٔ قضائیهٔ جمهوری اسلامی ایران
رئیس دیوان عالی کشور
مشغول به کار
۸ تیر ۱۳۶۰ – ۲۴ مرداد ۱۳۶۸
رهبرروح‌الله خمینی
پس ازمحمد بهشتی
پیش ازمحمد یزدی رئیس قوه قضائیه
مرتضی مقتدایی رئیس دیوان عالی کشور
دادستان کل کشور
مشغول به کار
۴ اسفند ۱۳۵۸ – ۸ تیر ۱۳۶۰
رهبرروح‌الله خمینی
پس ازفتح‌الله بنی‌صدر
پیش ازمحمدمهدی ربانی املشی
نماینده مجلس خبرگان قانون اساسی
مشغول به کار
۲۸ مرداد ۱۳۵۸ – ۲۴ آبان ۱۳۵۸
حوزه انتخاباتیاستان تهران[۱]
اکثریت۱٬۳۸۲٬۲۸۱ (۵۴٫۷٪)[۱]
اطلاعات شخصی
زاده
میر کریم موسوی کریمی

۸ بهمن ۱۳۰۴
شهرستان کوثر، ایران
درگذشت۳ آذر ۱۳۹۵ (۹۰ سال)
تهران، ایران
علت مرگایست قلبی
آرامگاهحرم فاطمه معصومه، قم
ملیتایرانی
حزب سیاسیمستقل
دیگر عضویت‌های سیاسیحزب جمهوری اسلامی
جامعه روحانیت مبارز
خویشاوندانمسعود موسوی اردبیلی (فرزند)
اقامتگاهقم، ایران
محل
تحصیل
حوزه علمیه قم،
حوزه علمیه نجف
شغلفقیهسیاستمدار
تخصصاجتهاد
مذهباسلام (شیعه)
درجه حوزه علمیهآیت‌الله العظمی
وبگاهوبگاه رسمی

موسوی اردبیلی پیش از انقلاب ایران به اداره و سرپرستی روحانیت اردبیل، عضویت هیئت مدیرهٔ مجلهٔ «مکتب اسلام»، تدریس و تألیف مشغول بود. از مشاغل و مسئولیت‌های او پس از انقلاب اسلامی می‌توان به عضویت در شورای انقلاب، عضویت در مجلس خبرگان قانون اساسی، عضویت در هیئت سه نفرهٔ رسیدگی به اختلاف بنی‌صدر و دیگران، نمایندگی دورهٔ اول مجلس خبرگان رهبری، دادستانی کل کشور،[۵] ریاست دیوان عالی کشور، عضو شورای عالی قضایی و عضویت در شورای بازنگری قانون اساسی و مسئولیت اجرای فرمان شش ماده‌ای آیت‌الله خمینی اشاره کرد.[۶]

سال‌های اولیهٔ زندگی و تحصیلاتویرایش

او در ۸ بهمن ۱۳۰۴ در شهرستان کوثر در استان اردبیل به دنیا آمد. پدرش میرعبدالرحیم، روحانی بود و مادرش را در کودکی از دست داد. وی تحصیلات خود را در دوران کودکی و در مکتب‌خانه آغاز کرد و در سال ۱۳۱۹ وارد مدرسهٔ علمیهٔ ملاابراهیم در شهر اردبیل شد. در دورانی که وی وارد مدرسه طلبگی گشت، این مدارس به علت اقدامات رضا شاه رونق چندانی نداشتند؛ مثلاً در همان زمان فقط چهار طلبه در آن مدرسه درس حوزوی می‌خواندند. بعد از اینکه متفقین خاک ایران را اشغال کردند و رضاشاه برکنار شد، رونق این مدارس بیشتر شد؛ در نتیجه موسوی اردبیلی در همان مدرسه به تدریس مشغول شد. وی در سال ۱۳۲۲ برای خواندن درس حوزوی در مراتب بالاتر وارد شهر قم شد و حدوداً سه سال در این شهر اقامت گزید. وی در قم شاگرد کسانی چون محمدرضا گلپایگانی، احمد خوانساری بود.

موسوی اردبیلی در ۱۶ آبان ۱۳۲۴ همراه با یکی از همشهریانش که همزمان در قم طلبه بود، به طرف نجف در عراق حرکت کردند و از طریق اروندرود و با قایق به عراق رفتند. در نجف وی همراه با همسفرشان به مدرسه «سید» رفتند و حدوداً دو سال در نجف اقامت داشت. بعد از مدتی جوّ سیاسی عراق به هم ریخت و هم‌زمان نامه‌ای نیز حاکی از بیماری پدرش به دست وی رسید. مجموع این رویدادها باعث شد که وی به همراه دو تن دیگر از دوستانش به قم بازگردد. نخست تصورش بر این بود که دوباره به نجف برای ادامه تحصیل باز خواهد گشت؛ اما این‌گونه نشد. وی در قم فعالیت خود را در حوزهٔ علمیهٔ قم ادامه داد و حتی در انتشار مجله‌ای در قم به نام «مکتب اسلام» نیز سهیم بود.

بازگشت به اردبیلویرایش

وی در سال ۱۳۳۹ به علت بیماری و ضعف به توصیهٔ پزشکان مجبور به مراجعت به اردبیل شد. وی فعالیت‌هایی در اردبیل انجام داد که به علت نیمه‌کاره ماندن این فعالیت‌ها تا سال ۱۳۴۷ در اردبیل ماند تا این کارها به پایان برسند. فعالیت‌های وی در بازگشت به اردبیل شامل بازسازی مدارس، تدریس علوم حوزوی و همچنین تصمیم به احداث یک کارخانه بود که با ممانعت شاه روبه‌رو شد.

او در اردبیل فعالیت‌های سیاسی نیز انجام داد؛ در زمان جنگ شش روزه اعراب و اسراییل بود که در آن زمان حکومت ایران از اسراییل حمایت و بر ضد اعراب خبر منتشر می‌کرد که موسوی اردبیلی در منبرهای خود به حمایت از اعراب سخنرانی کرد و باعث شد که حکومت تصمیم به دستگیری وی بگیرد. هرچند به خاطر اعتصاب بقیهٔ روحانیون از این کار منصرف شده به تذکر اکتفا کرد.[نیازمند منبع]

یکی از آثار موسوی اردبیلی که در اردبیل انتشار یافت، کتاب «جمال ابهی» بود که در پاسخ به اظهارات بهاییان نوشته شده بود. شهر اردبیل محل زندگی یکی از هجده نفر از پیروان اولیه علی محمد باب که شخصی به نام ملایوسف اردبیلی بود. بهاییان ملایوسف اردبیلی را اهل روستای ملایوسف در نزدیکی اردبیل می‌دانند. از دیگر بهاییان اردبیلی امین‌العلماء است که در سال ۱۳۳۸ در اردبیل زندگی می‌کرد و بهاییان از وی به نام شهید بهاییت یاد می‌کنند. وی در سال ۱۳۴۷ به خاطر فشارهای حکومت تصمیم به مهاجرت به تهران می‌گیرد و برای اینکه دولت متوجه تصمیمش نشود، به بهانهٔ کمک به زلزله‌زدگان مشهد از اردبیل خارج می‌گردد و به تهران می‌آید.

انقلاب و پس از آنویرایش

با اوج‌گیری انقلاب در سال ۱۳۵۶، موسوی اردبیلی به همراه گروهی از روحانیان سیاسی نزدیک به روح‌الله خمینی به فکر تأسیس گروهی سیاسی برای انسجام بیشتر روحانیت بودند. گویا مرتضی مطهری و محمد حسینی‌بهشتی برای چنین کاری پیش‌قدم شدند و علی خامنه‌ای، علی مشکینی، محمدجواد باهنر، محمد مفتح و عبدالکریم موسوی‌اردبیلی نیز به آنان پیوستند و گروهی با نام «جامعه روحانیت مبارز تهران» را تشکیل دادند. در پنجم آبان ۱۳۵۶ این گروه با صدور بیانیه‌ای به مناسبت درگذشت مصطفی خمینی رسماً اعلام موجودیت کرد.

روح‌الله خمینی در دی‌ماه سال ۱۳۵۷ اقدام به تأسیس شورای انقلاب کرد که موسوی اردبیلی یکی از اعضای آن بود. وی عضویت خود در این شورا را تا انحلال آن در سال ۱۳۵۹ حفظ کرد. در ۳۰ بهمن ۱۳۵۷ وی به همراه برخی از همفکران خود جامعه روحانیت مبارز اقدام به تأسیس حزب جمهوری اسلامی نمودند.

موسوی اردبیلی در اسفند ۱۳۵۸ با حکم آیت‌الله خمینی به سمت دادستان کل کشور منصوب شد [۵] و تنها یک روز پس از انفجار دفتر حزب جمهوری در هفتم تیرماه سال ۱۳۶۰ و شهادت آقای بهشتی در این حادثه، روح‌الله خمینی در حکمی جدید، وی را به جای محمد بهشتی به ریاست دیوان عالی کشور منصوب کرد. موسوی‌اردبیلی پس از آن و تا زمان درگذشت روح‌الله خمینی در همین سمت باقی ماند و وظیفه تدوین قوانین کیفری، جزائی و حقوقی دادگستری و انطباق آن‌ها با موازین شرع و فقه اسلامی را داشت. موسوی اردبیلی همچون دولت میرحسین موسوی و اکثریت مجلس در دههٔ ۶۰ وابسته به جناح چپ بود.

در اردیبهشت‌ماه سال ۱۳۶۸، موسوی اردبیلی با حکم روح‌الله خمینی به عنوان یکی از اعضای شورای بازنگری در قانون اساسی منصوب شد.[۷] در واقع این شورا با هدف تغییر در قانون اساسی طراحی شده و مهمترین هدف آن تغییر در شرایط رهبری بود. پس از درگذشت آیت‌الله خمینی و انتخاب رهبر جدید وی به قم مراجعت کرد و مدتی پس از استقرار در قم، اعلام مرجعیت کرد و در کنار آن، به تأسیس دانشگاه مفید پرداخت.[۸]

درگذشتویرایش

اول آذرماه ۱۳۹۵ موسوی اردبیلی دچار ایست قلبی شده و به کما رفت و برای بستری به بیمارستان لالهٔ تهران منتقل شد.[۹] وی در ظهر ۳ آذر ۱۳۹۵ به‌علت عارضهٔ قلبی و فرورفتن در کمای عمیق، در ۹۰ سالگی درگذشت.[۴] پیکر وی در قم تشییع شد و در حرم فاطمهٔ معصومه در کنار قبر علامه طباطبایی مدفون شد.

شکستن مهرویرایش

مهر مراجع تقلید که در مکاتبات مهم و فتاوا از آن استفاده می شود و حکم امضای مرجع تقلید را دارد، از منزلت مهمی در سیستم اداره بیت مرجع تقلید برخوردار است و بر طبق یک سنت قدیمی پس از درگذشت مرجع تقلید با حضور افراد صاحب صلاحیت و شاگردان مرجع تقلید شکیسته می شود تا امکان هر گونه سوء استفاده از آن از بین برود. مهر موسوی اردبیلی نیز چهار روز پس از درگذشت او طی مراسمی شکسته شد. [۱۰]

موضع‌گیری‌های سیاسیویرایش

موسوی اردبیلی در اعتراض‌ها به نتایج انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۸۸ در بیانیه‌های خود از الزام برای رسیدگی به حقوق تضییع‌شدهٔ مردم سخن گفت که این بیانیه‌ها با اعتراض شدید حامیان علی خامنه‌ای نظیر حسین شریعتمداری و جعفر شجونی مواجه شد. [پیوند مرده][۱۱][۱۲][۱۳][۱۴][۱۵][۱۶][۱۷] موسوی اردبیلی همچنین پس از اعتراض‌ها به نتایج انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۸۸ با خانواده‌های بازداشت‌شدگان پس از انتخابات دیدارهایی کرد و بارها به این بازداشت‌ها اعتراض کرد.[۱۸][۱۹][۲۰]احمد قدیریان در مصاحبه‌ای ادعا کرد: در دیداری که بین موسوی اردبیلی و علی خامنه‌ای برگزار شد، موسوی با اذعان به دریافت اطلاعات غلط، بر همراهی با علی خامنه‌ای تأکید کرد.[۲۱]

آثارویرایش

پانویسویرایش

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ راهنمای استفاده از صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهائی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. ۴. مجلس شورای اسلامی. ۱۳۶۸. ص. ۳۹۶.
  2. شناسنامه نشریهٔ نامه مفید معاونت امور مطبوعاتی و اطلاع‌رسانی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
  3. میر کریم موسوی اردبیلی (موسوی کریمی) دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ «آیت‌الله عبدالکریم موسوی اردبیلی دار فانی را وداع گفت». خبرگزاری فارس. دریافت‌شده در ۳ آذر ۱۳۹۵.
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ «حکم انتصاب عبدالکریم موسوی اردبیلی به سمت دادستان کل کشور». سایت جامع خمینی.
  6. ««اعضای سابق شورای عالی انقلاب فرهنگی»». ایران‌فرهنگ. دریافت‌شده در ۲۳ تیر ۱۳۸۸.
  7. «حکم به رئیس جمهور (تدوین متمم قانون اساسی)». سایت جامع امام خمینی.
  8. «موسوی اردبیلی؛ قاضی‌القضاتی که با سیاست قهر کرد». بی‌بی‌سی فارسی. ۳ آذر ۱۳۹۵.
  9. «آیت‌الله موسوی اردبیلی در بیمارستان بستری شد». خبرگزاری فارس. دریافت‌شده در ۳ آذر ۱۳۹۵.
  10. «مهر حضرت آیت الله موسوی اردبیلی شکسته شد + تصاویر | خبرگزاری بین المللی شفقنا». دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۷-۱۲.
  11. آفتاب - آیت‌الله موسوی اردبیلی حرمت شکنی در حرم خمینی را محکوم کرد
  12. جنبش راه سبز - آیت‌الله موسوی اردبیلی: خشونت، زور و زندان موجب نفرت و بدبینی به دین می‌شود
  13. حمایت آیت‌الله موسوی اردبیلی از "جنبش سبز" آشکار شد | ایران | Deutsche Welle | 6 آوریل 2011
  14. BBC فارسی - ایران - انتقاد شدید آیت‌الله موسوی اردبیلی از رفتار صورت گرفته در کشور
  15. انتقاد شدید حسین شریعتمداری به بیانیه موسوی اردبیلی در حمایت از سران فتنه + متن بیانیه
  16. نامه شجونی به آیت‌الله موسوی اردبیلی
  17. جهان نیوز - اظهارات دور از واقع آیت‌الله موسوی اردبیلی در مورد امام
  18. جنبش راه سبز - آیت‌الله صانعی: استبدادی که امروز شاهد آن هستیم در تاریخ بی‌سابقه است
  19. Khodnevis - موسوی‌اردبیلی: صحبت درباره زندانیان سیاسی با رهبری فایده نداشت
  20. آفتاب - دیدار خانواده مشاوران بازداشت‌شده مهندس موسوی با آیات عظام
  21. «ماجرای دیدار آیت‌الله اردبیلی با رهبرانقلاب در زمان فتنه ۸۸ / هشدار خویینی‌ها به موسوی دربارهٔ عکس‌هایش با ریش تراشیده». مشرق.

منابعویرایش

مناصب قضایی
پیشین:
فتح‌الله بنی‌صدر
دادستان کل کشور
۱۳۵۸ – ۱۳۶۰
پسین:
محمدمهدی ربانی املشی
پیشین:
محمد بهشتی
رئیس قوه قضائیه
رئیس دیوان عالی کشور

۱۳۶۰ – ۱۳۶۸
پسین:
محمد یزدی
به عنوان رئیس قوه قضائیه
پسین:
مرتضی مقتدایی
به عنوان رئیس دیوان عالی کشور
رئیس شورای عالی قضایی
۱۳۶۰ – ۱۳۶۸
انحلال شورا
سِمَت‌های علمی
عنوان جدید رئیس هیئت امنای دانشگاه مفید
۱۳۶۸ – ۱۳۹۵
پسین:
علی محقق داماد
رئیس دانشگاه مفید
۱۳۶۸ – ۱۳۹۵
بدون متصدی
تصدی بعدی توسط:
مسعود موسوی اردبیلی