عزت‌الله مقبلی

دوبلور و صداپیشه ایرانی
(تغییرمسیر از عزت‌اله مقبلی)

عزت‌الله مقبلی (۴ فروردین ۱۳۱۲، تهران – ۱۳ دی ۱۳۶۷، پاریس) دوبلور و بازیگر سینما و تئاتر ایران بود.

عزت‌الله مقبلی
Ezzatollah Moghbeli.jpg
عزت‌الله مقبلی
زمینه فعالیت تئاتر، دوبله فیلم و سینما
تولد ۴ فروردین ۱۳۱۲
تهران
مرگ ۱۳ دی ۱۳۶۷ (۵۵ سال)
پاریس[۱][۲]
مدفن بهشت زهرا
قطعه ۱۲ ردیف ۱۸ شماره ۵
ملیت ایرانی
پیشه دوبلور و بازیگر
سال‌های فعالیت ۱۳۳۵ تا ۱۳۶۷
همسر(ها) محبوبه مقبلی
فرزندان مریم، امیرعلی، مسعود، امیدرضا
صفحه در وبگاه IMDb
صفحه در وبگاه سوره

زندگی‌نامهویرایش

عزت‌الله مقبلی در ۴ فروردین ۱۳۱۲ در تهران متولد شد. فعاليت هنری را از سال ۱۳۲۴ در باشگاه كودكان به‌عنوان بازيگر تئاتر شروع كرد. از اولين نمايش‌های وی می‌توان به نمايش «پرندهٔ آبی» به عنوان بازيگر اشاره كرد. از ديگر نمايش‌های وی می‌توان نمايش‌های «انگل اجتماع»، «تاجر ونيزی»، «اُلیور توئیست»، «داروی جوانی»، «يک گل و بهار»، و... را نام برد.

سپس از سال ۱۳۳۵ وارد كار دوبله شد. در عرصهٔ صداپیشگی بیشتر به‌جای اُلیور هاردی و لوئی دوفونس حرف می‌زد. یکی از تیپ‌هایی که در دوبله بسیار ماندگار شد، صدای مقبلی به‌جای افراد چاق بود که معروف‌ترین آن‌ها اُلیور هاردی است. صدا و نحوهٔ تیپ‌سازی مقبلی به‌جای هاردی یکی از بهترین و به یادماندنی‌ترین تیپ‌های تاریخ دوبله محسوب می‌شود و قطعاً در موفقیت فیلم‌های «لورل و هاردی» در ایران نقش غیرقابل انکار داشت. تطابق صدای مقبلی با شخصیت هاردی به‌قدری بود که بعداً پس از فوت مقبلی، گوینده‌های دیگر هرگز نتوانستند ذهنیت صدای مقبلی را از ذهن تماشاگران تلویزیون پاک کنند.[۳]

مقبلی از تیپ‌سازان موفق تاریخ دوبله به‌جای لوئی دوفونس نیز توانست تیپ خاصی مبتنی بر تند و سریع حرف زدن در قالب مردان پا به سن گذاشته و عصبی مزاج بوجودآورد. وی تا زمانی که در قید حیات بود به‌جای دوفونس در تمامی فیلم‌هایش حرف زد.[۴]

ارائه تیپ پیرمردهای شیرین‌سخن و زنده‌دل از جمله به‌جای والتر برنان در «داشتن و نداشتن»، «رودخانهٔ سرخ»، «ریو براوو»، «چگونه غرب تسخیر شد» و والتر هیوستون در «گنج‌های سیرا مادره» از دیگر اجراهای موفق و به‌یادماندنی اوست.[۵]

می‌توان گفت بی‌شک گویندگی عزت‌الله مقبلی به‌جای همایون در فیلم برجستهٔ «تپلی» نقش مهمی در شکل‌گیری شخصیت فیلم داشت. همچنین به‌جای رضا کرم‌رضایی در فیلم «کندو» یکی از بهترین کارهایش را در عرصهٔ دوبله به‌جا گذاشت و می‌توان گفت نقش مقبلی در مورد توجه قرار گرفتن بازی‌های همایون و کرم‌رضایی در جشنواره سینمایی سپاس نقشی غیرقابل انکار بود.[۶]

از دیگر نقش‌های برجستهٔ او در کار دوبله، حرف‌زدن به‌جای ادوارد جی. رابینسون در «خانهٔ غریبه‌ها» و «ده فرمان»، الک گینس به نقش فاگین در «اُلیور توئیست»، هیو گریفیث به نقش شیخ ایلدریم در «بن هور»، بادی ابسن در «صبحانه در تیفانی»، ادموند اوبراین در «این گروه خشن»، اسماعیل داورفر به نقش دوستعلی خان در مجموعهٔ تلوزیونی «دایی‌جان ناپلئون»، جعفر والی به نقش رئیس نظمیه و جهانگیر فروهر به نقش مأمور تأمینات در مجموعهٔ «هزاردستان»، روباه پیر در انیمیشن «ووک»، جادوگر در انیمیشن «علائدین و چراغ جادو»، و... است.

وی همزمان با دوبله، از سال ۱۳۳۵ بازيگری در سينما را با فیلم «طلسم شيطان» آغاز كرد و تا ۱۳۶۷ (پایان عمر) ادامه داد.

در سال ۱۳۴۶ با مشاركت نصرت‌الله وحدت استوديوی دوبلاژ «نقش جهان» را تأسيس كرد.

از سال ۱۳۴۶ نيز فعاليتش را در راديو آغاز كرد و خيلی زود به عنوان يک بازيگر تيپيک راديويی شناخته شد. همچنین سال‌های طولانی در برنامهٔ رادیویی «صبح جمعه با شما» هنرنمایی کرد.

در دههٔ ۱۳۵۰ کارگردانی در تلویزیون را با مجموعهٔ «گذر عمر (مجموعه تلویزیونی)|گذر عمر» نیز تجربه کرد.

همسر وی محبوبه مقبلی از بازیگران قدیمی تئاتر است و در فیلم‌ها و سریال‌های دههٔ ۱۳۶۰ و ۱۳۷۰ فعالیت داشت. زمانی که عزت‌الله مقبلی ناظم یک مدرسه بود با محبوبه فرج افشاری (مقبلی) که او نیز در امور دفتری یکی از مدارس تهران فعالیت می‌کرد، آشنا شد و با هم ازدواج کردند. همچنین فرزندش مریم مقبلی و نوه ایشان دریا مقبلی نیز به بازیگری اشتغال دارند.

فرزند او مسعود مقبلی، متولد ۱۳۴۱، در نوزده سالگی به دلیل هواداری از سازمان مجاهدین خلق ایران دستگیر شد[۷] و در تابستان ۱۳۶۷ در حالی که چیزی به آزادی‌اش نمانده بود اعدام شد.[۸] چند ماه بعد مقبلی در سیزدهم دی ماه ۱۳۶۷ در سن ۵۵ سالگی به علت سکتهٔ قلبی در پاریس درگذشت و در روز چهارشنبه ۲۰ دی ماه ۱۳۶۷ پس از انتقال به ایران، در قطعه ۱۲ بهشت زهرا به خاک سپرده شد.

دوبلهویرایش

از سال ۱۳۳۵ به دوبله پرداخت. در عرصه صداپیشگی بجای الیور هاردی، لویی دوفونس و والتر برنان حرف می‌زد. از نقش‌های برجسته او در کار دوبله حرف‌زدن بجای والتر هوستون در فیلم گنج‌های سیرا مادره است.

یکی از تیپ‌هایی که در دوبله بسیار ماندگار شد صدای مقبلی به جای افراد چاق بود که معروف‌ترین آن‌ها الیور هاردی است. صدا و نحوه تیپ سازی مقبلی به جای هاردی یکی از بهترین و به یادماندنی‌ترین تیپ‌های تاریخ دوبله محسوب می‌شود. [۹]

رادیوویرایش

عزت‌الله مقبلی همچنین سال‌های طولانی در برنامه رادیویی صبح جمعه با شما هنرنمایی کرد.

زندگی شخصیویرایش

مقبلی در ۱۳ دیماه ۱۳۶۷ در سن ۵۵ سالگی در پاریس بعلت بیماری قلبی درگذشت و در روز چهارشنبه ۲۰ دیماه ۱۳۶۷ پس از انتقال به ایران، در قطعه ۱۲ بهشت زهرا به خاک سپرده شد.[۱] همسر ایشان محبوبه مقبلی و فرزندش مریم مقبلی و نوه ایشان دریا مقبلی به بازیگری اشتغال دارند.

گزیدهٔ آثارویرایش

سینماویرایش

تلویزیونویرایش

صداپیشگی (دوبله)ویرایش

فیلم‌های خارجی:

فیلم بازیگر نقش نکات
مجموعه فیلم‌های لورل و هاردی: به‌سوی غرب، هالوها در آکسفورد، ما را چه به جبهه جنگ، احمق‌ها در دریا، شعبده‌باز، جاده تنباکو، گاوبازها، بزن بریم مکزیک، جعبهٔ موسیقی، و… الیور هاردی الیور هاردی (اولی) معروفترین و برجسته‌ترین اثر گوینده
اکثر فیلم‌ها: ژاندارم، مرد یخی (دردسر پدربزرگ)، بال یا ران (آشپزباشی)، هالو، جنجال بزرگ، بساز و بفروش، بانک را منفجر کن (دوبله اول)، و... لوئی دوفونس
پینوکیو (انیمیشن) ژپتو ۱۹۴۰، والت دیزنی
مدیر دوبلاژ: ژاله علو (دوبله اول)
باتلاق مرگ والتر برنان تام کیفر ۱۹۴۱، ژان رنوآر
بامبی (انیمیشن) جغد پیر ۱۹۴۲، والت دیزنی
مدیر دوبلاژ: خسرو خسروشاهی
داشتن و نداشتن والتر برنان ادی ۱۹۴۴،‌ هاوارد هاکس
مدیر دوبلاژ: عطاءالله کاملی
الیور تویست الک گینس فاگین ۱۹۴۸، دیوید لین
مدیر دوبلاژ: عزت‌الله مقبلی
رودخانهٔ سرخ والتر برنان ۱۹۴۸، هاوارد هاکس
مدیر دوبلاژ: ایرج دوستدار (دوبله اول)
گنج‌های سیرا مادره والتر هیوستون هاوارد ۱۹۴۸، جان هیوستون
مدیر دوبلاژ: امیرهوشنگ زند
خانهٔ غریبه‌ها ادوارد جی. رابینسون جینو ۱۹۴۹، جوزف ال. منکیه‌ویچ
سابرینا والتر همپدن الیور لارابی ۱۹۵۴، بیلی وایلدر
مدیر دوبلاژ: علی کسمایی
یک روز در کلانتری نینو تارانتو رئیس پلیس ۱۹۵۴، جورجیو سیمونلی
مردی از لارامی دونالد کریسپ الک واگمن ۱۹۵۵، آنتونی مان
آناستازیا پولیکارپه پاولوف
آندره میکلسن
شیشکین
ایوان واسیلی یوویچ
۱۹۵۶، آناتول لیتواک
مدیر دوبلاژ: سعید شرافت (دوبله دوم)
جنگ و صلح بری جونز کنت رستف ۱۹۵۶، کینگ ویدور
مدیر دوبلاژ: علی کسمایی (دوبله دوم)
خون‌بها! (در ایران: گروگان) رابرت کیت رئیس پلیس جیم بکت ۱۹۵۶، الکس سیگال
مدیر دوبلاژ: ایرج دوستدار
ده فرمان ادوارد جی. رابینسون داتان (سامری) ۱۹۵۶، سیسیل بی. دمیل
مدیر دوبلاژ: ایرج دوستدار (دوبله اول ‌و دوم)
بربر و گیشا سام جفی فوجی هاسای ۱۹۵۸، جان هیوستون
مدیر دوبلاژ: ایرج دوستدار
وایکینگ‌ها جیمز دونالد اگبرت ۱۹۵۸، ریچارد فلایشر
مدیر دوبلاژ: ایرج دوستدار (دوبله دوم)
بن هور هیو گریفیث شیخ ایلدریم ۱۹۵۹، ویلیام وایلر
مدیر دوبلاژ: احمد رسول‌زاده
ریو براوو والتر برنان استامپی ۱۹۵۹، هاوارد هاکس
مدیر دوبلاژ: ایرج دوستدار
سلیمان و ملکهٔ سبا لارنس نی‌اسمیت حمرای ۱۹۵۹، کینگ ویدور
مدیر دوبلاژ: ایرج دوستدار (دوبله اول)
روانی فرانک آلبرستون تام کسیدی ۱۹۶۰، آلفرد هیچکاک
مدیر دوبلاژ: ایرج دوستدار
صبحانه در تیفانی بادی ابسن داک گولایتلی ۱۹۶۱، بلیک ادواردز
مدیر دوبلاژ: علی کسمایی
دوازده صندلی انریکه سنتی یستابن هیپولیتو گاریگو ۱۹۶۲، توماس گوتییرز آلئا
چگونه غرب تسخیر شد ایلای والاک
والتر برنان
چارلی گانت
سرهنگ جب هاوکینز
۱۹۶۳، جان فورد و دیگران
مدیر دوبلاژ: علی کسمایی
سقوط امپراتوری روم فینلی کوری نمایندهٔ سنا ۱۹۶۴، آنتونی مان
مدیر دوبلاژ: عطاءالله کاملی
قانون بی‌قانونی ریچارد آرلن بن بارمن ۱۹۶۴، ویلیام اف. کلاکستون
مدیر دوبلاژ: ایرج دوستدار
دکتر ژیواگو جفری کین
اریک چیتی
پروفسور بوریس کورت
سرباز پیر
۱۹۶۵، دیوید لین
مدیر دوبلاژ: علی کسمایی
خشخاش هم گلی است (در ایران: گُل شیطان) هیو گریفیث صلاح رحمان خان ۱۹۶۶، ترنس یانگ و ژرژ لامپن
مدیر دوبلاژ: ابوالحسن تهامی
این گروه خشن ادموند اوبراین فردی سایکز ۱۹۶۹، سام پکینپا
مدیر دوبلاژ: ابوالحسن تهامی
علاءالدین و چراغ جادو (انیمیشن) جادوگر ۱۹۷۰ فرانسه، ژان ایماژ
مدیر دوبلاژ: عزت‌الله مقبلی
سنت آیوز (در ایران: حریف) جان هاوسمن ابنر پروکرین ۱۹۷۶، جی. لی تامپسون
ووک (انیمیشن) روباه پیر (پدربزرگ) ۱۹۸۱ مجارستان، آتیلا دارگای
مدیر دوبلاژ: عزت‌الله مقبلی
مهاجران (انیمه) دکتر ۱۹۸۲ ژاپن، نیپون انیمیشن
مدیر دوبلاژ: صادق ماهرو
بزرگترین جنگ جان هیوستن شون اوهارا
سزار کوچک ادوارد جی رابینسون سزار
کلئوپاترا آندرو کایر آگریپا
تصویر جنی، زنده‌باد زاپاتا (دوبله دوم)، وحشی، اخگر سبز، شیطان‌صفتان، علی‌بابا و چهل دزد بغداد، آسیابان عشوه‌گر (دوبله دوم)، ساعات ناامیدی، رودخانهٔ کانیون، ساده‌لوح، انتقام دراکولا، آوازخوان نه آواز، ایرما خوشگله (دوبله اول)، کلئوپاترا (دوبله دوم)، یوزپلنگ (دوبله دوم)، جایی که عشق نیست، ریو کانچوس، قتل‌عام گراند کانیون (مبارز)، جاسوسی با شلوار توری، دانه‌های شن، دکتر فاستوس، زِد، قطار وحشت، شبیخون یولزانا، و...

کارتونویرایش

گویندگی در فیلم‌های ایرانیویرایش

گالری شخصیت‌های صداپیشهویرایش

منابعویرایش

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ خاموشی یک صدا؛ ماهنامه سینمایی «فیلم»، شماره ۷۵، ویژه نوروز ۱۳۶۸
  2. «زندگینامهٔ عزت‌الله مقبلی». وبگاه سوره‌سینما. دریافت‌شده در ۲۴ مرداد ۱۳۹۳.
  3. ژیرافر، احمد (۱۳۹۲). تاریخچه دوبله به فارسی در ایران. کوله پشتی.
  4. ژیرافر، احمد (۱۳۹۲). تاریخچه دوبله به فارسی در ایران. کوله پشتی.
  5. ماهنامه سینمایی فیلم، کتاب سال سینمای ایران، ویژه دوبله به فارسی، اسفند ۱۳۸۴
  6. ژیرافر، احمد (۱۳۹۲). تاریخچه دوبله به فارسی در ایران. کوله پشتی.
  7. «خانواده شهید مسعود مقبلی». مجاهدین خلق. ۳ مرداد ۱۳۹۴. دریافت‌شده در ۲۰ اکتبر ۲۰۱۹.
  8. اسماعیلی، دلبر (۲۱ شهریور ۱۳۹۲). «در بیست و پنجمین سالگرد اعدام های تابستان ۶۷،مردم چه به یاد دارند؟». بی‌بی‌سی فارسی. دریافت‌شده در ۲۰ اکتبر ۲۰۱۹.
  9. ژیرافر، احمد (۱۳۹۲). تاریخچه دوبله به فارسی در ایران. کوله پشتی.
  10. «خورشید در خاک». وبگاه روزنامهٔ همشهری. ۲ بهمن ۱۳۸۵. دریافت‌شده در ۲۴ مرداد ۱۳۹۳.

پیوند به بیرونویرایش