باز کردن منو اصلی

عملیات مرصاد یا عملیات فروغ جاویدان نام نبردی است که توسط سازمان مجاهدین خلق طرح‌ریزی شد و میان جمهوری اسلامی ایران و سازمان مجاهدین خلق در اواخر جنگ ایران و عراق، در سال ۱۳۶۷ درگرفت. فرماندهی نیروهای ایرانی در این عملیات عظیم بر عهده صیاد شیرازی و فرماندهی مجاهدین خلق در این ماجرا مسعود رجوی بود. پس از چند روز درگیری در نهایت نیروهای ایران بر سازمان پیروز شدند. تعداد زیادی از نیروهای مهاجم در این نبرد کشته شدند.

(مجاهدین خلق:فروغ جاویدان)
(جمهوری اسلامی:عملیات مرصاد)
Mersad.jpg
تجهیزات ارتش مجاهدین نابود شده در سال ۱۳۶۷
زمان ۴–۸ مرداد ۱۳۶۷
مکان مرزهای غربی ایران
نتیجه پایان جنگ ایران و عراق
علت جنگ سازمان ملل متحد، برای پایان یافتن جنگ و ایجاد آتش‌بس، به هر دو سمت درگیر فشار می‌آورد. ازاین‌رو صدام حسین برای اینکه از فرصت پیش آمده در پایان جنگ و قبل از آتش‌بس استفاده کند، تصمیم می‌گیرد حمله مجددی را به خاک ایران طرح‌ریزی و اجرا کند.
تغییرات سرزمینی مناطق کوچکی در اطراف اروندرود و اطراف مرز تا سال ۱۳۶۹ و قبل از حمله عراق به کویت و قبول عهدنامه ۱۹۷۵ الجزایر توسط عراق در اشغال نیروهای عراقی بود. در نهایت هیچگونه تفاوتی در قلمرو و مرزهای دو کشور نسبت به قبل از آغاز جنگ ایجاد نگردید.
جنگندگان
مجاهدین خلق ایران
 عراق
ارتش جمهوری اسلامی ایران
 ایران
فرماندهان
مسعود رجوی ایران سپهبد علی صیاد شیرازی
نیروها
۵٬۰۰۰ نفر ۱۰۰۰ نفر
تلفات
۲۰۰۰ نفر کشته[۱]
۱۴۰۰ نفر اعدام‌شده
۴۰۰ نفر کشته

پیش‌زمینهویرایش

در تیر ماه ۶۷ صدام حسین طی یک سخنرانی تلویزیونی اعلام کرد: «... بعد از مدتی خواهید دید که چگونه مجاهدین خلق به اعماق خاک خودشان نفوذ خواهند کرد و همین‌طور پیوستن مردم ایران به صفوف آن‌ها را خواهید دید.»[۲] به این ترتیب شش روز پس از قبول قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت توسط ایران، نیروهای عراقی توافقات این قطعنامه را زیر پا گذاشته، دوباره در جنوب و حوالی خرمشهر حمله کردند تا راه نفوذ برای ارتش مجاهدین خلق باز شود و حتی توانستند تا آستانهٔ تصرف آن پیش روند. به این ترتیب نیروهای دفاعی ایران در جبهه‌های جنوبی مستقر شدند. در این زمان سازمان مجاهدین عملیاتی با نام فروغ جاویدان را از مرزهای غرب ایران آغاز کرد.

مسعود رجوی در شب آغاز عملیات گفت: «بر اساس تقسیمات انجام شده، ۴۸ ساعته به تهران خواهیم رسید… کاری که ما می‌خواهیم انجام دهیم در حد توان و اشل یک ابرقدرت است؛ چون فقط یک ابرقدرت می‌تواند کشوری را ظرف این مدت تسخیر کند… از پایگاه نوژه هم ترسی نداشته باشید؛ هر سه ساعت به سه ساعت دستور می‌دهم هواپیماهای عراقی بیایند و آنجا را بمباران کنند. پایگاه هوایی تبریز را هم با هواپیما هر سه ساعت به سه ساعت مورد هدف قرار خواهیم داد… علاوه بر آن، ضدهوایی و موشک سام ۷ هم که داریم… هوانیروز عراق تا سرپل ذهاب به‌همراه ستون‌ها خواهد بود. از نظر هوایی ناراحت نباشید چون هواپیماهای عراقی پشتیبان ما هستند و تمام ماشین‌ها به صورت ستون حرکت می‌کنند.»[۳][۴]

فروغ جاویدانویرایش

در روز حمله و آغاز عملیات نیروهای نظامی وابسته به سازمان مجاهدین خلق که با نام ارتش آزادیبخش نامگذاری شده بودند، فاصلهٔ مرز قصر شیرین تا منطقه تنگه چهارزبر در ۳۴ کیلومتری غرب کرمانشاه را با سرعت خیلی زیاد طی کردند. به دلیل هجوم ایذایی هم‌زمان ارتش عراق به جبهه جنوب بخش عمده‌ای از توان نظامی ایران در جبهه‌های جنوب غربی مشغول دفع تهاجم عراق بودند. به همین دلیل در برابر حرکت ستون‌های مجاهدین مقاومت کلاسیکی وجود نداشت و با پشتیبانی نیروهای عراقی مجاهدین با سرعت زیاد در این جبهه پیشروی کردند. غیر از مقاومت محدودی که توسط ساکنان کرد منطقه وجود داشت، نیروهای مجاهدین بدون مانعی جدی تا عمق ۱۴۵ کیلومتری خاک ایران پیش رفتند. مجاهدین پیش‌بینی نموده بودند با اشغال منطقه مردم به حمایت از آن‌ها خواهند پرداخت ولی بر خلاف انتظار، کردهای منطقه به مقاومت پرداختند که همین مقاومت محدود محلی سرعت پیشرفت ستون نظامی مجاهدین را محدود نمود. آن‌ها توانستند شهرهای قصر شیرین، سرپل ذهاب، کرند غرب و اسلام‌آباد غرب را اشغال و تخریب کرده و به سرعت از طریق بزرگراه به سمت کرمانشاه پیش‌روی کنند.

بمباران شیمیاییویرایش

همزمان با عملیات فروغ جاویدان از سوی سازمان مجاهدین خلق، ارتش عراق نیز در روز ۳۱ تیر ماه ۱۳۶۷ چندین روستای ایران در اطراف کرمانشاه شامل روستاهای زرده، روستاهای نساردیره، نساردیره سفلی و شاه مار دیره از توابع شهرستان گیلانغرب، شیخ صله از توابع شهرستان ثلاث باباجانی، دودان از توابع شهرستان پاوه و روستای باباجانی از توابع شهرستان دالاهو را با بمب‌های گاز خردل و گاز اعصاب بمباران کرد. این بمباران‌ها به مرگ صدها غیرنظامی و مجروحیت چندین هزار نفر از افراد غیرنظامی انجامید. دام‌ها و زمین‌های کشاورزی که محل معیشت مردم بود، نابود شده و تا مدت‌ها آلوده شد. بسیاری از مجروحان این روستا به دلیل آثار بمب‌های شیمیایی به بیماری‌های اعصاب، سرطان و… مبتلا شده و کودکانی با انواعی از مشکلات و بیماری‌های مادرزادی در این روستاها به دنیا آمدند. در این میان بسته شدن جاده ارتباطی روستاها به کرمانشاه توسط مجاهدین خلق در ناتوانی مردم برای اعزام به بیمارستان و بالا رفتن تلفات انجامید و از سوی دیگر به دلیل نداشتن سابقه پزشکی بسیاری از مجروحان شیمیایی تا سال‌ها شناسایی نشده و از خدمات درمانی محروم ماندند.[۵][۶][۷]

عملیات مرصادویرایش

 
تصویری از چند فرد کشته‌شده وابسته به سازمان مجاهدین خلق طی عملیاتی که سازمان مجاهدین از آن با عنوان «فروغ جاویدان» و دولت ایران از آن با عنوان «مرصاد» یاد می‌کند.

عملیات مرصاد، پاتک نیروهای نظامی ایران در پاسخ به عملیات فروغ جاویدان است. سرانجام عملیات مرصاد در پنجم مرداد ماه ۱۳۶۷، با رمز «یا علی» و به منظور مقابله با نیروهای سازمان مجاهدین خلق در منطقه اسلام‌آباد غرب و کرند غرب در استان کرمانشاه، آغاز شد. نیروهای نظامی ایران ابتدا سد راه ستون کردند. بعد نیروهای هلی برد را در پشت سر مجاهدین پیاده کردند. آنگاه بالگردهای هوانیروز ارتش با سلاح‌های ضد تانک به ستون زرهی مجاهدین یورش بردند و هواپیماهای اف-۵ پایگاه ۴ شکاری نیروی هوایی پایگاه دزفول به فرماندهی حمید نجفی و علیرضا آیینی هم ستون زرهی مجاهدین را بمباران کردند. در انتها نیروهای زمینی سپاه به باقی‌مانده نیروهای مجاهدین حمله کردند.

برخی کارشناسان جنگ و فرماندهان نظامی در ایران، ترور علی صیاد شیرازی فرمانده سابق نیروی زمینی ارتش را به دلیل تدابیر وی در عملیات مرصاد و شکست سنگین مجاهدین خلق در این عملیات تفسیر می‌کنند.[۸]

جزئیات عملیاتویرایش

وقتی که ستون کشی مجاهدین خلق با سرعت زیاد به پیش می‌رفت بطوریکه آنها در جاده بزرگراه آسفالته با خودروهای چرخدار از مرز قصرشیرین بطرف کرمانشاه و همدان قزوین کرج نهایتاً تهران در حرکت بودند. بعد از اسلام‌آباد غرب در منطقه ای در ۳۵ کیلومتری کرمانشاه که به دلیل جغرافیای خاص یک رشته کوه ایجاد یک تنگه بر جاده و دشت کرده بود، تنگه چهارزبر، یک نیروی معدود از سپاه و بسیج ایران، گردان قمربنی هاشم از تیپ ۱۲ قائم سمنان، به‌طور اتفاقی حضور داشت که بعد از اطلاع در نیمه شب با احداث تعدادی خاکریز بر روی جاده در انتظار ستون مجاهدین راه را سد کردند و تا طلوع خورشید مقاومت سختی انجام دادند که ستون مجاهدین متوقف شده زمینگیر شد.

  • با طلوع خورشید در روز اول هدف ضمن سد کردن هجوم ستون مجاهدین خلق، بستن مسیر پشت سر آنها نیز بود. در این روز بالگردهای پایگاه کرمانشاه هوانیروز ارتش اقدام به انهدام مؤثر خودروهای ستون کرده و به مدافعان خاکریز در تنگه، نیروهای کمکی فرستاده شد؛ همچنین نیروهای هلی برد به پشت سر ستون در بین کرند و سرپل ذهاب پیاده شد. آنروز نیروی هوایی ارتش وارد عمل نشد زیرا در آن زمان پایگاه هوایی نوژه همدان توسط عراق بمباران شده بود و انجام عملیات پاکسازی باند فرود قدری فرصت را از آن‌ها گرفت، به همین دلیل نیروی هوایی با یک روز تأخیر عملیات را ادامه داد.
  • در روز دوم حمله زمینی تیپ‌هایی از نیروهای سپاه و بسیج از جناح جنوبی دشت صورت گرفت که با پشتیبانی نیروی هوایی ایران همراه شد و نیروهای مجاهدین در دشت بین تنگه چهارزبر تا گردنه حسن‌آباد محاصره شده و مورد حمله بسیار مؤثر قرار گرفتند.
  • در روز سوم ستون و یگان‌های دیگر مجاهدین خلق به کلی منهدم شدند و فراریان و باقیمانده مجاهدین در شهرهای پشت سر ستون مانند اسلام‌آباد غرب و همچنین کرند و سرپل ذهاب و روستاها نیز به‌طور کامل پاکسازی شدند.
  • فرماندهی این عملیات بر عهده سرتیپ علی صیاد شیرازی بود. وی در سال ۱۳۷۸ توسط سازمان مجاهدین خلق ایران ترور شد.[۹][۱۰]
  • واژه عربی «مرصاد» به معنی کمین است. این نام به خاطر کمین برنامه‌ریزی شده‌ای که ارتش جمهوری اسلامی ایران انجام داده بودند برای این عملیات در نظر گرفته شد.
  • هاشمی رفسنجانی در این مورد گفت «جنگ و صحنه به گونه‌ای درست شده بود که اینها توی کیسه آمدند و ما در کیسه را بستیم. تدارک منافقین خیلی وسیع بوده و ضربه وارده بر آن‌ها خیلی عمیق است. ۱۲۰ تانک زرهی دجله، ۶۰ نفربر و ۶۰۰ خودرو دیگر، حدود ۵۰۰۰ پیکارجو و همین تعداد پشتیبانی و تدارکاتچی و طرح رسیدن به تهران، خیلی احمقانه و ساده‌لوحانه و هفتاد درصد انهدام»[۴]

در عملیات مرصاد بیش از ۴ هزار و ۸۰۰ نفر از نیروهای مجاهدین خلق کشته و زخمی شدند و در میان کشته‌شدگان و اسرا تعداد زیادی از کادرهای ارشد سازمان و فرمانده‌های تیپ‌ها نیز وجود داشت. پس از پایان عملیات، تنگه چهارزبر، تنگه مرصاد نام گرفت.[۱۱]

کشتار بیمارستان اسلام‌آباد غربویرایش

در ۴ مرداد ۱۳۶۷ و پس از پذیرش قطعنامه ۵۹۸ توسط ایران و حمله سازمان مجاهدین خلق به خاک ایران و پس از اشغال شهر توسط سازمان مجاهدین خلق رویداد. نیروی‌های این سازمان به نوشته منابع ایرانی، مجروحان (به گفته برخی منابع همچنین کارکنان) مستقر در بیمارستان را قتل‌عام کرده و اجساد آنان را در محوطه بیمارستان به آتش کشیدند. پیش از آن، کشتار در جریان تصرف شهر نیز روی داده بود.[۱۲][۱۳][۱۴][۱۵][۱۶][۱۷][۱۸][۱۹][۲۰][۲۱][۲۲][۲۳][۲۴] یکی از فرماندهان ایرانی نیز معتقد است که مریم رجوی با خودروی ضد گلوله و هلیکوپتر در منطقه حضور داشته و دستور حمله و کشتار بیمارستان توسط شخص وی صادر شده‌است.[۲۵]

با تصرف بیمارستان و شهر اسلام‌آباد غرب مدارک پزشکی برخی مجروحان شیمیایی روستاهای اطراف از جمله روستای زرنده نیز نابود شد که روند درمان آنان را سال‌ها مختل کرد.[۲۶]

جستارهای وابستهویرایش

پانویسویرایش

  1. علیرضا برزگر (۱۳۷۹روزشمار جنگ تحمیلی عراق با جمهوری اسلامی ایران، تهران: سروش، ص. ۲۲۵
  2. http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/06/110629_l13_hashemi_memoirs_ganji.shtml
  3. A Gulf Truce Leaves Rebels In a Quandary New York Times (August 28, 1988)
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ بی‌بی‌سی
  5. http://www.fardanews.com/fa/news/275936
  6. http://www.asriran.com/fa/news/173851/سالی-۱۰-نفر-در-نساردیره-شهید-می‌شوند
  7. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۹ ژوئیه ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۲ ژوئیه ۲۰۱۵.
  8. شکست در مرصاد دلیل ترور شهید صیاد شیرازی بود . [خبرگزاری جمهوری اسلامی(ایرنا) http://www.irna.ir]
  9. «شهادت امیر سرلشکر علی صیاد شیرازی (ایرنا)». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۵ سپتامبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۲۳ ژوئیه ۲۰۱۵.
  10. کتابشناسی شهید علی صیاد شیرازی (خبرگزاری hawzah.ne)
  11. کمینگاهی جهنمی به نام مرصاد بایگانی‌شده در ۲۸ نوامبر ۲۰۱۲ توسط Wayback Machine پایگاه خبری افکارنیوز
  12. http://sangariha.com/view/post:459088
  13. http://www.irna.ir/fa/News/81252965/سایر_حوزه_ها/مرصاد__عملیات_شکست_منافقین_در_اسلام_آّباد_و_کرندغرب
  14. http://www.hawzah.net/fa/Magazine/View/5737/7101/86240/
  15. http://www.khabaronline.ir/detail/438618
  16. http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13920516001221
  17. http://www.jamejamonline.ir/NewsPreview/1152931506539564861
  18. http://iran-newspaper.com/Newspaper/BlockPrint/73580
  19. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ ژوئیه ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۹ نوامبر ۲۰۱۵.
  20. http://snn.ir/textversion/detail/news/335909/114
  21. http://www.asriran.com/fa/print/161912
  22. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ ژوئیه ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۹ نوامبر ۲۰۱۵.
  23. http://www.navideshahed.com/fa/index.php?Page=definitionnews&UID=359741
  24. http://www.tasnimnews.com/Home/Single/444363
  25. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۵ دسامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۹ نوامبر ۲۰۱۵.
  26. http://www.magiran.com/npview.asp?ID=2872963

پیوند به بیرونویرایش

ح