باز کردن منو اصلی

نیّتِ جُرم یا قصد جُرم[۱][۲][۳] یا عنصر روانی جرم (به لاتین حقوقی ‏(en): Mens rea به معنای «ذهن گناهکار»)در حقوق کیفری از عناصر بایستهٔ بررسی برخی از جرایم است.

محتویات

درجه‌های نیت مجرمانهویرایش

امروزه در حقوق کامن لا درجه‌های متفاوتی برای نیت مجرمانه تعریف شده‌است، که عبارتند از:

قصد عامویرایش

صرف ارتکاب عالمانهٔ عمل خلاف قانون. مثلاً اگر حمل سلاح غیرمجاز جرمی است که برای تحقق آن قصد عام کافی است.[۴]

قصد خاصویرایش

گاه علاوه بر قصد عام، باید قصد خاص برای تحقق جرم موجود باشد.[۵]

تقصیرویرایش

تقصیر به معنای «تجاوز ار رفتاری است که انسان متعارف در همان شرایط وقوع حادثه دارد.» اقسام تقصیر عبارت است از:[۶]

  1. بی‌احتیاطی: مثلاً راننده‌ای که سریع‌تر از حد مجاز براند.
  2. بی‌مبالاتی: مثلاً اینکه کسی در معبر چاهی حفر کند ولی علامت هشداردهنده کنار آن قرار ندهد.
  3. عدم مهارت: مثل پزشکی که به دلیل عدم مهارت در عمل جراحی موجب صدمه به بیمار شود.
  4. عدم رعایت نظامات قانونی: مثل راننده‌ای که بدون توجه به علایم رانندگی ایجاد حادثه کند.

انگیزهویرایش

انگیزه در اصل تحقق جرم دخالتی ندارد ولی در عین حال در حقوق کیفری دارای دو نقش اساسی است.[۷]

  1. انگیزی می‌تواند در ماهیت و نوع جرم مؤثر واقع شود، مثلاً می‌تواند انگیزهٔ کسی که مسئول کشوری را به قتل برساند می‌تواند جرم را از جرم عادی به جرم سیاسی (یا محاربه در قانون مجازات اسلامی ایران) تغییر دهد.
  2. انگیزه می‌تواند در تعیین مجازات نقش داشته باشد. مثلاً اگر مجرم جرم را با انگیزهٔ «شرافتمندانه» مرتکب شده باشد ممکن است از تخفیف در مجازات (جهات مخففه) بهره‌مند شود.

در قانون‌هاویرایش

در ایرانویرایش

برپایهٔ تبصرهٔ ۱ مادهٔ ۴۱ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۷۰، صرفِ قصد برای انجام جرمی، موجب تعقیب و مجازات نمودن مرتکب نمی‌داند.[۸][۹]

منابعویرایش

  1. Elizabeth A. Martin, ed. (2003). Oxford Dictionary of Law. Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-860756-3.
  2. Black's Law Dictionary, p. 889 (5th ed. 1979).
  3. Barron's Law Dictionary, p. 289 (2d ed. 1984).
  4. محمد علی اردبیلی، حقوق جزای عمومی (جلد اول)، تهران: میزان، پنجم. ۱۳۸۲، ص ۵۲–۶۰، شابک ‎۹۶۴-۵۹۹۷-۱۱-۹
  5. محمد علی اردبیلی، حقوق جزای عمومی (جلد اول)، تهران: میزان، پنجم. ۱۳۸۲، ص ۵۲–۶۰، شابک ‎۹۶۴-۵۹۹۷-۱۱-۹
  6. محمد علی اردبیلی، حقوق جزای عمومی (جلد اول)، تهران: میزان، پنجم. ۱۳۸۲، ص ۵۲–۶۰، شابک ‎۹۶۴-۵۹۹۷-۱۱-۹
  7. محمد علی اردبیلی، حقوق جزای عمومی (جلد اول)، تهران: میزان، پنجم. ۱۳۸۲، ص ۵۲–۶۰، شابک ‎۹۶۴-۵۹۹۷-۱۱-۹
  8. http://fa.journals.sid.ir/ViewPaper.aspx?id=23017
  9. https://library.tebyan.net/a/Viewer/Text/73428/173