باز کردن منو اصلی

فلسفه تکنولوژی (Philosophy of technology) به تعبیری بسیار ساده و اجمالی عبارت است از تأمل و تفکر فلسفی در باب چیستی و حقیقت تکنولوژی. به بیان دیگر فلسفه تکنولوژی خواهان اندیشیدن و پاسخگویی به این پرسش است که تکنولوژی چیست و چه سرشتی دارد. در نگاه نخست و بسیار ساده اندیشانه به نظر می رسد که تکنولوژی امری صرفاً علمی، فنی و تکنیکی است [۱]

فلسفه تکنولوژی قلمرو جدید، جذاب و سودمندی در فلسفه است که به معنا، اهمیت، ویژگی، عوارض و اثرات تکنولوژی می پردازد. ما از تکنولوژی برای تغییر جهان استفاده می کنیم تا جهان را متناسب با خود و نیازهای خود بسازیم. تکنولوژی توانایی های ما را برای ایجاد تغییر در عالم افزایش می دهد. اما آیا به راستی نتایج چنین تغییراتی همواره شفاف، قابل توصیف و قابل پیش بینی است؟ آیا نتایج تغییرات ناشی از تکنولوژی همواره سودمند است و آیا مخاطرات غیرمنتظره ای را در بر ندارد؟ در پاسخ به همین دست پرسش هاست که ضرورت تفکر فلسفی و عقلانی راجع به پیشگیری از تاثیرات سوء تکنولوژی و کنترل آن نمایان می گردد، تفکر فلسفی در باب تکنولوژی، خود پیشرفت مهمی در ظرفیت های تکنولوژی است که ضرورت تفکر فلسفی در مورد آن را توجیه می کند.[۲]

تاریخچهویرایش

اگرچه بحث از تکنولوژی در آثار قدیمی تر حتی در آثار افلاطون به طور ضمنی مطرح شده است، اما تکنولوژی به خودی خود تا پیش از دوره معاصر هیچ گاه یک موضوع فلسفی به شمار نرفته بود. در قرن نوزدهم مارکس و برخی دیگر از نوهگلیان به تولید و تکنولوژی علاقه‌مند شدند. این توجه پاسخی به اهمیت و توان تکنولوژی بود که در دوره انقلاب صنعتی خود را به خوبی نشان می داد.

مارتین هایدگر (1889-1976م) یکی از معدود فیلسوفانی است که به مسأله تکنولوژی به عنوان یک مسأله فلسفی نگریسته و نگاهی عمیقاً فیلسوفانه به موضوعی به ظاهر غیر فلسفی افکنده و آن را موضوع تفکر عمیق فلسفی (وجودی) قرار داده است. او یکی از نخستین متفکرانی است که در تکنولوژی (و روح حاکم بر آن) مسأله‌ای وجودی یافت و به بررسی شأن وجودی تکنولوژی، روح حاکم بر آن، ارتباط آن با حقیقت، ربط و نسبت آن با علم جدید و ماهیت و ذاتیات آن و … همّت گماشت.

نظر هایدگر در باب تکنولوژی بخشی از پروژه عام او در باب تاریخ وجود است. وجود نه همانند ایده افلاطونی یا موناد لایبنیستی، بل همچون یک حادثه زمان مند؛ همچون به ظهور امدن خود وجود. لذا پرسش از تکنولوژی به نزد هایدگر، صرفاً یک حوزه موجود بین تلاش یا تحقیق بشری، در کنار دیگر حوزه ها نیست بلکه این پرسش در مرکز پروژه وجود شناختی او قرار دارد و به همین دلیل مستلزم پرسش پدیدار شناختی بنیادین در باب ماهیت آن است. (اینترونا، ۱۳۸۴) [۳]

ذات و ماهیت تکنولوژیویرایش

سؤال اساسی هایدگر در بحث پرسش از تکنولوژی سؤال از ذات یا ماهیت تکنولوژی است. آن امری که گاهی در طول این بحث از آن به عنوان روح حاکم بر تکنولوژی یاد می‌شود. پس اصلی‌ترین سؤال این است که ذات یا ماهیت تکنولوژی چیست؟

او با گفتن این سخن که «ماهیت تکنولوژی هم، به هیچ وجه، امری تکنولوژیک نیست» سعی می‌کند تا ماهیت تکنولوژی را از مصادیق و ظواهر آن تفکیک نماید او در این درس - گفتار خود - به تبیین رابطه تکنولوژی با حقیقت پرداخته و آن را «نحوه‌ای از انکشاف حقیقت» می‌شمارد، انکشافی تعرض‌آمیز که به موجب آن نگاه انسان به عالم و آدم عوض شده و همه چیز برای او در قالب یک «منبع ذخیره» آشکار می‌شود، منبع ذخیره‌ای که آماده تصرف و ذخیره شدن است. به گفته هایدگر: «اکنون هوا مورد تعرض قرار می‌گیرد تا نیتر,ژن خود را عرضه کند، زمین مورد تعرض قرار می‌گیرد تا مواد معدنی خود را عرضه کند، مواد معدنی هم به عنوان منبع اورانیم مورد تعرض قرار می‌گیرند و اورانیم هم به عنوان منبع انرژی»[۴]

پانویسویرایش

  1. vista.ir. «فلسفه تکنولوژی چیست / 356644». vista.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۱-۳۱.
  2. ««فلسفه تکنولوژی» منتشر شد». ۲۰۱۸-۰۵-۲۱. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۱-۳۱.
  3. «فلسفه تکنولوزی با نگاهی به نظریات مارتین هایدگر – فلسفه نو». دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۱-۳۱.
  4. «ماهیت تکنولوژی از دیدگاه هایدگر». پرتال جامع علوم انسانی. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۱-۳۱.