میدان ۱۵ خرداد (مشهد)

(تغییرمسیر از فلکه ضد)

میدان ۱۵ خرداد، با نامهای پیشین میدان اردیبهشت[۱] و یادمان، و مشهور به «فلکه ضد»، یکی از میدان‌های شهر مشهد بود.

میدان ۱۵ خرداد
فلکه ضد
فلکه اردیبهشت.jpg
میدان ۱۵ اردیبهشت مشهد
مختصات۳۶°۱۶′۰۵″شمالی ۵۹°۳۵′۵۵″شرقی / ۳۶٫۲۶۸۰۴۷°شمالی ۵۹٫۵۹۸۶۳۴°شرقی / 36.268047; 59.598634
مکانمشهد
طراحداریوش بوربور
گونهتاق‌نصرت
موادبتن و سنگ
پایان ساخت۱۳۵۴
گشایش۱۳۵۵
در بزرگداشتِپنجاهمین سال تأسیس سلسله پهلوی
برچینش۱ بهمن ۱۳۸۵

پیدایشویرایش

احداث «خیابان تهران» از سال ۱۳۰۹ شروع شد و در سال ۱۳۱۱ شمسی گشایش یافت. این خیابان در ابتدا به میدانی با نام «فردوسی» رسید و پس از آن، با گذر از خیابان «دبیرستان فردوسی» (دانش)، به میدان دیگری به نام «گل ختمی» رسید. با ادامه یافتن این خیابان به سمت زمین‌های «لشکر نوین خراسان»، این میدان در تلاقی گاه خیابان تهران با خیابان «فرودگاه-سردادور» ایجاد شد.[۱]

و از آنجا که جهت پوشش امنیتی و پدافندی پایگاه نیروی هوایی و پادگان لشکر، تجهیزات پدافند ضدهوایی در این محل نصب شده بود، به میدان ضد معروف گردید.[۱][۲][۳]

پس از انقلاب، میدان فردوسی به بیت‌المقدس، میدان گل ختمی به بسیج، میدان اردیبهشت/یادمان به ۱۵ خرداد، و خیابان تهران به امام رضا، تغییرنام یافت.[۳]


 


المان‌های میدانویرایش

همزمان با پنجاهمین سال تأسیس سلسله پهلوی و همزمان با عملیات کمربند سبز پیرامون حرم علی بن موسی رضا و پاکسازی میدان از حجره‌ها و مغازه‌های کِسبی، المان میدان اردیبهشت بنا گردید. طراح این المان، داریوش بوربور، آرشیتکت، شهرساز، طراح، مجسمه‌ساز، نقاش، پژوهشگر و نویسنده ایرانی بود.

این المان از پنج ستون، که نماد ۵۰ سال حکومت پهلوی و پنج دهه رشد کشور بود (هر ستون نشان از یک دهه حکومت و ترقی داشت) تشکیل شده بود.[۴]

 
المانهای سه‌گانه دهه پنجاه مشهد

در ابتدا قرار بود این المان در خیابان پهلوی و در میدان عدل پهلوی (عدل خمینی فعلی) نصب گردد. اما به واسطه قرارگیری میدان «ضد» در تلاقیگاه دو خیابان منتهی به حرم و فرودگاه، اِلمان به این میدان، شیفت داده شد.

المان میدان اردیبهشت به همراه المان میدان آریامهر (فلکه پارک) و المان تاج نادر (میدان راه‌آهن)، سه‌گانه المانهای هم فرم دهه پنجاه مشهد را تشکیل می‌دادند که بعدها، سرمشق میدان‌ها سایر شهرهای ایران شد.

در بهمن ماه ۱۳۸۵، سید هاشم بنی‌هاشمی چهارم (شهردار وقت مشهد) با استناد به مصوبه شورای اسلامی دوم شهر مشهد، المان میدان ضد را تخریب کرد.[۵][۶][۷]

در دوره مدیریت محمد پژمان، تندیسی از شکارچی زانوزده‌ای در برابر آرامگاه علی بن موسی الرضا، در این میدان جایگذاری گردید.

 
المان دوم میدان ضد

منابعویرایش

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ هفته نامه شهرآرا محله ۸ ۱۶ بهمن ۹۷ (روزنامه شهرداری مشهد). «شهرآرا محله ۸». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۵ اکتبر ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۲۵ اکتبر ۲۰۱۹.
  2. پورتال شهر مشهد. «پورتال شهر مشهد».
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ www.imamreza.net. «خیابان امام رضا علیه‌السلام در گذر تاریخ».
  4. Wikimapia. «میدان (پانزده خرداد) فلکه ضد - مشهد - Wikimapia».
  5. mehrnews. «نماد میدان ۱۵ خرداد مشهد تخریب می‌شودmehrnews».
  6. civilica.ir محسن سورگی. «بررسی علل تخریب نماد میدان 15 خرداد مشهد civilica.ir». بایگانی‌شده از اصلی در 25 اكتبر 2019. دریافت‌شده در 19 سپتامبر 2020. تاریخ وارد شده در |archive-date= را بررسی کنید (کمک)
  7. کوشافر، سعید (۳ بهمن ۱۳۸۵). «یک تخریب، چند توجیه». روزنامه قدس (۵۴۸۲).