فهرست آثار درباره بهرام بیضایی

کار و زندگی بهرام بیضایی، سخنور ایرانی، موضوع آثار بسیاری بوده است. برگزیده‌ای از شناخته‌ترین‌های این‌ها اینجا فهرست می‌شود.

سرآغاز نگارش دربارهٔ بهرام بیضایی و کارش کمابیش به سرآغاز کار نویسندگی خودِ بیضایی برمی‌گردد. بعضی از کسانی که نخستین بار در آغاز دههٔ ۱۳۴۰ در نوشته به بیضایی و کارش اشاره کردند یا درباره‌اش مقاله نوشتند عبارتند از یحیی ذکا، ژان-ژاک گوتیه، ایرج افشار، اکبر رادی و جلال آل احمد. (شاید نخستین بار که جایی مکتوب به نام بیضایی اشاره شده و منتشر شده باشد مجلّه پُست تهران به سال ۱۳۳۳ باشد. برخی گزارش‌های ساواک را نیز می‌توان از نخستین نوشته‌ها دربارهٔ بیضایی به شمار آورد.) سپس‌تر آوازهٔ بیضایی سبب شد تا موضوع نوشته‌ها و نقّاشی‌ها و شعرها و فستیوال‌ها و سخنرانی‌های فراوان شود. دانشگاهیان نیز اغلب در مملکت‌های فارسی‌زبان پژوهش‌های فراوانی دربارهٔ بیضایی نوشتند که گاه به صورت کتاب نیز چاپ شده. خاطرات مکتوب نیز از منابع شناخت بیضایی به شمار می‌رود، از راه نمونه خاطراتِ سیمین بهبهانی و عبّاس جوانمرد و حمید سمندریان و محمّدعلی سپانلو و احمدرضا احمدی و سوسن تسلیمی. و همچنین است تواریخ نمایش نوین و سینما و ادبیات در ایران، از جمله گروه هنر ملّی از آغاز تا پایان کارِ روح‌الله جعفری و سرگذشت کانون نویسندگان ایران کارِ محمّدعلی سپانلو و تاریخ سینمای ایران کارِ جمال امید.

کتابویرایش

به تفکیکِ کارویرایش

دربارهٔ کتاب‌هاویرایش

  • پهلوان اکبر می‌میرد
  • نمایش در ایران
  • دیوان بلخ
  • روز واقعه
  • فتحنامه‌ی کلات
  • هیچکاک در قاب
  • شبِ هزارویکُم
  • هزارافسان کجاست؟

دربارهٔ فیلم‌هاویرایش

  • رگبار
  • کلاغ
  • چریکه‌ی تارا
  • مرگ یزدگرد
  • باشو، غریبه‌ی کوچک
  • مسافران
  • گفتگو با باد
  • سگ‌کُشی
  • وقتی همه خوابیم

دربارهٔ سخنرانی‌هاویرایش

  • «در موقعیت تئاتر و سینما»

عمومیویرایش

دفترویرایش

  • پویا، پروین. دستور بیضائی.
  • خلج، منصور. نمایشنامه‌نویسان ایران: از آخوندزاده تا بیضایی.
  • جعفری‌نژاد، شهرام (۱۳۷۹). بهرام بیضائی. تهران: نشر قصه. شابک ۹۶۴-۵۷۷۶-۰۷-۴.
  • زمانی‌نیا، مصطفی (۱۳۶۵). در شبیخون نشابور، بررسی تاریخی فیلمنامه‌های بهرام بیضایی: عیار تنها، قصه‌های میر کفن‌پوش. تهران: انتشارات آگاه.
  • عبدی، محمّد. غریبهٔ بزرگ: زندگی و سینمای بهرام بیضائی.
  • لاهیجی، شهلا. سیمای زن در آثار بهرام بیضایی، فیلمساز و فیلمنامه‌نویس.
یادنامه
  • قوکاسیان، زاون (گردآورنده). مجموعهٔ مقالات در نقد و معرفی آثار بهرام بیضایی.
  • تواضعی، جابر (گردآورنده). سر زدن به خانه‌ی پدری.

مقالهویرایش

  • Mottahedeh, Negar. "Bahram Bayzai’s Maybe . . . Some Other Time: The un-Present-able Iran" in Camera Obscura 43
  • Stümpel-Hatami, Isabel. "Sindbads Achte Reise: Geschichte und Gegenwart im Werk Bahram Beizai's am Beispiel eines frühen Dramas" in Gesellschaftlicher Umbruch und Historie im Zeitgenossischen Drama der Islamischen Welt
  • Yarshater, Ehsan. "The Modern Literary Idiom." Critical Perspectives on Modern Persian Literature. Edited and Compiled by Thomas M. Ricks. Washington, D. C: Three Continents Press. 1984.

همچنین مقالات فراوانی اغلب بی امضا در روزنامهٔ کیهان دربارهٔ بیضایی چاپ شده است. روزنامهٔ کیهان و روزنامهٔ شرق از نشریّاتی هستند که در دوران متأخّر کار بیضایی فراوان به وی پرداخته‌اند، یا بیضایی را بهانهٔ مشاجره قلمی با همدیگر کرده‌اند.

شعرویرایش

یَشتِ دِی
پَنجِ دِی نزدیک است؛
کودکِ دِی‌ماهی
درسراچه‌ی ظُلمتِ صَد قرنِ گمگشته‌ی جهان
زیرِ لرزان دستِ بیداران زنانِ کهنه‌سال
– «ای اَناهیتا بر این زن سهل گیر!» –
در حضیضِ پوستینش گرم و تَر
تنگ خفته‌ست این زمان؛

واندر نهان

چنگِ مرگِ آن شمالی بادِ گُرگ‌انگیزِ قحبه‌ی جان‌ستان
او شنیدار است لیک . . .

لیک آوازی به سر دارد گران!
محمود شیرزاد، ۳ دی ۱۳۹۱، برای زادروز بهرام بیضایی[۱]
  • م. آزاد. «عصر». (زمستان ۱۳۴۱)
  • م. آزاد. «مباحثات». (پاییز ۱۳۴۲)
  • گودرزی، شکرخدا. «استوار بر پیمان خویش».

ویژه‌نامهویرایش

  • مجلّهٔ فیلم و سینما، شمارهٔ ۲
  • مجلّهٔ بخارا، شمارهٔ ۵۷
  • مجلّهٔ سیمیا، شمارهٔ ۲
  • ماهنامهٔ آزما، شمارهٔ ۱۰۹
  • دفترهای تآتر نیلا، شمارهٔ ۱۵
  • مجلّهٔ کاج، شمارهٔ ۲ و ۳
  • مجلّهٔ چلچراغ، شمارهٔ ۷۷۹

رسالهویرایش

  • امجد، حمید. بررسی مبادی تجدّد و درام ایرانی همراه با طرح خوانشی از آثار بهرام بیضایی.
  • Talajooy, Saeed Reza. Mythologizing the Transition: A Comparative Study of Bahram Beyzaee and Wole Soyinka.
  • Vatanabadi, Shouleh. Gholam Hossein Sa'edi & Bahram Beyzai: Censorship in Iranian Drama in the 1960's and 1970's.

نمایشویرایش

فیلمویرایش

  • مسافران در راه
  • پرونده‌ی کوتاهِ سگ‌کُشی
  • ریشه‌ها
  • چریکه بهرام یا ایمان به قدرت تصویر
  • Bahram Beyzaie: A Mosaic of Metaphors (۲۰۱۹)

عکسویرایش

گفتگوویرایش

آثار تجسّمیویرایش

یگانه شمایل بیضایی در معابر عمومی تا سال ۱۳۹۸ تصویر ابلق نیمرخی در بالای شابلون چهرهٔ هنرمندان نمایش در ایستگاه متروی تئاتر شهر تهران بوده است.

فستیوال‌هاویرایش

فستیوال‌ها و جایزه‌هایی به نام بیضایی برگزار شده است، که از آن میان می‌توان جشنوارهٔ ارغنون به سال ۱۳۹۵ و جشنواره ملّی تئاتر بهرام بیضایی و مجموعه سخنرانی‌های دانشگاه سنت اندروز (۲۰۱۷) به افتخار بیضایی را نام برد.

جستارهای وابستهویرایش

پانویسویرایش

منابعویرایش