فهرست دایناسورها

فهرست و نام انواع دایناسورها

دایناسورها گروهی متنوع از خزندگان از کلان‌راستهٔ «دایناسورسانان» هستند که برای اولین بار در طول دوره تریاس، حدود ۲۴۳ تا ۲۳۳ میلیون سال قبل ظهور کردند. البته تحقیقات دربارهٔ خاستگاه و زمان دقیق ظهور و تکامل دایناسورها همچنان ادامه دارد. این جانوران پس از وقوع رویداد انقراض تریاس٫‌ژوراسیک در حدود ۲۰۱٫۳ میلیون سال پیش، مهره‌داران غالب بر روی خشکی شدند. تسلط آن‌ها بر خشکی، در سرتاسر دوره‌های ژوراسیک و کرتاسه ادامه داشت. شواهد به‌دست‌آمده از سنگواره‌ها بیانگر آن است که پرندگان امروزی گونه‌ای تغییریافته از دایناسورهای پردار هستند که از تکامل تروپودها (دَدپایان) اولیه در دوران ژوراسیک پسین پدید آمده‌اند. بدین ترتیب، پرندگان تنها بازماندگان از نسبهٔ دایناسورها بودند که پس از رویداد انقراض کرتاسه٫‌پالئوژن که حدود ۶۶ میلیون سال پیش رخ داد، زنده ماندند. بنابراین می‌توان دایناسورها را به دو گروه دایناسورهای پرنده‌سان یا همان پرندگان، و دایناسورهای غیرپرنده‌سان که شامل سایر دایناسورها می‌شوند، تقسیم‌بندی کرد.

اسکلت سوار شدهٔ آپاتوسور (راست) و تیرانوسور (چپ) در موزه تاریخ طبیعی آمریکا

آشنایی با فهرستویرایش

در حال حاضر هیچ فهرست رسمی و متعارفی از تمام گونه‌های «دایناسورهای غیرپرنده‌سان» در دسترس نیست. یکپارچه‌ترین فهرست موجود، فهرست «Dinosaur Genera» است که متخصص نام‌گذاری زیست‌شناسی، "جورج اولشِفسکی" آن را تنظیم کرده‌است، که برای اولین بار در سال ۱۹۹۵ میلادی به‌صورت آنلاین منتشر شد و به‌طور مرتب به‌روزرسانی می‌شود. معتبرترین منبع عمومی در این زمینه، نسخهٔ دوم کتاب «The Dinosauria»، چاپ سال ۲۰۰۴ میلادی است. بخش عمدهٔ فهرست پیشِ رو با استناد به «فهرست اولشِفسکی» تنظیم شده‌است، درعین‌حال، تمام اصطلاحات انتزاعی (مانند اسامی مترادف یا موارد غیردایناسور) بر اساس کتاب «Dinosauria» است، مگر در مواردی که با گفته‌های ابتدایی در تضاد باشد که به این موارد استثنا اشاره شده‌است.
فهرست پیشِ رو یک فهرست جامع از تمام گونه‌هایی است که تاکنون، به‌عنوان «دایناسورهای غیرپرنده‌سان» در نظر گرفته شده‌اند. البته گونه‌هایی که هنوز طبقه‌بندی آن‌ها در دستهٔ «پرنده‌سان» یا «غیرپرنده‌سان»، مورد بحث هست، نیز مشمول این فهرست هستند. اگرچه این لیست، تمام گونه‌های پذیرفته‌شده را در خود جای داده‌است، بااین‌حال، مواردی را که هنوز اسامی آن‌ها به‌طور رسمی منتشر نشده‌اند (اسامی خام) و یا در حال حاضر به‌عنوان گونهٔ نامعتبر و مشکوک (اسامی مبهم) در نظر گرفته می‌شوند و یا دارای اسامی مترادف هستند، نیز دربرگرفته‌است. همچنین شامل برخی گونه‌هایی که دیگر در گروه دایناسورها قرار ندارند هم می‌شود. این فهرست شامل ۱۶۶۷ عنوانِ نام می‌باشد که تعداد ۱۳۳۲ عدد از آن‌ها به‌عنوان اسامی معتبر و نیز اسامی مبهم در نظر گرفته می‌شوند.

آشنایی با اصطلاحاتویرایش

تمامی اصطلاحات و قواعد نام‌گذاری از قوانین جهانی نام‌گذاری برای جانوران تبعیت می‌کند. اصطلاحات فنی عبارتند از:

  • اسم مترادف خردسال یا اولیه: نامی که سابقاً معرف یک گونه بوده‌است و در حال حاضر با "مترادف ارشد یا ثانویه" جایگزین شده‌است. بسیاری از این اسامی پس از کشف سنگواره‌ها و اطلاعات زیست‌شناختی بیشتر دربارهٔ یک گونه یا تیره، جای خود را به "مترادف ارشد یا ثانویه" می‌دهند.
  • اسم خام: اسمی که به چاپ رسیده و به‌کار برده شده‌است اما هنوز به‌طور رسمی و بر اساس معیارهای قوانین جهانی نام‌گذاری برای جانوران (ICZN) منتشر نشده‌است. این اسامی در این فهرست به‌صورت «کج‌نویس» (ایتالیک) نیستند و داخل دو علامت گیومه («») نوشته شده‌اند.
  • اسم منسوخ: اسمی که بیش از پنجاه سال است که در جامعهٔ علمی استفاده نشده و منسوخ شده‌است.
  • اسم پیش‌نویس: اسمی غیر رسمی که در متن یک نشریهٔ رسمی بدون هیچ‌گونه پیشینهٔ علمی، منتشر می‌شود.
  • اسم مستعمل: اسمی که به‌طور رسمی برای معرفی گونه‌ای منتشر شده، ولی سابقاً برای معرفی گونه‌ای دیگر به‌کار می‌رفته‌است. این استفادهٔ ثانویه نامعتبر است و باید با اسمی جدید جایگزین شود. اسامی مستعمل برای کاربرد عمومی اعتباری ندارند.
  • اسم مبهم: اسمی که توصیف‌گر یک سنگواره است بدون اینکه ویژگی‌های شناختی خاص آن را در نظر گرفته باشد. از آن‌جایی که امکان دارد این اسامی کاملاً انتزاعی و بحث‌برانگیز باشند، هیچ گونه‌ای در این فهرست با این اسامی مشخص نشده‌است.

راهنمای استفادهویرایش

به‌منظور دسترسی کامل و جامع کاربران در یک نگاه، این فهرست طبق الگوی زیر تنظیم و تدوین شده‌است:
معادل تلفظ فارسی (معنای نام)
[تلفظ با حروف انگلیسی / واژه انگلیسی]
توضیحات
رژیم غذایی | راسته | گونه‌نام

ضمن اشاره به تعداد کلمات هرکدام از حروف در ابتدای فهرست، کلمات در دسته‌های بیست‌تایی از هم جدا شده‌اند.

توجه: ویژگی‌های فهرست هنوز به‌طور کامل در دسترس نیست و در دستِ ساخت است. لطفا صبر پیشه کنید.

Aویرایش

(۱۸۲)

A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L - M - N - O - P - Q - R - S - T - U - V - W - X - Y - Z

 
بازسازی یک هنرمند از آبلی‌سور
  • آخنوسور (سوسمار [شهر] آخِن)
    [Aachenosaurus / Akhenosor]
    تکه‌ای از یک ‌سنگواره‌چوب است.
  • آردونیکس (زمین‌پنجه)
    [Aardonyx / Ardoneeks]
    گیاهخوار | خزنده‌کفلان | آنکیسور | ژوراسیک پیشین
  • «عبدالله‌سور» (سوسمار عبدالله [مالک محل اکتشاف])
    [Abdallahsaurus / Abdolahsor]
    اسم خام؛ احتمالاً همان جیرافاتیتان است.
    گیاهخوار | خزنده‌کفلان | براکیوسور
  • ابدارینوروس (دُم [منطقهٔ] ابدرانت‌نورو)
    [Abdarainurus / Abdareynoroos]
    گیاهخوار | خزنده‌کفلان | تیتانوسور
  • آبلی‌سور (سوسمار آبِل [کاشف و موزه‌دار آرژانتینی آن])
    [Abelisaurus / Abeleesor]
    گوشتخوار | خزنده‌کفلان | آبلی‌سور
  • ابریکتوسور (ناخفته‌سوسمار)
    [Abrictosaurus / Abreektosor]
    گیاهخوار / گوشتخوار | پرنده‌کفلان | هترودونتوسور
  • ابروسور (سوسمار سبک‌سر)
    [Abrosaurus / Abrosor
    گیاهخوار | خزنده‌کفلان | ماکروناریا
  • ابیدوسور (سوسمار [شهر] اَبیدوس)
    [Abydosaurus / Abeedosor]
    گیاهخوار | خزنده‌کفلان | براکیوسور
  • آکانتولیپان (لیپانی خاردار)
    [Acantholipan / Akantoleepan]
    گیاهخوار | پرنده‌کفلان | نودوسور
  • آکانتوفولیس (خارپولک)
    [Acanthopholis / Akantofolees]
    گیاهخوار | پرنده‌کفلان | نودوسور
  • اکیلوسور (سوسمار اِکیلوس [خدای افسانه‌ای یونان])
    [Achelousaurus / Ekeelosor]
    گیاهخوار | پرنده‌کفلان | سراتوپسیدا
  • آکرورپتور (دزد جهنمی / جهنمی‌ربا)
    [Acheroraptor / Akeroraptor]
    گوشتخوار | خزنده‌کفلان | دروموسور
  • آشیلیسور (سوسمار آشیل [قهرمان اسطوره‌ای یونان])
    [Achillesaurus / Asheeleesor]
    مترادف خردسال احتمالی برای آلوارزسور است.
  • آشیلوباتور (قهرمان آشیل [قهرمان اسطوره‌ای یونان])
    [Achillobator / Asheelobator]
  • آکریستاووس (نیای بی‌تیغ)
    [Acristavus / Akreestavoos]
  • آکروکانتوسور (سوسمار بلند‌تیغه)
    [Acrocanthosaurus / Akrokantosor]
  • آکروتولوس (گِردگنبد)
    [Acrotholus / Akrotoloos]
  • اکتیوسور (سوسمار ساحلی)
    [Actiosaurus / Akteeyosor]
    جانوری از دستهٔ گردن‌گوشان (کوریستودرا) است.
  • آدامانتی‌سور (سوسمار [منطقهٔ] آدامانتینا)
    [Adamantisaurus / Adamanteesor]
  • آداسور (سوسمار آدا [روح خبیث در افسانهٔ مغولی])
    [Adasaurus / Adasor]

- - - - - - -

- - - - - - -

 
بازسازی طرح زنده از آجکاسراتوپس

- - - - - - -

- - - - - - -

 
بازسازی طرح زنده از آنکیسراتوپس

- - - - - - -

- - - - - - -

- - - - - - -

 
بازسازی طرح زنده از آرینوسراتوپس

- - - - - - -

 
بازسازی طرح زنده از اوسترورپتور

- - - - - - -

Bویرایش

(۸۳)

A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L - M - N - O - P - Q - R - S - T - U - V - W - X - Y - Z

Cویرایش

 
جمجمه یک سنتروسور.
 
مرمت هنرمند از سراتوسور.

Dویرایش

 
مرمت هنرمند از دینوکریوس.
 
مرمت هنرمند از دینونیکوس.

Eویرایش

 
کپی دقیق از اسکلت یک پگاه دزد.
 
مرمت یک هنرمند از یک زره‌کله.

Fویرایش

(۲۴)

A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L - M - N - O - P - Q - R - S - T - U - V - W - X - Y - Z

 
یک کپی از فروتادندان.

Gویرایش

Hویرایش

Iویرایش

 
اسکلت سوار شده یک ایگوآنودون در وضعیتی چهار جانبه و مدرنیته در انستیتو رویال علوم طبیعی بلژیک در بروکسل.

Jویرایش

 
احیا زندگی جینفنگ‌بال.

Kویرایش

 
اسکلت کنتروسور .

Lویرایش

 
مرمت هنرمند از لامبئوسور.
 
بازسازی دو لینهنیکوس که در دوره کامپانین میزیستند.

Mویرایش

 
مرمت هنرمند از یک درازمهره.
 
اسکلت گچی قالب ریزی شده یک موتابوراسور

Nویرایش

 
احیا زندگی نیمینگوسور.

Oویرایش

 
مرمت هنرمند از امیسور.

Pویرایش

 
احیا زندگی پاکی‌سفالوسور.

Qویرایش

(۱۱)

A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L - M - N - O - P - Q - R - S - T - U - V - W - X - Y - Z

 
بازسازی یک هنرمند از کیانژوسور

Rویرایش

 
احیا زندگی راپتوسور.

Sویرایش

 
مرمت هنرمند از استگوسور.
 
اسکلت قالب ریزی شده یک استروتیومیموس.
 
اسکلت یک تمساح‌وش.

Tویرایش

 
اسکلت یک تیرانوسور که در شهر پیتسبرگ ایالات متحده آمریکا نگهداری میشود.
 
مرمت هنرمند از تکودونتوسور.
 
اسکلت یک تریسراتوپس در موزه علوم طبیعی هیوستون

Uویرایش

(۱۸)

A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L - M - N - O - P - Q - R - S - T - U - V - W - X - Y - Z

 
بازسازی طرح زنده از یودانوسراتوپس
 
بازسازی طرح زنده از یوتاسراتوپس

Vویرایش

(۲۵)

A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L - M - N - O - P - Q - R - S - T - U - V - W - X - Y - Z

 
بازسازی طرح زنده از واگاسراتوپس
 
بازسازی یک هنرمند از ولاسیرپتور

- - - - - - -

 
بازسازی یک هنرمند از وولکانودون

Wویرایش

(۲۰)

A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L - M - N - O - P - Q - R - S - T - U - V - W - X - Y - Z

 
بازسازی یک هنرمند از هیپسلوسپینوس
 
بازسازی یک هنرمند از ووئرهوسور

Xویرایش

(۲۰)

A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L - M - N - O - P - Q - R - S - T - U - V - W - X - Y - Z

 
بازسازی طرح زنده از زینوسراتوپس
 
بازسازی یک هنرمند از زوولانگ
  • زانمنگلانگ (چابک‌اژدر)
    [Xunmenglong / Zanmenglang]
  • زوولانگ (اژدهای زوو [لقب پروفسور وانگ یوئِلون])
    [Xuwulong / Zovoolang]

Yویرایش

(۲۷)

A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L - M - N - O - P - Q - R - S - T - U - V - W - X - Y - Z

 
بازسازی یک هنرمند از یی
 
بازسازی طرح زنده از یین‌لانگ

- - - - - - -

 
بازسازی طرح زنده از یورگووچیا

Zویرایش

(۲۸)

A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L - M - N - O - P - Q - R - S - T - U - V - W - X - Y - Z

 
بازسازی یک هنرمند از زیاپلتا (هورسپر)
  • زالموکسس (منسوب به زالموکسیس [از خدایان یونان باستان])
    [Zalmoxes / Zalmokses]
  • زانابزار (شخصیت مذهبی‌تاریخی مغولستان)
    [Zanabazar / Zanabezar]
  • زانکلودون (داس‌دندان)
    [Zanclodon / Zanklodon]
    جانوری غیردایناسور است.
  • زاپالاسور (سوسمار [شهر] زاپالا)
    [Zapalasaurus / Zapalasor]
  • زاپسالیس (تیزگاز)
    [Zapsalis / Zapsalees]
  • زاراپلتا (سپرخارپشتک)
    [Zaraapelta / Zarapelta]
  • زاتوموس (تیزبُر)
    [Zatomus / Zatomoos]
    جانوری غیردایناسور از دستهٔ شاه‌خزندگان است.
  • زبی (برگرفته از نام جورج زِبیشفِسکی [دیرین‌شناس پرتغالی])
    [Zby / Zebee]
  • زفیروسور (دُبورخزنده [دُبور: باد غربی])
    [Zephyrosaurus / Zefeerosor]
  • ژانگ‌هنگ‌لانگ (اژدهای ژانگ‌هِنگ [فیلسوف چینی])
    [Zhanghenglong / Zhanghenglang]
 
بازسازی طرح زنده از زبی و مقایسه اندازه آن با انسان

- - - - - - -

 
بازسازی طرح زنده از زونیسراتوپس

پانویسویرایش

  1. Tereschenko, VS & Alifanov, VR (2003). "Bainoceratops efremovi, a new protoceratopid dinosaur (Protoceratopidae, Neoceratopsia) from the Bain-Dzak Locality (South Mongolia)". Paleontological Journal. 37 (3): 293–302.
  2. Bell, P.R., Brougham, T., Herne, M.C., Frauenfelder, T., & Smith, E.T. (2019). Fostoria dhimbangunmal, gen. et sp. nov., a new iguanodontian (Dinosauria, Ornithopoda) from the mid-Cretaceous of Lightning Ridge, New South Wales, Australia. Journal of Vertebrate Paleontology: e1564757. doi:10.1080/02724634.2019.1564757
  3. فدریکو جیانکینی، آریل مندز، لئوناردو فیلیپی، آریانا پائولینا کارباخال، روبن خوارز والِیری، آلبرتو گریدو (۲۰۲۱ میلادی) / دایناسوری جدید از دستهٔ آبل‌خزندگان و سخت‌پشت‌سوسماریان (کرتاسهٔ پسین، سانتونین، سازند باجودلاکارپا)، پاتاگونیای شمالی، آرژانتین
    ژورنال دیرین‌شناسی مهره‌ای:e1877151
    شبر: 10.1080/02724634.2020.1877151

الگو:دایناسورهای گوشت‌خوار