فهرست شهرستان‌های استان آذربایجان شرقی

استان آذربایجان شرقی واقع در شمال غرب ایران (منطقهٔ آذربایجان)، دارای ۲۱ شهرستان است. مرکز اداری این استان در محدودهٔ شهرستان تبریز جای گرفته است.

بر اساس اولین قانون تقسیمات کشوری ایران مصوب ۱۶ آبان ۱۳۱۶ خورشیدی، «استان شمال غرب» در محدودهٔ ایالت سابق آذربایجان به عنوان یکی از ۶ استان ایران تشکیل گردید.[۱] با اصلاح این قانون در ۱۹ دی ۱۳۱۶ خورشیدی و تقسیم کشور به ۱۰ استان، استان شمال غرب به ۲ استان «سوم» (آذربایجان شرقی) و «چهارم» (آذربایجان غربی) تقسیم شد.[۲] این دو استان بین سال‌های ۱۳۲۵ تا ۱۳۳۷ خورشیدی مجدداً تجمیع شده و «استان آذربایجان» به مرکزیت تبریز را تشکیل می‌دادند.[۳][۴]

دو شهرستان تبریز و مراغه جزء ۵۰ شهرستان قدیمی ایران هستند که بر اساس اولین قانون تقسیمات کشوری در سال ۱۳۱۶ خورشیدی (دورهٔ پهلوی اول) تأسیس شده‌اند. ۵ شهرستان اهر، مرند، میانه، سراب و هشترود در دورهٔ پهلوی دوم و بقیهٔ ۱۴ شهرستان استان نیز در دورهٔ جمهوری اسلامی و پس از پایان جنگ ایران و عراق (سال ۱۳۶۸ خورشیدی به بعد) ایجاد شده‌اند.

استان آذربایجان شرقی دارای ۳٬۹۰۹٬۶۵۲ نفر جمعیت است که شهرستان‌های تبریز و هوراند به ترتیب با جای دادن ۱٬۷۷۳٬۰۳۳ و ۲۰٬۷۰۱ نفر از جمعیت استان در خود، پرجمعیت‌ترین و کم‌جمعیت‌ترین شهرستان‌های آن محسوب می‌شوند.[۵]

این استان ۴۵٬۴۹۰٫۸۹ کیلومتر مربع وسعت دارد که شهرستان‌های میانه و عجب‌شیر به ترتیب با ۵٬۵۹۵٫۳۰ و ۷۳۸٫۴۴ کیلومتر مربع وسعت، وسیع‌ترین و کم‌وسعت‌ترین شهرستان‌های آن هستند.[۶]

تراکم جمعیت در استان آذربایجان شرقی به تفکیک شهرستان

میانگین تراکم جمعیت در استان آذربایجان شرقی، ۸۶ نفر بر کیلومتر مربع است. شهرستان تبریز با ۸۱۸ نفر بر کیلومتر مربع، بیشترین و شهرستان چاراویماق با ۱۰ نفر بر کیلومتر مربع، کم‌ترین میزان تراکم جمعیت در استان را به خود اختصاص داده است.

شهرستان شبستر با ۱۱ شهر، بیشترین و شهرستان‌های اهر، چاراویماق و هوراند هرکدام با یک شهر، کم‌ترین تعداد شهرهای استان را در خود جای داده‌اند؛ به گونه‌ای شهرستان کرمان با ۱۳ شهر، رتبهٔ اول و شهرستان‌های شبستر و دزفول هرکدام با ۱۱ شهر، رتبهٔ دوم را از نظر تعداد شهر در سطح ایران به خود اختصاص داده‌اند.[۷][۸]

از مجموع ۱۴۶ دهستان استان آذربایجان شرقی، شهرستان میانه با ۱۷ دهستان، بیشترین و شهرستان بناب با ۳ دهستان، کم‌ترین تعداد از آن‌ها را دربر گرفته است؛ به طوری که شهرستان ارومیه با ۲۰ دهستان، رتبهٔ اول و شهرستان‌های میانه و خرم‌آباد هرکدام با ۱۷ دهستان، از نظر تعداد دهستان‌ها در سطح کشور در رتبهٔ دوم قرار دارند.[۷][۹]

از مجموع ۳۰۶۴ آبادی استان، ۲۶۹۶ مورد دارای سکنه و ۳۶۸ مورد خالی از سکنه‌اند[۶] و به لحاظ تعداد آبادی‌های خالی از سکنه در سطح ایران در جایگاه اول قرار دارد.[۱۰] همچنین شهرستان میانه با ۳۹۷ مورد، بیشترین و شهرستان بناب با ۲۹ مورد، کم‌ترین تعداد آبادی‌ها را در خود جای داده است.[۶]

فهرست شهرستان‌ها

فهرست شهرستان‌های استان آذربایجان شرقی و اطلاعات کلی مربوط به آن‌ها به شرح زیر است:[۱۱][۱۲][۵][۱۳]

شهرستان بخش‌ها دهستان‌ها شهرها (مرکز*) سال تأسیس منتزع از جمعیت
(۱۳۹۵)[۵]
مساحت
(km²)[۶]
تراکم جمعیت
(بر km²)
نقشه
تبریز مرکزی آجی‌چای تبریز*
سردرود
۱۳۱۶٫۰۸٫۱۶[۱] ۱٬۷۷۳٬۰۳۳ ۲٬۱۶۷٫۱۹ ۸۱۸  
مهران‌رود
اسپران
سردصحرا
خسروشاه لاهیجان خسروشاه
تازه‌کند
باسمنج میدان‌چای باسمنج
مراغه مرکزی سراجوی شمالی مراغه* ۱۳۱۶٫۰۸٫۱۶[۱] ۲۶۲٬۶۰۴ ۲٬۱۸۵٫۶۵ ۱۲۰  
سراجوی غربی
قره‌ناز
سراجو سراجوی شرقی خداجو
قوری‌چای غربی
سراجوی جنوبی
مرند مرکزی میشاب شمالی مرند*
بناب مرند
زنوز
۱۳۲۷٫۰۰٫۰۰[۱۴] تبریز ۲۴۴٬۹۷۱ ۳٬۲۸۵٫۶۲ ۷۵  
دولت‌آباد
بناب
هرزندات غربی
هرزندات شرقی
زنوزق
کشکسرای کشکسرای کشکسرای
دیزج حسین‌بیگ
یالقوزآغاج
یامچی ذوالبین یامچی
یکانات
میانه مرکزی قافلانکوه غربی میانه*
آچاچی
۱۳۲۷٫۰۰٫۰۰[۱۵]
(الحاق کاغذکنان:
۱۳۵۸٫۱۰٫۱۵)[۱۶]
تبریز
(کاغذکنان: خلخال)
۱۸۲٬۸۴۸ ۵٬۵۹۵٫۳۰ ۳۳  
گرمه جنوبی
کله‌بوز شرقی
کله‌بوز غربی
قزل‌اوزن
اوچ‌تپه شرقی
شیخ‌درآباد
ترکمانچای بروانان شرقی ترکمانچای
بروانان غربی
اوچ‌تپه غربی
بروانان مرکزی
کندوان کندوان ترک
تیرچایی
گرمه شمالی
کاغذکنان کاغذکنان شمالی آقکند
قافلانکوه شرقی
کاغذکنان مرکزی
اسکو مرکزی باویل سهند
اسکو*
۱۳۷۶٫۰۲٫۰۷[۱۷] تبریز ۱۵۸٬۲۷۰ ۱٬۷۶۲٫۵۹ ۹۰  
سهند
گنبر
ایلخچی شورکات جنوبی ایلخچی
جزیره
شبستر مرکزی گونی مرکزی شبستر*
شندآباد
سیس
کوزه‌کنان
وایقان
شرفخانه
داریان
علیشاه
خامنه
۱۳۶۸٫۱۲٫۰۹[۱۸] تبریز ۱۳۵٬۴۲۱ ۲٬۶۲۹٫۶۹ ۵۱  
سیس
گونی شرقی
صوفیان رودقات صوفیان
میشو جنوبی
چله‌خانه
تسوج گونی غربی تسوج
چهرگان
بناب مرکزی بناجوی غربی بناب*
خوشه‌مهر
۱۳۶۸٫۰۴٫۲۱[۱۹] مراغه ۱۳۴٬۸۹۲ ۷۷۸٫۷۵ ۱۷۳  
بناجوی شمالی
بناجوی شرقی
اهر مرکزی آذغان اهر* ۱۳۲۳٫۰۰٫۰۰[۲۰] تبریز ۱۳۳٬۸۲۹ ۲٬۱۲۰٫۰۶ ۶۳  
اوچ‌هاچا
گویجه‌بل
ورگهان
بزکش
فندقلو قشلاق
نقدوز
سراب مرکزی حومه سراب* ۱۳۲۷٫۰۵٫۰۹[۲۱]
(الحاق مهربان:
۱۳۶۸٫۰۴٫۲۱)
[۲۲]
تبریز[۲۳] ۱۲۵٬۳۴۱ ۳٬۴۵۲٫۱۸ ۳۶  
ابرغان
آغمیون
رازلیق
ملایعقوب
صایین
مهربان اردلان مهربان
شربیان
دوزدوزان
آلان برآغوش
شربیان
ملکان مرکزی گاودول مرکزی ملکان*
مبارک‌شهر
۱۳۷۴٫۰۸٫۰۹[۲۴] بناب ۱۱۱٬۳۱۹ ۱٬۰۰۶٫۸۷ ۱۱۱  
گاودول غربی
گاودول شرقی
لیلان لیلان جنوبی لیلان
لیلان شمالی
آذرشهر حومه قبله‌داغی آذرشهر* ۱۳۷۶٫۰۲٫۰۷[۲۵] تبریز ۱۱۰٬۳۱۱ ۸۴۰٫۰۰ ۴۶  
شیرامین
ینگجه
قاضی‌جهان
گوگان دستجرد گوگان
تیمورلو
تیمورلو
ممقان شهرک ممقان
بستان‌آباد مرکزی مهرانرود مرکزی بستان‌آباد*
کردکندی
۱۳۶۸٫۱۲٫۰۹[۲۶] تبریز ۹۴٬۷۶۹ ۲٬۷۹۵٫۰۰ ۱۳۱  
قوریگل
اوجان غربی
شبلی
مهرانرود جنوبی
تیکمه‌داش اوجان شرقی تیکمه‌داش
عباس غربی
سهندآباد
عباس شرقی
عجب‌شیر مرکزی خضرلو عجب‌شیر* ۱۳۸۰٫۰۴٫۲۷[۲۷] مراغه ۷۰٬۸۵۲ ۷۳۸٫۴۴ ۳۴  
دیزجرود غربی
قلعه‌چای کوهستان جوان‌قلعه
دیزجرود شرقی
هریس مرکزی بدوستان شرقی هریس*
کلوانق
بخشایش
زرنق
۱۳۶۸٫۰۴٫۲۱[۲۸] تبریز
(خواجه: اهر)
۶۹٬۰۹۳ ۲٬۳۴۵٫۴۳ ۹۶  
خانمرود
باروق
خواجه بدوستان غربی خواجه
اربطان
مواضع‌خان شمالی
مواضع‌خان شرقی
جلفا مرکزی ارسی هادیشهر
جلفا*
۱۳۷۴٫۰۵٫۰۸[۲۹] مرند
(سیه‌رود: اهر)
۶۱٬۳۵۸ ۱٬۶۷۰٫۳۱ ۲۹  
شجاع
داران
سیه‌رود نوجه‌مهر سیه‌رود
دیزمار غربی
هشترود مرکزی قرانقو هشترود* ۱۳۳۷٫۰۸٫۰۳[۳۰] تبریز[۳۱] ۵۷٬۱۹۹ ۱٬۹۹۰٫۰۱ ۳۷  
علی‌آباد
سلوک
کوهسار
چاراویماق شمال شرقی
نظرکهریزی نظرکهریزی نظرکهریزی
آلمالو
ورزقان مرکزی ازومدل جنوبی ورزقان* ۱۳۸۰٫۰۷٫۰۱[۳۲] اهر ۵۲٬۶۵۰ ۲٬۳۶۸٫۱۳ ۲۹  
ازومدل شمالی
سینا
بکرآباد
خاروانا ارزیل خاروانا
جوشین
دیزمار مرکزی
کلیبر مرکزی پیغان‌چایی کلیبر* ۱۳۶۸٫۰۴٫۲۱[۳۳] اهر ۴۶٬۱۲۵ ۲٬۰۷۱٫۹۷ ۲۲  
مولان
ییلاق
میشه‌پاره
آبش‌احمد آبش‌احمد آبش‌احمد
قشلاق
سیدان
خداآفرین مرکزی بسطاملو خمارلو* ۱۳۸۹٫۰۹٫۰۷[۳۴] کلیبر ۳۲٬۹۹۵ ۱٬۵۲۵٫۷۱ ۲۲  
کیوان
گرمادوز گرمادوز غربی لاریجان
گرمادوز شرقی
منجوان منجوان شرقی عاشقلو
منجوان غربی
دیزمار شرقی
چاراویماق مرکزی چاراویماق مرکزی قره‌آغاج* ۱۳۷۹٫۰۶٫۱۶[۳۵] هشترود ۳۱٬۰۷۱ ۳٬۲۰۸٫۱۲ ۱۰  
چاراویماق جنوب غربی
ورقه
قوری‌چای شرقی
شادیان چاراویماق شرقی
چاراویماق جنوب شرقی
هوراند مرکزی دودانگه هوراند* ۱۳۹۷٫۰۸٫۱۳[۳۶] اهر ۲۰٬۷۰۱ ۱٬۰۱۲٫۴۹ ۲۰  
دیکله
چهاردانگه چهاردانگه شمالی
چهاردانگه جنوبی
استان
آذربایجان شرقی
۴۸ ۱۴۶ تبریز*
و ۶۹ شهر دیگر
۱۳۱۶٫۱۰٫۱۹[۲] استان آذربایجان (شمال غرب) ۳٬۹۰۹٬۶۵۲ ۴۵٬۴۹۰٫۸۹ ۸۶  

نقشه‌ها

جستارهای وابسته

منابع

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ «قانون تقسیمات کشور و وظایف فرمانداران و بخشداران». مرکز پژوهشها. دریافت‌شده در ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۲.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ «قانون اصلاح قانون تقسیمات کشور و اصلاح قانون راجع به محصلین کلاس اختصاصی وزارت داخله». مرکز پژوهشها. دریافت‌شده در ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۲.
  3. «تصویبنامه هیئت وزیران راجع به تبدیل استان 3 و 4 به استان آذربایجان». سامانه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران. دریافت‌شده در ۲۰ اکتبر ۲۰۲۱.
  4. «تصویبنامه راجع به تعیین و تفکیک شهرستانهای استان سوم و چهارم». سامانه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران. دریافت‌شده در ۲۰ اکتبر ۲۰۲۱.
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ «تعداد جمعیت و خانوار به تفکیک تقسیمات کشوری بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵». درگاه ملی آمار. دریافت‌شده در ۲۳ ژوئن ۲۰۱۷.
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ ۶٫۳ «سالنامه آماري 1398 استان آذربایجان شرقی» (PDF). سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی آذربایجان شرقی. دریافت‌شده در ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۲.
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ «سالنامه آماري کشور 1397» (PDF). مرکز آمار ایران. دریافت‌شده در ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۲.
  8. پس از اینکه شهرستان اصفهان (که دارای ۱۴ شهر بود) در سال ۱۴۰۰ خورشیدی تقسیم شد.
  9. پس از اینکه شهرستان رشت (که دارای ۱۸ دهستان بود) در سال ۱۳۹۹ خورشیدی و شهرستان اصفهان (که دارای ۱۹ دهستان بود) در سال ۱۴۰۰ خورشیدی تقسیم شدند.
  10. «تعداد کل سطوح تقسیماتی کشور تا پایان سال ۹۷». خبرگزاری میزان. دریافت‌شده در ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۲.
  11. «تعداد جمعیت و خانوار به تفکیک تقسیمات کشوری بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵». درگاه ملی آمار. دریافت‌شده در ۲۳ ژوئن ۲۰۱۷.
  12. «نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۰ خورشیدی». درگاه ملی آمار. دریافت‌شده در ۲۳ ژوئن ۲۰۱۷.
  13. «آمار جمعیت استان». ادارهٔ کل ثبت احوال استان آذربایجان شرقی. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۰ اکتبر ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۲۷ اوت ۲۰۱۰.
  14. «تصويبنامه هيئت‌وزيران راجع به تبديل مرند به شهرستان و تبديل جلفا و دهستان علمدار گرگر به يك بخش». سامانه ملی قوانین و مقررات. دریافت‌شده در ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۲.
  15. «تصويبنامه هيئت‌وزيران راجع به تبديل بخش ميانه به شهرستان». سامانه ملی قوانین و مقررات. دریافت‌شده در ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۲.
  16. «تصويبنامه در مورد انتزاع بخش كاغذ كنان از شهرستان خلخال به شهرستان ميانه». دادگستری کل استان تهران. دریافت‌شده در ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۲.
  17. «ایجاد تغییراتی در محدوده واحدهای تقسیمات کشوری استان آذربایجان شرقی». مرکز پژوهشها. دریافت‌شده در ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۲.
  18. «ایجاد و تأسیس بخش صوفیان به مرکزیت شهر صوفیان و شهرستان شبستر به مرکزیت شهر شبستر در تابعیت استان آذربایجان شرقی». مرکز پژوهشها. دریافت‌شده در ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۲.
  19. «ایجاد و تأسیس شهرستان بناب به مرکزیت شهر بناب در تابعیت استان آذربایجان شرقی». مرکز پژوهشها. دریافت‌شده در ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۲.
  20. «بخشنامه راجع به انتزاع اهر از تبريز و تبديل آن به شهرستان». سامانه ملی قوانین و مقررات. دریافت‌شده در ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۲.
  21. «تصويبنامه هيئت‌وزيران راجع به تبديل بخش سراب به شهرستان». سامانه ملی قوانین و مقررات. دریافت‌شده در ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۲.
  22. «ایجاد و تأسیس هفت بخش در استان آذربایجان شرقی تابع شهرستانی سراب، مشکین شهر، مغان، اردبیل، میانه، هشترود و اهر». سامانه ملی قوانین و مقررات. دریافت‌شده در ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۲.
  23. «بخشنامه راجع به انتزاع بخش سراب از شهرستان اردبيل». سامانه ملی قوانین و مقررات. دریافت‌شده در ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۲.
  24. «اصلاحات تقسيماتي در استان آذربايجان شرقي». سامانه ملی قوانین و مقررات. دریافت‌شده در ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۲.
  25. «ایجاد تغییراتی در محدوده واحدهای تقسیمات کشوری استان آذربایجان شرقی». مرکز پژوهشها. دریافت‌شده در ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۲.
  26. «ايجاد و تاسيس شهرستان بستان آباد استان آذربايجانشرقي». سامانه ملی قوانین و مقررات. دریافت‌شده در ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۲.
  27. «تصویب نامه راجع به ایجاد و تأسیس شهرستان عجب شیر». مرکز پژوهشها. دریافت‌شده در ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۲.
  28. «ایجاد و تأسیس شهرستان هریس به مرکزیت شهر هریس در تابعیت استان آذربایجان شرقی از ترکیب دو بخش مرکزی و طالقان». مرکز پژوهشها. دریافت‌شده در ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۲.
  29. «ایجاد و تأسیس بخش های یامچی و سیه رود در شهرستان مرند و ایجاد و تأسیس شهرستان جلفا به مرکزیت شهر جلفا در استان آذربایجان شرقی». مرکز پژوهشها. دریافت‌شده در ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۲.
  30. «تصويبنامه راجع به تعيين و تفكيك شهرستانهاي استان سوم و چهارم». سامانه ملی قوانین و مقررات. دریافت‌شده در ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۲.
  31. «تصويبنامه هيئت وزيران راجع به انتزاع بخش سراسكند هشترود از مراغه و انضمام آن به تبريز». سامانه ملی قوانین و مقررات. دریافت‌شده در ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۲.
  32. «تصویب نامه در خصوص انتزاع بخشهای ورزقان و خاروانا از شهرستان اهر و تبدیل به « شهرستان ارسباران»». مرکز پژوهشها. دریافت‌شده در ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۲.
  33. «ایجاد و تأسیس شهرستان کلیبر به مرکزیت کلیبر در تابعیت استان آذربایجان شرقی از ترکیب سه بخش مرکزی و هوراند و خداآفرین». مرکز پژوهشها. دریافت‌شده در ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۲.
  34. «تصويب نامه در خصوص تقسيمات كشوري در شهرستان كليبر». سامانه ملی قوانین و مقررات. دریافت‌شده در ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۲.
  35. «ایجاد تغییرات و اصلاحات تقسیماتی در استان آذربایجان شرقی». مرکز پژوهشها. دریافت‌شده در ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۲.
  36. «تصویب نامه درخصوص اصلاحات و تغییرات تقسیماتی در استان آذربایجان شرقی». مرکز پژوهشها. دریافت‌شده در ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۲.