فوزیه

همسر اول محمدرضاشاه پهلوی

فوزیه فؤاد (به عربی: فوزیة بنت الملک فؤاد) (۱۴ آبان ۱۳۰۰ اسکندریه، مصر – ۱۱ تیر ۱۳۹۲، اسکندریه[۱][۲]) شاه‌دخت مصر، خواهر ملک فاروق پادشاه مصر و نخستین همسر محمدرضا شاه پهلوی بود.

فوزیه فؤاد
Princess Fawzia bint Fuad of Egypt.jpg
جانشینثریا اسفندیاری
همسرمحمدرضا شاه پهلوی
اسماعیل شیرین
فرزند(ها)شهناز پهلوی
نادیا
حسین
نام کامل
فوزیه فؤاد
فوزیة بنت الملک فؤاد
پدرملک فؤاد
مادرنازلی صبری
زادروز۵ نوامبر ۱۹۲۱
۱۴ آبان ۱۳۰۰
اسکندریه مصر
مرگ۲ ژوئیهٔ ۲۰۱۳ (۹۱ سال)
۱۱ تیر ۱۳۹۲
اسکندریه مصر
عناوین
شاه‌دخت فوزیه مصر و ایران
Imperial Coat of Arms of Iran.svg
عنوان مرجععلیاحضرت ملکه فوزیه پهلوی
عنوان دیگربانو
فوزیه در کنار همسرش محمدرضا شاه پهلوی و دخترشان شاهزاده شهناز پهلوی.

تبار و تولدویرایش

فوزیه در ۵ نوامبر ۱۹۲۱ در کاخ راس التین در اسکندریه چشم به جهان گشود. وی بزرگترین دختر ملک فؤاد یکم و همسر دومش نازلی صبری بود. فوزیه شهروند مصر ولی از تبار چرکسی، آلبانیایی و فرانسوی بود. او از دودمان پادشاهی محمدعلی پاشا بود. خاندان محمدعلی از تبار آلبانیایی بودند که در زمان فرمان‌روایی عثمانیها در مصر به مدارج بالا رسیدند.[۳] جد مادری او جنرال محمد شریف پاشا نخست‌وزیر و وزیر خارجه و یکی دیگر از اجداد او سلیمان پاشا از افسران ارتش ناپلئون بود که به اسلام گروید و نظارت بر بازسازی ارتش مصر را به عهده گرفت.[۴] پرنسس فوزیه تحصیلکرده سوئیس بود و به زبانهای انگلیسی و فرانسه علاوه بر عربی مسلط بود. او از نظر زیبایی اغلب با ستارهایی مثل ویوین لی و هدی لامار مقایسه می‌شد.[۵][۶]

ازدواج فوزیه و محمدرضا پهلویویرایش

ازدواج او با محمدرضا به هنگام ولیعهدی او در تاریخ ۱۶ مارس ۱۹۳۹ (۲۵ اسفند ۱۳۱۷) در قاهره انجام گرفت. پس از برگشت از ماه عسل، مراسم ازدواج در تهران نیز تکرار شد. بزرگترین مشکل برای این ازدواج، اصل سی و هفتم متمم قانون اساسی ایران بود که بر اساس آن مادر ولیعهد الزاماً باید ایرانی‌تبار می‌بود. مجلس در اقدامی بی‌سابقه نه تنها به فوزیه تابعیت ایران داد، بلکه او را ایرانی‌تبار نامید.[۳][۷]

مراسم ازدواج در مصر با حضور تاج الملوک مادر داماد در قصر قبه و در تهران با حضور رضاشاه و نازلی صبری مادر عروس در محل سفارت مصر برگزار شد.

فوزیه در دوران ولیعهدی محمدرضا پهلوی به مدت یک سال همراه با همسرش در کاخ مرمر تهران اقامت داشتند. دو سال بعد محمدرضا جانشین پدرش رضاشاه شد. با آغاز سلطنت محمدرضا، روابط سرد میان این زوج به سرعت رو به تیرگی نهاد. حاصل ازدواج محمد رضا با فوزیه دختری به اسم شهناز بود. ازدواج فوزیه و شاه ایران به جدایی انجامید. ثبت رسمی طلاق در مصر به سال ۱۹۴۵ و در ایران به سال ۱۹۴۸ انجام شد.[۸]

دومین ازدواجویرایش

بعد از آن فوزیه در ۲۸ مارس ۱۹۴۹ با سرهنگ اسماعیل حسین شیرین‌بک وزیر دفاع و فرمانده نیروی دریایی سابق مصر و از بستگان خود در قاهره ازدواج کرد. حاصل این ازدواج دو فرزند به نام‌های نادیا و حسین بود. با کودتای ضد سلطنتی ۱۹۵۲ در مصر، عنوان شاهزادگی از فوزیه گرفته و ثروتش نیز مصادره شد اما او عموماً برای احترام شاهدخت فوزیه خوانده می‌شد. او پس از آن حاضر به ترک کشورش نشد و به همراه همسرش در اسکندریه زندگی می‌کرد. فوزیه هیچ‌گاه در مورد دوران ملکه بودنش مصاحبه‌ای نکرد و خاطراتش را منتشر ننمود.[۳]

سرانجام فوزیه در ۱۱ تیر ۱۳۹۲ درسن ۹۱ سالگی و در مصر درگذشت و در شهر قاهره به خاک سپرده شد. او مسن‌ترین عضو خاندان مخلوع محمدعلی پاشا بود که در مصر زندگی می‌کرد.

یادمان‌هاویرایش

در شهر تهران یکی از میدان‌ها مرکزی شهر به نام وی (میدان فوزیه) نامیده شد که پس از جدایی او از محمدرضاشاه پهلوی به «میدان شهناز» و پس از انقلاب به میدان امام حسین تغییر نام یافت.

نگارخانهویرایش

جستارهای وابستهویرایش

پیوند به بیرونویرایش

منابعویرایش

  1. «فوزیه همسر اول آخرین پادشاه ایران و مادر شهناز پهلوی درسن ۹۴ سالگی گذشت». العربیه فارسی.
  2. ایران - BBC فارسی - فوزیه، نخستین همسر شاه سابق ایران درگذشت
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ فوزیه. خسرو معتضد. نشر البرز. تهران ۱۳۷۵
  4. Goldschmidt, Arthur (2000). Biographical dictionary of modern Egypt. Lynne Rienner Publishers. p. 191. ISBN 1-55587-229-8.
  5. "Colorful Fetes Mark Royal Wedding that will Link Egypt and Persian". The Meriden Daily Journal. 13 March 1939. Retrieved 8 August 2013.
  6. The New York Times
  7. پهلوی استوری. اینگه بیهان. احمد مرعشی. بشیر علم و ادب. ۱۳۷۹
  8. شکست شاهانه. ماروین زونیس. عباس مخبر. طرح نو.