فیال

شهری در شهرستان بروجرد ، زادگاه ارش کمانگیر

فیال روستایی در شهرستان بروجرد در غرب ایران است. این روستا در دو کیلومتری جنوب غربی شهر بروجرد قرار گرفته‌است. این روستا بخشی از ولات نظامی میباشد.

فیال
village
فیال در ایران واقع شده
فیال
فیال
مختصات: ۳۳°۵۳′۴۸″ شمالی ۴۸°۴۲′۳۷″ شرقی / ۳۳٫۸۹۶۶۷°شمالی ۴۸٫۷۱۰۲۸°شرقی / 33.89667; 48.71028
فهرست کشورهای مستقل ایران
استان‌های ایراناستان لرستان
شهرستان‌های ایرانشهرستان بروجرد
بخش (تقسیمات کشوری)بخش مرکزی شهرستان بروجرد
تقسیمات کشوری در ایراندهستان همت‌آباد
جمعیت
 (۲۰۱۶)
 • کل۲٬۱۲۱
منطقه زمانییوتی‌سی +۳:۳۰ (ساعت رسمی ایران)
 • تابستان
(ساعت تابستانی)
یوتی‌سی +۴:۳۰ (ساعت رسمی ایران)

جمعیت

روستای فیال بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵ دارای ۹۷۸ خانوار و ۴۱۲۱ نفر جمعیت است که از این لحاظ پرجمعیت‌ترین روستای بخش مرکزی شهرستان بروجرد است.[۱]

محله های فیال

از محله های عمده فیال میتوان به محله های

  • دوایی
  • نظام‌اباد
  • ورگه
  • پاتوت ؛نام کهن؛(گولم کدخدا‌ مراد)
  • پشت‌جو
  • سکویی ها
  • اردوگاه
  • پا‌ایسگاه
  • سرسرداب طوبی‌خانم (سردابی ساخته شده بدست طوبی خانم شمسعلی امروزه اثری از ان وجود ندارد بجز نامش)
  • میدان مسجد ؛نام کهن؛ (گولم مش‌پری)
  • زیرجو
  • سرجو اسیاب
  • تئی توت ؛نام کهن؛ (گولم زرگر)

جغرافیای روستای فیال

روستای فیال در دامنه کوه‌های زاگرس قرار گرفته‌است.[۲] فیال جنوبی‌ترین بخش منطقه ییلاقی گلدشت را تشکیل می‌دهد.[۳] روستای فیال در کنار دشت سیلاخور قرار گرفته و زمین‌های کشاورزی وسیع و باغهای میوه فراوان دارد. این روستا در پای تپه‌هایی بسیار بلند در دامنه کوه میش پرور قرار گرفته‌است و آب و هوای معتدل کوهستانی دارد. کار مردمانش کشاورزی و دامپروری است.[نیازمند منبع] محصولات عمده کشاورزی فیال غلات، چغندر و باقلا است و باغات سیب و هلو دارد.[۴] از کنار تپه چغا در بروجرد جاده‌ای مستقیماً به سمت فیال می‌رود که در این مسیر میدان فدک، دریاچه فدک، باغ فدک [۵]، رادیو بروجرد، پل، میدان کوهنورد، سازمان آب، پل نظام آباد و بعد از آن پل کوچک روستای فیال قرار گرفته است. در ورودی روستا گلزار شهدای فیال (قبرستان) قرار دارد.

معنای فیال

فیال در لغت به معنای سرزمینی است که برای نخستین بار در آن کشت شود.[۶] به دلیل همین نام، برخی معتقدند ممکن است نخستین بار سکونت در ناحیه بروجرد از این منطقه آغاز شده باشد.

  • همچنین «فیال» زمینی را گویند که بار اول آن را زراعت کرده باشند. (برهان). زمینی که اول بار بکارند. (اسدی). مؤلف نویسند: غلط است و معنی «ابتکار» دارد و در شعر ابوشکور که شاهد اسدی است «از فیال» یعنی «ابتکاراً و از روی ابتکار». در حاشیهٔ فرهنگ اسدی نسخهٔ نخجوانی نوشته شده: بزبان به لخیان نخست بود و از فیال یعنی از اول، از نخست.[۷] مانند شعر زیر از ابوشکور بلخی:
مر این داستان کش بگفت از فیالابر سی‌صد و سی و سه بود سال
  • معنای دیگر فیال یعنی تیری که پیکان آن دو شاخ باشد.[۸]

تاریخچه

روستای فیال زادگاه آرش کمانگیر است.[۹] آرش کمانگیر قهرمان بزرگ ایرانی در روستای فیال بروجرد متولد شده‌است. در بالای این روستا خرابه‌هایی وجود دارد که به شهر باستانی گوراب یا فیال اولیه مشهور می‌باشد و تاریخ نویسان این مکان را زادگاه آرش کمانگیر می‌دانند. تندیسی از آرش کمانگیر بر روی تپه چغای بروجرد در نزدیکی روستای فیال نصب شده‌است.[۱۰][۱۱] در بالای روستای فیال خرابه‌هایی وجود دارد که مربوط به شهر باستانی گوراب یا فیال اولیه می‌باشد که زاد گاه آرش کمان گیر می‌باشد. این منطقه در بین اهالی کنونی به شهر خرابه معروف است. نویسندهٔ کتاب آرش کمانگیر، آرش را بروگردی نوشته‌است. او نیز از اوستا نامهٔ زرتشت گرفته‌است و می‌گویند در آثار الباقیه بیرونی نیز آرش را بروگردی نوشته‌اند. محققان فرنگ ویس و رامین عاشق و معشوق افسانه‌ای ایران باستان را از مردم شهر گوراب که در جنوب فیال ویروگرد می‌باشد دانسته‌اند. ویرو از شاهزادگان اشکانی بوده که در حدود نهاوند حکومت داشته‌است و در بنای بروجرد سهیم بوده‌است و قصه ویس ورامین در روزگار اشکانیان اتفاق افتاده‌است.[۱۲] گودرز نیز در سال ۹۱ پ. م از فرمان مهرداد دوم سرپیچی می‌کند و خود را شاه ایران می‌خواند. جالب است که رامین بر پایهٔ «ویس و رامین» در مناطق غربی ایران قرار می‌گیرد و گودرز نیز در مناطق غربی ایران بوده‌است.[۱۳] فیال در لغت به معنای سرزمینی است که برای نخستین بار در آن کشت شود. به دلیل همین نام، برخی معتقدند ممکن است نخستین بار سکونت در ناحیه بروجرد از این منطقه آغاز شده باشد.

گوراب که در بین اهالی به شهر خرابه معروف است جای است که بروجرد در آنجا به وجود آمده‌است و در زلزله بزرگی که موجب ویرانی آنجا گردید باعث شد مردم از گوراب به پایین‌تر یعنی فیال و شهر بروجرد که در سه کیلومتری فیال است نقل مکان کنند (گوراب شهری باستانی در حوالی بروجرد بالای فیال بوده‌است)نامهای قدیم بروجرد: ویروگرد- وروگرد - ورویرد[۱۴] و… بوده‌است؛ و بزرگترین زمین لرزه ثبت شده (زمین لرزه ۷٫۴ ریشتری در ساعت ۶:۱۸ بامداد سوم بهمن ماه سال ۱۲۸۷ زلزله‌ای با بزرگی ۷٫۴ در مقیاس امواج سطحی (Ms) استان لرستان را لرزاند این زمین لرزه که مرکز آن در منطقه سیلاخور در ۹ کیلومتری شهرستان درود قرار داشت، موجب ویرانی و آسیب ۱۲۸ روستا و کشته شدن حدود ۶ تا ۸ هزار نفر از هموطنانمان شد)[۱۵]

گوراب زادگاه ارش کمانگیر

در جنوب غربی روستای فیال بر روی تپه های موسوم به (تپه های کدخدا مراد)خرابه‌هایی وجود دارد که مربوط به شهر باستانی گوراب یا فیال اولیه می‌باشد که زادگاه آرش کمان‌گیر می‌باشد. مساحت این شهر حدودا ۳۰ تا۲۵ هکتار بر اورد شده که اداره کل میراث فرهنگی استان لرستان این شهر باستانی را شهر باستانی را (شهر گوراب با تپه های کدخدا مراد) را همگی در وضعیت باستان شناسی نیمه فعال قرار داده است در بین اهالی کنونی به شهر خرابه و کمر‌های کدخدا مراد (کخا‌مراد) معروف هستند.


 
نمایی از روستای فیال در جنوب غربی بروجرد

گردشگری

فیال جنوبی‌ترین بخش گردشگاه گلدشت را تشکیل می‌دهد.[۳] و جز مناطق گردشگری شهر بروجرد است.

در ۵۰۰ متری شمال روستای فیال منطقه گردشگری نظام آباد فیال قرار گرفته است و رودخانه گلرود از میان نظام آباد می‌گذرد. در بالای روستای فیال مجتمع تفریحی اردوگاه شهدای فیال یا تفرجگاه دانش آموزی فیال قرار دارد که بیشتر مواقع میزبان دانش آموزان، کوهنوردان و… است.[۱۶][۱۷]

سوغات

سوغات این روستای بزرگ بیشتر فراورده های لبنی و لبنیات است. لبنیاتی های فروان در این روستا وجود دارد که بیشتر فروش آنها به مردم شهر بروجرد است.

رب گوجهو سرکه سیب و شیره سیب از دیگر سوغات های این روستا میباشد.

مشاهیر

آرش کمانگیر

ویس و رامین

عبدالمحمد نظام الاسلامی، نماینده مردم بروجرد و اشترینان در مجلس ششم

محمدرحمان نظام‌الاسلامی،مجری برنامه های تلویزیون و رادیو

آب و هوا

فیال دارای آب و هوای سرد کوهستانی با زمستانهای پر برف و سرد و تابستانهای معتدل است. تعداد روزهای یخبندان در برخی از نقاط این ناحیه به بیش از ۷۰ روز می‌رسد. بیشترین درجه حرارت در تابستان‌ها ۳۸ درجه و کم‌ترین آن در زمستان ۱۸ درجه زیر صفر برآورد شده‌است. میزان باران سالیانه روستای فیال حدود ۵۲۰ میلی‌متر است که بیشتر در فصل بهار انجام می‌گیرد و میانگین دمای سالانه ۱۴/۹ است. در زمستان بارشها بیشتر به صورت برف است.[۱۸][نیازمند منبع]

زبان و تبارشناسی

مردم آن با زبان لری[۹][۱۹] صحبت می‌کنند.

ارتباطات

کد ارتباطی این روستای فیال، ۰۶۶۴ است.[۹]

پانویس

  1. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۶ مه ۲۰۱۳.
  2. http://www.behrah.com/map.php?pn=لرستان&cn=بروجرد
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۲۵ سپتامبر ۲۰۱۳.
  4. فرهنگ جغرافیایی ایران ج ۶
  5. http://old.akharinnews.com/last-news/itemlist/tag/شهر%20بروجرد.html
  6. لغت‌نامه دهخدا
  7. http://www.vajehyab.com/dehkhoda/فیال
  8. http://www.vajehyab.com/?q=فیال
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ ۹٫۲ «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۷ سپتامبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۱۴ ژوئیه ۲۰۱۳.
  10. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۷ سپتامبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۱۲ آوریل ۲۰۱۳.
  11. http://lorestan.isna.ir/Default.aspx?NSID=5&SSLID=46&NID=37533
  12. حزین بروجردی، حسین. تذکره حسین حزین یا دورنمایی از شهرستان بروجرد. مجمع متوسلین به آل محمد
  13. لغت‌نامه دهخدا:نوشته علی اکبر دهخدا - فرهنگ فارسی معین:نوشته دکتر معین و دکتر سید جعفر شهیدی بروجردی - دورنمایی از شهرستان بروجرد:نوشته حزین بروجردی - خلاصه ویس و رامین:نوشته اسماعیل حاکمی - ویس و رامین، نوشته فخرالدین اسعد گرگانی با مقدمه و تصحیح و تحشیهٔ محمد روشن با دو گفتار از صادق هدایت و مینورسکی - تاریخ مردم ایران: نوشته دکتر عبدالحسین زرین کوب بروجردی صفحه ۵۲۰ و ۵۲۷ - فرهنگ جغرافیایی ایران جلد ۶
  14. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ آوریل ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۱۵ آوریل ۲۰۱۳.
  15. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۸ مه ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۱۵ آوریل ۲۰۱۳.
  16. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۴ مارس ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۱۲ آوریل ۲۰۱۳.
  17. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۱۲ آوریل ۲۰۱۳.
  18. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۶ اوت ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۱۳ مه ۲۰۲۱.
  19. http://www.virugerd.ir/lan/language.htm[پیوند مرده]

منابع

پیوند به بیرون