باز کردن منو اصلی

فیروزه (ترکمنستان)

روستایی در استان آخال ترکمنستان
(تغییرمسیر از فیروزه (روستا))

مختصات: ۳۷°۵۴′۵۵″شمالی ۵۸°۰۵′۲۳″شرقی / ۳۷٫۹۱۵۱۷۱°شمالی ۵۸٫۰۸۹۶۷۴°شرقی / 37.915171; 58.089674

فیروزه در ایران در نقشه‌ای از ۱۸۹۲ (با فلش سبز نشان داده شده‌است).

فیروزه(به ترکمنی: Firjuza و به روسی: Фирюза) نام روستایی در استان آخال در کشور ترکمنستان است. این روستا تا قبل از پیمان آخال بخشی ار خاک ایران بود. این روستا تا اواخر سده ۱۹ (میلادی) در اختیار ایران بود و بیشتر ساکنان آن کردهای کرمانجی هستند. از سال ۲۰۰۸ با جابجا کردن اهالی بومی کردزبان روستای فیروزه، آنرا به شهرستان آرچابیل (به روسی: Арчабильский этрап) تغییر نام دادند.[۱]

محتویات

موقعیتویرایش

فیروزه از پایتخت ترکمنستان، عشق‌آباد، نزدیک به ۴۰ کیومتر فاصله دارد. این روستا که در ۱۲ کیلومتری مرز ایران واقع است، از شهرستان شیروان به خوبی دیده می‌شود. این روستا از جنوب با منطقه حفاظت شده گلول و سرانی و روستای نامانلو، از شمال و شرق با شهر عشق آباد و از غرب با روستای خیرآباد و روستای رباط ارتباط دارد.

جغرافیای طبیعیویرایش

فیروزه منطقه‌ای ییلاقی در شمال کوه کپه‌داغ در کشور ترکمنستان است. در مقایسه با مناطق اطراف آب و هوای معتدلی دارد و از دیرباز پذیرای بزرگان منطقه بوده‌است. در زمان شوروی ویلاهای ییلاقی بسیاری برای سران حزب کمونیست در این منطقه ساخته شد. امروز هم فیروزه محلی برای گذران تعطیلات آخر هفته و تابستانی شهرنشینان منطقه‌است.

پیمان آخالویرایش

از قرن ۱۶ به بعد به علت کمبود آب، قبایل پراکنده ترکمن بیشتر به مناطق جنوب نظیر تجن و مرو در نزدیکی رودخانه اترک آمدند. با این حال این قبایل تحت نفوذ حاکم خراسان یا حاکم بخارا و خیوه قرار داشتند. تا اوایل سده ۱۹ فرمانبرداری ترکمن‌ها از والی خراسان و خان خیوه نوسان داشت اما با تضعیف حکومت قاجار هر از گاهی به خراسان حمله می‌کردند و به غارت و چپاول می‌پرداختند. در زمان ناصرالدین شاه قاجار حاکم خراسان به جنگ ترکمن‌ها رفت ولی در جنگ (در سال ۱۸۶۱ میلادی) شکست خورد و حاکمیت ایران بر این منطقه از بین رفت. دولت ایران که استیلای خود را بر منطقه از دست رفته دید با امضای قرارداد آخال در سال ۱۸۶۸ میلادی ماوراء النهر و ترکمنستان را رسماً به روس‌ها واگذار کرد و مرزهای امروز شمال شرقی را متأسفانه پذیرفت.

منطقه مرزی فیروزهویرایش

یکی از مهم‌ترین و زیباترین مناطقی که در قرارداد آخال به روسیه واگذار شد روستای زیبا و خوش آب و هوای فیروزه بود. بعد از انقلاب کمونیستی اکتبر ۱۹۱۷ دولتمردان جدید روسیه چون در جستجوی هویت و آبروی بین‌المللی بودند و حال و هوای آرمان خواهانه داشتند قراردادهای ستمگرانه روسیه تزاری با ایران را لغو کردند و در سال ۱۲۹۹ هجری شمسی برابر با ۱۹۲۱ میلادی عهدنامه‌ای بین ایران و شوروی به نام عهدنامه مودت و دوستی ایران و شورودی به امضاء رسید. در این عهدنامه آمده بود که چون روسیه تمایل دارد که حق حاکمیت ایران حفظ شود تمام قراردادها و معاهداتی که دولت تزاری روسیه با ایران منعقد کرده و حق ملت ایران را ضایع کرده لغو می‌کند. یکی از بندهای این عهدنامه این بود که برای تعیین نوار مرزی نتیجه کمیسیون سرحدی سال ۱۸۸۱ را مبنا قرار بدهد و بپذیرد. دولت روسیه همچنین پذیرفت که از بهره‌برداری از جزایر عاشورا ده و جزیره‌های دیگری که در کرانه‌های ولایات استرآباد ایران واقع شده چشم پوشی کند و قریه فیروزه را با زمین‌های نزدیک به آن که برابر قرارداد سال ۱۸۹۳ به روسیه انتقال داده شده بود به ایران بازگرداند که متأسفانه این مهم هیچ‌گاه عملی نشد و دولت روسیه از انجام آن سرباز زد.

خان روستای فیروزه و درگیری بین مردم و نیروهای نظامیویرایش

شاه قاجار برای اجرای پیمان اخال نامه ای به خان فیروزه میفرستد که هرچه سریع تر روستا را خالی کرده و به روس ها تحویل بدهند.سردار عیوض خان که خان روستای فیروزه بود هنگامی که نامه شاه به دستش رسید مانند شیری غرید که چرا باید زادگاهشان را به دشمن تحویل دهد،برای همین کوشید که با متحد کردن مردم علیه روسیه شورش کند،او همراه با مردم روستا توانست مقابل روس ها مقاومت کند و با سلاح های شکاری در مقابل روس ها ایستادگی کنند، انها توانستند دوازده سال جلوی فروختن روستایشان را بگیرند، پس از دوازده سال امپراطور روس به شاه ایران نامه نوشت و خواستار الحاق شدن هر چه زود تر فیروزه به روسیه و خالی کردن این روستا طبق پیمان آخال شد، شاه هنگامی که فهمید مردم فیروزه دوازده سال جلوی روس ها را گرفتند دستور داد تا نیروهای نظامی قاجار از طرف ایران و نیروهای روس از طرف روسیه به سردار عیوض خان و نیروهایش حمله کنند. هنگامی که این خبر به سردار رسید دستور داد تا عقب نشینی کرده و برای تجدید قوا به شیروان بروند آنها در راه رفتن به شیروان در کوه های سرانی شیروان با نیروهای روس و قاجار برخورد میکنند و تا اخرین نفس میجنگند اما سلاح های قدیمی انها توان مبارزه با لشکر دو کشور را نداشت به همین دلیل سردار عیوض خان و مردم فیروزه در کوه های سرانی شیروان کشته میشوند و با قتل انها فیروزه نیز سقوط کرده و به دست دشمن میرسد.

جستارهای وابستهویرایش

پانویسویرایش

  1. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Арчабильский этрап شهرستان آرچابیل». در [[ویکی‌پدیای (روسی)|دانشنامهٔ ویکی‌پدیای (روسی)]].

پیوند به بیرونویرایش

منابعویرایش

  • کلیم‌الله توحدی کانیمال - حرکت تاریخی کرد به خراسان