باز کردن منو اصلی

قاسم سلیمانی

مقام نظامی ارشد ایرانی

قاسم سلیمانی (زادهٔ ۲۰ اسفند ۱۳۳۵ در کرمان) فرمانده نظامی و سیاست‌مدار ایرانی است، که هم‌اکنون بعنوان فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی فعالیت می‌کند.[۵] او در طول جنگ ایران و عراق، فرمانده لشکر ۴۱ ثارالله کرمان بود.[۶] وی در ۴ بهمن ۱۳۸۹ درجهٔ سرلشکری دریافت کرد. سید علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، در تقدیر از عملکرد سلیمانی، از او به‌عنوان «شهید زنده» نام برده‌است.[۷]

قاسم سلیمانی
Qasem Soleimani with Zolfaghar Order.jpg
سلیمانی در سال ۱۳۹۷ پس از دریافت نشان ذوالفقار[۱]
زادهٔ۲۰ اسفند ۱۳۳۵ (۶۲ ساله)
قنات ملک، استان کرمان
وفادار به/عضوِایران
سازمان/شاخهسپاه پاسداران انقلاب اسلامی
سال‌های خدمت۱۳۵۸–اکنون
درجهسرلشکر پاسدار
بخشنیروی زمینی سپاه پاسداران
نیروی قدس سپاه پاسداران
فرماندهی درلشکر ۴۱ ثارالله
نیروی قدس سپاه پاسداران
نبردها/جنگ‌هاشورش ۱۳۵۷ کردها
جنگ ایران و عراق (جانباز)
جنگ در افغانستان (۲۰۰۱ تاکنون)[۲]
جنگ عراق
جنگ داخلی سوریه
جنگ داخلی در عراق (۲۰۱۷–۲۰۱۴)
نشان‌هانشان ذوالفقار
نشان فتح (درجه ۱)
نشان فتح (درجه ۲) (دو بار)[۳]
بستگانسهراب سلیمانی (برادر)[۴]

سلیمانی نقش مهمی در دادن قدرت نظامی به حزب‌الله لبنان، عقب راندن اسرائیل از جنوب لبنان، جنگ افغانستان، شکل‌دهی به فضای سیاسی عراق پس از سرنگونی صدام حسین، تغییر روند جنگ داخلی سوریه و مقابله با داعش در عراق داشته‌است. وی تا پیش از حضور علنی در جنگ علیه داعش در عراق، از حضور در انظار عمومی پرهیز می‌کرد؛ ولی حکومت ایران از زمان حضورش در عراق در نبرد علیه داعش و انتشار تصاویر متعددش با نیروهای عراقی، شروع به معرفی و شناساندن چهرهٔ وی کرد.[۸] سلیمانی در رسانه‌ها، به عنوان فرماندهٔ سایه[۹] توصیف شده‌است.

زندگی‌نامه

قاسم سلیمانی در سال ۱۳۳۵ در روستایی کوهستانی با ساختاری طایفه‌ای، واقع در شهرستان رابر، از توابع کرمان زاده شد.[۱۰][۱۱]

او در نوجوانی به کار بنایی مشغول بود و در سالهای ابتدای جوانی، از پیمانکاران سازمان آب کرمان بشمار می‌آمد، که پس از انقلاب ۱۳۵۷ و تشکیل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، به این نهاد پیوست.[۱۲]

جنگ ایران و عراق

سلیمانی پس از وقوع انقلاب، در حین ادامه فعالیت در سازمان آب کرمان، به عضویتِ مجموعه‌ای بنام سپاه افتخاری درآمد.[۱۳] وی به محض بازگشت از مهاباد، به فرماندهی پادگان قدس سپاه پاسداران در کرمان منصوب شد. با آغاز جنگ ایران و عراق، سلیمانی چندین گردان از سپاهیان کرمان را آموزش می‌دهد و به جبهه‌های جنوب کشور اعزام می‌کند و کمی بعد، خود نیز در رأس یک گروهان به سوسنگرد اعزام می‌شود، تا جلوی پیشروی ارتش عراق در جبههٔ مالکیه را بگیرد. سلیمانی در بیشتر عملیات‌های عمدهٔ نظامی در طول جنگ ایران و عراق شرکت فعال داشته است.

دوران پس از جنگ

با پایان یافتن جنگ ایران و عراق در ۱۳۶۷، لشکر ۴۱ ثارالله به فرماندهی سلیمانی به کرمان بازگشت و درگیر جنگ با اشرار و قاچاقچیان مواد مخدر شد، که از مرزهای شرقی کشور هدایت می‌شدند. قاسم سلیمانی تا هنگام انتصاب به فرماندهی سپاه قدس، این سمت را عهده‌دار بود.[۱۳]

وی یکی از امضا کنندگان نامه تهدیدآمیز فرماندهان سپاه در جریان وقایع ۱۸ تیر ۱۳۷۸ به سید محمد خاتمی؛ رئیس‌جمهوری وقت بود.[۱۴]

فرماندهی نیروی قدس

 
اعطای نشان ذوالفقار توسط رهبر جمهوری اسلامی ایران؛ سید علی خامنه‌ای به قاسم سلیمانی در ۱۹ اسفند ۱۳۹۷.[۱۵] سلیمانی اولین فرماندهی است که پس از وقوع انقلاب در ایران، این نشان را دریافت کرده‌است.[۱۶]

قاسم سلیمانی در سال ۱۳۷۶، هم‌زمان با اوج‌گیری طالبان در افغانستان، به فرماندهی نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی منصوب شد.[۱۳] وی از این رو انتخاب شد که بومیِ یک منطقه کوهستانی به نام رابر در کرمان بود و با نظام سیاسی جوامع قبیله‌ای به‌طور کلی و با جامعه افغانستان به ویژه آشنایی نزدیک داشت.[نیازمند منبع] او با تجربه‌ای که از جنگ داخلی کردستان داشت نیز گزینهٔ مناسبی بود، چون بنا بود در افغانستانِ عصر طالبان که درگیر جنگ‌های داخلی بود، وارد عمل شود. از همه مهم‌تر این‌که سلیمانی در هشت سال جنگ با عراق و نیز مبارزه با باندهای مواد مخدر در مناطق مرزی ایران و افغانستان تا پیش از انتصابش به فرماندهی سپاه قدس، تجربهٔ زیادی اندوخته بود.[۱۳] مئیر داگان رئیس سابق موساد می‌گوید:

او با هر گوشه از نظام رابطه دارد. او کسی است که من به آن می‌گویم باهوش از نظر سیاسی.[۱۷]

جنگ داخلی عراق

موفق الربیعی سیاست‌مدار و وزیر سابق امنیت ملی عراق در مصاحبه‌ای با روزنامه الشرق الاوسط، سلیمانی را «بدون شک قدرت‌مندترین مرد در عراق» خوانده‌است.[۱۸] به گفتهٔ او سپاه قدس به فرماندهی سلیمانی در تمامی زمینه‌های سیاسی، اقتصادی و امنیتی و به ویژه در منطقه سبز بغداد (که سفارت‌خانه‌های غربی و عربی و ادارات و خانه‌های مقامات دولتی و اعضای پارلمان عراق در آن قرار دارد) نفوذ دارد.[۱۹][۲۰] نیروی قدس به فرماندهی سلیمانی نقش تأثیرگذاری در روند جنگ عراق داشته‌است.

در ۱۱ ژانویهٔ ۲۰۰۷، استنلی مک‌کریستال ژنرال آمریکایی مطلع شد محمدعلی جعفری فرمانده سپاه و قاسم سلیمانی از طریق چند خودرو در حال حرکت به مرز ایران و عراق هستند. در عراق آمریکایی‌ها در حال تعقیب آن‌ها بودند. کاروان خودروها وارد ساختمان ناشناخته‌ای در شهر اربیل کردستان عراق شدند که روی آن فقط نوشته بود «کنسولگری»، که نشان می‌داد افراد داخل ساختمان تحت پوشش دیپلماتیک عملیات انجام می‌دهند. نظامیان آمریکایی وارد ساختمان شدند و ۵ ایرانی که همگی پاسپورت دیپلماتیک داشتند را دستگیر کردند، اما اثری از محمدعلی جعفری و قاسم سلیمانی نبود. به گفتهٔ مک‌کریستال، هر پنج نفر از اعضای سپاه قدس بودند. ۹ روز بعد از این واقعه، ۹ تا ۱۲ شبه نظامی به رهبری گروه شبه نظامی شیعهٔ عصائب اهل الحق طی حمله‌ای به مقر فرماندهی نظامیان آمریکا در کربلا که در بین مراکز فرماندهی پلیس عراق واقع است، سوار بر تعدادی خودروی نظامی با گذشتن از چندین لایهٔ امنیتی، به ساختمان اصلی فرماندهی که در آن هنگام ۳۰ آمریکایی در آن مستقر بود نفوذ کردند و ۴ نظامی آمریکایی را اسیر گرفتند و از منطقه خارج شدند و به نزدیکی رود فرات رفتند، در نهایت با تعقیب هلیکوپترهای آمریکایی شبه نظامیان فرار کردند و در مجموع پنج نظامی آمریکایی کشته شدند. این عملیات «برجسته‌ترین و پیچیده‌ترین عملیات در طول چهار سال جنگ» در عراق توصیف شده و افسران آمریکایی و مقامات عراق ادعا کرده‌اند ایران در آن نقش داشته و پاسخی به اسارت ۵ ایرانی در اربیل بوده‌است. این نخستین بار بود که آمریکایی‌ها مستقیماً به قاسم سلیمانی و نقش او در عراق اشاره کردند.[۱۷]

در سال ۲۰۰۹، گزارشی افشا شد که ریموند تی. اودیرنو و کریستوفر آر. هیل (بالاترین مقامات آمریکا در بغداد در آن هنگام) در دفتر جلال طالبانی (که از دهه‌ها پیش با سلیمانی ارتباط داشته‌است) با قاسم سلیمانی ملاقات کرده‌اند. هیل و اودیرنو بعداً این خبر را رد کردند.[۲۱]

در ۲۲ دسامبر ۲۰۱۰، جیمز جفری (سفیر آمریکا در عراق) و لوید آستین (فرمانده ارشد نظامیان آمریکا در عراق)، در بیانیه‌ای تشکیل دولت جدید عراق به رهبری نوری المالکی را تبریک گفتند. به گفتهٔ سران عراقی، هنگام انتشار این بیانیه، آمریکایی‌ها خودشان می‌دانستند که در واقع سلیمانی آن‌ها را از عراق بیرون کرده‌است. حزب ایاد علاوی سیاست‌مدار سکولار طرف‌دار آمریکا، اکثریت اعضای پارلمان را داشت ولی در نهایت به قدرت نرسید چون آمریکا او را به نفع نوری المالکی کنار زد. به گفتهٔ خود علاوی، اگر او نخست‌وزیر می‌شد نیازمند حمایت آمریکا بود، اما آمریکا مایل بود عراق را ترک کند، و «عراق را به ایران داد». در نهایت جلال طالبانی و نوری المالکی که هر دو از نزدیکان و کاندیداهای مورد ترجیح سلیمانی بودند، به قدرت رسیدند. رهبر سابق عراق می‌گوید «ما به آمریکایی‌ها می‌خندیدیم … سلیمانی کاملاً آن‌ها را ضربه‌فنی کرد، و آمریکایی‌ها در ظاهر تشکیل دولت جدید را به یکدیگر تبریک می‌گفتند.»[۱۷]

گفته شده‌است سلیمانی پیامکی را از طریق جلال طالبانی برای دیوید پترائوس ژنرال آمریکایی و رئیس سازمان سیا فرستاده‌است با این محتوا که: «پترائوس عزیز، شما باید بدانید که من سیاست‌های ایران در قبال عراق، لبنان، غزه و افغانستان را کنترل می‌کنم. در واقع سفیری که در بغداد است از اعضای نیروی قدس است. شخصی که قرار است جایگزین او شود هم از اعضای نیروی قدس است.»[۱۷]

سلیمانی خود در نشست مقدماتی «کنفرانس جوانان و بیداری اسلامی» گفت: «ایران در جنوب لبنان و عراق نیز حضور دارد. در واقع این مناطق به نوعی تحت تأثیر عملکرد و تفکر جمهوری اسلامی ایران هستند.» اما تعدادی از نمایندگان پارلمان عراق در بیانیه‌ای سخنان سلیمانی را محکوم کرده و وی را دچار توهم خواندند.[۲۲]

 
حضور قاسم سلیمانی در پشت صحنه فیلم ۲۳ نفر[۲۳]

فرماندهی ارتش عراق

پس از یورش پیکارجویان افراطی دولت اسلامی عراق و شام (داعش) در ژوئن ۲۰۱۴ (خرداد ۱۳۹۳) به شمال عراق و تصرف برخی از شهرهای این کشور از جمله موصل و تکریت و از هم پاشیدن ارتش عراق و ناتوانی نیروهای مسلح این کشور در نبرد با داعش و پس از جدی شدن خطر تصرف بغداد (پایتخت عراق) توسط این گروه تروریستی، روزنامه ساندی تایمز انگلیس، وال‌استریت ژورنال و نیویورک تایمز مدعی شدند ایران فرماندهی ارتش از هم فروپاشیده عراق را برعهده گرفته تا با نیروهای گروه تروریستی داعش مقابله کند. قاسم سلیمانی فرمانده سپاه قدس ایران، عملیات دفاع از بغداد پایتخت عراق را در مقابل حملات نیروهای گروه تروریستی داعش، فرماندهی می‌کند. یک منبع عراقی مدعی شد: سلیمانی با ۶۷ مشاور ارشد خود به عراق سفر کرد و فرماندهی عملیات‌ها را برعهده گرفت و بر استقرار نیروهای عراقی و برنامه‌ریزی برای عملیات، نظارت دارد.[۲۴][۲۵][۲۶][۲۷][۲۸]

در کردستان عراق

در تابستان ۱۳۹۳ به دنبال هک شدن ایمیل نماینده اقلیم کردستان عراق در ایران مکاتباتی افشا شد که این مقام باسابقه کرد در تهران را مقابل پرسش رسانه‌ها قرار داد. در این مکاتبات، به یک مقام ایرانی بیش از بقیه اشاره شده بود: قاسم سلیمانی. این نخستین بار بود که یک مقام ارشد حکومت اقلیم کردستان عراق با صراحت و با جزئیات به نقش تعیین‌کننده فرماندهی می‌پرداخت که سال‌ها پیش رسانه‌های عراق به او لقب «ژنرال بی‌سایه» داده بودند. در بسیاری از این نامه‌ها از شخص سومی با اسم اختصاری «حاجی» یاد می‌شود؛ فردی که آقای دباغ در برنامه اخیر تلویزیونی خود، او را این‌گونه معرفی کرد: «طبیعتاً وقتی اسم سپاه قدس می‌آید، در رأس آن نام قاسم سلیمانی نیز تداعی می‌شود؛ او شخصِ اول خاورمیانه است.»[۲۹] امیرعلی حجازی سرپرست واحد هوافضای سپاه پاسداران مهر ماه ۱۳۹۳ طی گفتگویی تأیید کرد که آقای سلیمانی و ۷۰ نفر از سربازان او به جنگجویان کرد عراقی کمک کردند مانع پیشروی داعش شدند.[۷]

به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از رسانه‌های اقلیم کردستان عراق، در مردادماه ۱۳۹۳، سلیمانی نسبت به حمله داعش به اربیل هشدار می‌دهد. به دنبال یورش داعش در ۱۶ مرداد ۱۳۹۵، بارزانی از آمریکا و ترکیه تقاضای کمک می‌کند. دو روز بعد جنگنده‌های آمریکایی در اربیل به پرواز در می‌آیند. این در حالی است که ۴۸ ساعت قبل از پیوستن جنگنده‌های آمریکایی به عملیات دفاع از اربیل، یگانی از نیروهای ویژه به فرماندهی سلیمانی و بنا به درخواست شخص بارزانی در کنار پیشمرگان کرد در حال نبرد با داعش بودند. به دنبال دفع خطر داعش، مسعود بارزانی شخصاً یک نامه تشکر برای ریاست جمهوری ایران با این مضمون فرستاد که ایران بار دیگر در سخت‌ترین شرایط به دفاع از اقلیم کردستان عراق برخواسته است.[۳۰]

جنگ داخلی سوریه

جان مگوایر افسر سابق سیا گفته‌است نبرد القصیر که منجر به بازپس‌گیری شهر استراتژیک القصیر توسط ارتش سوریه و نقطهٔ عطفی در جنگ بود، تحت نظارت و فرماندهی سلیمانی بوده‌است و این نبرد را «یک پیروزی بزرگ» برای او خوانده‌است.[۱۷]

پس از وقوع یک انفجار مهیب در دمشق که به کشته و زخمی شدن چندین مقام سوری انجامید رسانه‌های جهان گزارش دادند که قاسم سلیمانی نیز در میان کشته‌شدگان قرار دارد و شایعه دخالت ایران در سوریه و کمک به بشار اسد برای سرکوب مخالفان قوت گرفت. چند روز پس از این ادعا قاسم سلیمانی در دیدار مسئولان نظام ایران با سید علی خامنه‌ای در تهران حضور یافت.

مجلهٔ وایرد او را در نخستین جایگاه فهرست «خطرناک‌ترین مردم جهان» قرار داده‌است.[۳۱] نشریه نیویورکر وی را تأثیرگذارترین فرمانده نظامی جنگ داخلی سوریه لقب داده‌است.[۳۲]

تحریم و تهدید به ترور

مقامات وزارت امورخارجه ایالات متحده آمریکا وی را متهم به همکاری با نیروهای امنیتی سوریه در جریان اعتراضات در این کشور و سرکوب مخالفان بشار اسد کرده‌است. در پی این اتهام وزارت خزانه‌داری ایالات متحده آمریکا وی را تحریم کرده‌است.[۳۳]

همچنین، روز جمعه، ۳ تیر ۱۳۹۰ (۲۴ ژوئن ۲۰۱۱)، روزنامه رسمی اتحادیه اروپا گزارش کرد که کشورهای عضو اتحادیه، سه تن از فرماندهان ارشد سپاه پاسداران ایران، یعنی جعفری، سلیمانی، طائب و نیز چند شهروند و مؤسسه اقتصادی سوریه را در واکنش به ادامه سرکوب خشونت‌آمیز معترضان سوری توسط حکومت سوریه و سپاه قدس جمهوری اسلامی ایران، تحریم کرد.[۳۴]

در رسانه‌های داخلی

  • گروه موسیقی سنتی ایرانی نبض در مراسمی که روز ۲۳ بهمن ۱۳۹۳ به مناسبت سالگرد انقلاب اسلامی در دانشگاه علوم پزشکی ایران برگزار شد، ترانه‌ای را به سلیمانی تقدیم کرد. این کلیپ توسط خبرگزاری فارس منتشر شد. بسیاری از وب سایت‌های اصولگرای ایرانی این کلیپ را بازنشر کردند. شعر این ترانه به تلاش‌های سلیمانی برای نجات کشورهای عربی از دست داعش، و همچنین «آزادی» بیت‌المقدس و غزه می‌پردازد. در صفحه‌ای که پشت سر خواننده است، عکسی از آقای سلیمانی در کنار فرمانده شبه نظامیان شیعه سپاه بدر، رزمندگان کرد و دیگر جنگجویان دیده می‌شود.[۳۵]

در رسانه‌های غربی

  • نیویورک تایمز، در سپتامبر ۲۰۱۳ او را به عنوان «دشمنی که هم مورد تنفر و هم مورد تحسین است» توصیف کرد. جان مگوایر افسر سابق سازمان سیا در عراق می‌گوید «او قوی‌ترین مأمور مخفی در خاورمیانه است … و هیچ‌کس او را نمی‌شناسد.»[۱۷]
  • خبرگزاری فرانسه از او به عنوان «چهره‌ای مرموز» نام برد.
  • هفته‌نامه آمریکایی نیوزویک در نسخه بین‌المللی خود در ۳ دسامبر ۲۰۱۴ تصویری از قاسم سلیمانی را بر روی جلد خود چاپ کرد و در کنار تصویر وی بر روی جلد خود نوشت: «اول با آمریکا می‌جنگید، الان داعش را درهم می‌کوبد، او فرد باهوشی و عاشق جنگ است و خودش هم می‌داند که زبده این کار است.»[۳۶][۳۷]
  • نشریه آمریکایی فارین پالیسی در دهمین گزارش سالانه خود پیرامون معرفی متفکران برتر جهانی در عرصه‌های مختلف، از قاسم سلیمانی به عنوان یکی از ۱۰ چهره و متفکر برتر در عرصه امنیتی-دفاعی نام برد.[۳۸][۳۹] در گزارش این نشریه به وجود «اثر انگشت سلیمانی» در مکان‌هایی که ایران در آن فعالیت دارد، از یمن تا عراق و سوریه اشاره شده‌است. فارین پالیسی همچنین به هشدار قاسم سلیمانی به دونالد ترامپ در ژوئیه ۲۰۱۸ که گفته بود «ما نزدیک به شما هستیم، جایی که تصورش را هم نمی‌توانید بکنید» اشاره کرده‌است.[۳۸][۳۹]

از نظر دیگران

دیدگاه‌ها و موضع‌گیری‌ها

  • در روز پنج شنبه ۴ مرداد ۱۳۹۷ سلیمانی در یک سخنرانی در همدان ادبیات تهدیدآمیز ترامپ را «ادبیات کاباره‌ای» خواند و با یادآوری شکست‌های آمریکا در منطقه و استفاده سربازان آمریکایی از پوشک بزرگسالان، خود و نیروی سپاه قدس را طرف حساب آمریکا معرفی کرده و ارتش آمریکا را ناتوان‌تر از آن دانست که با ایران درگیر جنگ شود.[۴۲][۴۳] حسن روحانی در ۳ ژوئیه ۲۰۱۸ به صورت تلویحی به بستن تنگه هرمز به روی نفتکش‌ها در صورت تحریم نفتی ایران اشاره کرده بود.[۴۴] در پی آن دونالد ترامپ نیز در توییتی به این اظهارات روحانی پاسخ داد و نوشت «دیگر هرگز، هرگز آمریکا را تهدید نکنید، وگرنه با با پیامدهایی روبه‌رو خواهید شد که کمتر کسی در تاریخ دیده‌است.[۴۲]» که سخنان سلیمانی در واکنش به این توییت ترامپ بیان شد.[۴۲]

جستارهای وابسته

منابع

  1. «اعطای نشان عالی ذوالفقار به سردار سرلشکر قاسم سلیمانی». پایگاه دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی سید علی خامنه ای. ۱۹ اسفند ۱۳۹۷.
  2. "El iraní Qasem Soleimani, "el hombre más poderoso en Irak"". Terra.
  3. «مدال‌های فرمانده نیروی قدس سپاه». مشرق‌نیوز. ۱۸ فروردین ۱۳۹۲. ۲۰۴۹۵۹. دریافت‌شده در ۱۹ شهریور ۱۳۹۷.
  4. آمریکا برادر قاسم سلیمانی را تحریم کرد، بی‌بی‌سی فارسی
  5. «زندگی نامهٔ سردار قاسم سلیمانی». aei.org. بایگانی‌شده از اصلی در ۳۰ سپتامبر ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۸ اکتبر ۲۰۱۱.
  6. [www.mashreghnews.ir/fa/news/۷۷۶۰۵ «ژنرال آفتاب سوخته‌ای که کابوس آمریکایی‌ها شد»] مقدار |نشانی= را بررسی کنید (کمک).
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ قاسم سلیمانی فرمانده سپاه قدس و ترانه‌های فارسی و عربی بی‌بی‌سی فارسی
  8. Foreign Ploicy The Dark Knight Rises
  9. * Dexter Filkins (30 September 2013). "The Shadow Commander". The New Yorker. Retrieved 31 March 2015.
  10. «سردار سلیمانی؛ از روستای دورافتاده و کوهستانی کرمان تا قلب خاورمیانه/ سایهِ ترس، «مرد بدون سایه» بر سر تروریست‌های داعش». نامه نیوز. دریافت‌شده در ۹ نوامبر ۲۰۱۹.
  11. «نکته‌ای جالب در دست نوشته‌ی سرلشکر سلیمانی خطاب به جوانان لُر». آخرین خبر. دریافت‌شده در ۱۰ نوامبر ۲۰۱۹.
  12. ««احتمال ورود قاسم سلیمانی به عرصه سیاست داخلی ایران»». رادیوزمانه. ۲۸ اسفند ۱۳۹۳. دریافت‌شده در ۲۰ مارس ۲۰۱۵.
  13. ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ ۱۳٫۲ ۱۳٫۳ «زندگی نامهٔ سردار قاسم سلیمانی». http://www.aei.org. بایگانی‌شده از اصلی در ۳۰ سپتامبر ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۸ اکتبر ۲۰۱۱. پیوند خارجی در |ناشر= وجود دارد (کمک)
  14. http://www.teribon.ir/archives/114391/متن-کامل-نامه-فرماندهان-سپاه-به-خاتمی.html. پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)
  15. «بیانات در مراسم اعطای نشان عالی ذوالفقار به فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران». پایگاه دفتر حفظ و نشر آثار سیدعلی خامنه‌ای. ۱۹ اسفند ۱۳۹۷.
  16. «نشان «ذوالفقار» چیست؟ و به چه کسانی اعطا می‌شود؟». خبرگزاری میزان. ۲۰ اسفند ۱۳۹۷.
  17. ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ ۱۷٫۲ ۱۷٫۳ ۱۷٫۴ ۱۷٫۵ Filkins, Dexter (30 September 2013). "The Shadow Commander". The New Yorker. Retrieved 7 February 2014.
  18. Chulov, Martin (28 July 2011). "Qassem Suleimani: the Iranian general 'secretly running' Iraq". The Guardian. Retrieved 7 February 2014.
  19. عراق در چنگال ژنرال وحشت
  20. الکشف عن وجود عناصر من فیلق القدس فی المنطقة الخضراء[پیوند مرده] الشرق الأوسط
  21. Iraq and its neighbours: A regional cockpit The Economist
  22. ژنرال بدون سایه خامنه‌ای
  23. «حضور سردار سلیمانی در پشت صحنه فیلم «۲۳ نفر»». خبرگزاری فارس. ۱۴ مهر ۱۳۹۷.
  24. «ساندی تایمز ادعا کرد: سردار سلیمانی، فرمانده ارتش از هم فروپاشیده عراق و عملیات دفاع از بغداد». وبگاه انتخاب. دریافت‌شده در ۱۶ ژوئن ۲۰۱۴.
  25. ساندی تایمز: قاسم سلیمانی فرماندهی دفاع از بغداد را برعهده گرفته‌است دویچه‌وله فارسی
  26. سایه قاسم سلیمانی در کردستان عراق بی‌بی‌سی فارسی
  27. وال‌استریت ژورنال: قاسم سلیمانی با حرکت‌های آمریکا مقابله می‌کند
  28. جزئیات نیویورک تایمز از نقش قاسم سلیمانی در عراق بی‌بی‌سی فارسی
  29. سایه قاسم سلیمانی در کردستان عراق - BBC News فارسی
  30. «حاج قاسم قبل از حمله داعش به مسعود بارزانی چه گفت؟». خبرگزاری مهر.
  31. http://www.wired.com/dangerroom/2012/12/most-dangerous-people/#slide-131361
  32. Meet The Iranian Commander Pulling Strings In Syria's War
  33. «تحریم دو فرمانده سپاه قدس به دلیل سرکوب معترضان سوری». رادیو فردا. ۲۸ اردیبهشت ۱۳۹۰. دریافت‌شده در ۲۸ اردیبهشت ۱۳۹۰. از پارامتر ناشناخته |زیان= صرف‌نظر شد (کمک)
  34. اتحادیه اروپا سه نظامی ایرانی را به اتهام کمک به سرکوب مردم سوریه تحریم کرد، بی‌بی‌سی فارسی، ۳۰ تیر ۱۳۹۰ http://www.bbc.com/persian/iran/2011/06/110624_l03_syria_iran_pasdars
  35. «سردار ایرانی» اثری جدید با موضوع سردار قاسم سلیمانی، از گروه موسیقی نبض است که چندی پیش رونمایی شد خبرگزاری فارس
  36. قاسم سلیمانی بر روی جلد نشریه آمریکایی «نیوزویک» رادیو فردا
  37. تلاش‌ها در مقابل تشیع شکست خواهد خورد[پیوند مرده] رادیو فردا
  38. ۳۸٫۰ ۳۸٫۱ «نام سردار قاسم سلیمانی در بین ۱۰ متفکر برتر امنیتی-دفاعی جهان». ایسنا. ۳ بهمن ۱۳۹۷.
  39. ۳۹٫۰ ۳۹٫۱ ««سردار سلیمانی» در فهرست ۱۰ متفکر برتر مجله فارن پالیسی». ایلنا. ۱۳ اسفند ۱۳۹۷.
  40. تمجید بی‌سابقه «ژنرال پترائوس» از «حاج قاسم سلیمانی» - انتخاب
  41. تمجید «ژنرال پترائوس» از «قاسم سلیمانی» - الف
  42. ۴۲٫۰ ۴۲٫۱ ۴۲٫۲ «قاسم سلیمانی به ترامپ: طرف حساب شما من هستم». دویچه وله. دریافت‌شده در ۲۶ جولای ۲۰۱۸.
  43. «اظهارات سرباز آمریکایی دربارهٔ سخنان سردار سلیمانی». اسپوتنیک. ۴ آگوست ۲۰۱۸.
  44. «جانشین فرمانده سپاه تهران: اگر صادرات نفت ایران را منع کنند تنگه هرمز را می‌بندیم». یورونیوز. 4 ژولای 2018. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)

پیوند به بیرون