قاصدک
آرایه‌شناسی
فرمانرو: گیاهان
(طبقه‌بندی‌نشده): گیاهان گلدار
(طبقه‌بندی‌نشده): دولپه‌ای‌های نو
(طبقه‌بندی‌نشده): آستریدها
راسته: میناسانان
تیره: کاسنیان
سرده: قاصدک
Alexandre Henri Gabriel de Cassini
گونه‌ها

متن را ببینید.

گُل قاصِدَک، خبررسانک، خبربیار یا خبرچین (نام علمی: Taraxacum) که در طب سنتی به طَرَخشَقون یا طَرَشقوق معروف است گیاهیست علفی و دایمی که ساقه آن به ارتفاع ۴۰ سانتی‌متر می‌رسد. این گیاه دارای ریشه‌ای به رنگ قهوه‌ای مایل به زرد و پر از شیرآبه سفیدرنگ است. گل‌های قاصد معمولی «Taraxacum sect. Ruderalia» و «Taraxacum officinale Weber» دسته‌ای از دک را تشکیل می‌دهند که همگی از خانواده گیاهان دارای گل‌های سبدی (Asteraceae) هستند. گل قاصد که به نام‌های «هِندَبای بَرّی»، خبربیار، کاسنیِ بَرّی و دندانِ شیر نیز معروف است گیاهی است علفی و دایمی که به‌طور خودرو در بیشتر مزرعه‌ها و دشت‌ها، در وسط چمن، حاشیه شوره‌زار، کنار جاده‌ها و زمین‌های بایر و به‌طورکلی در همه جا می‌روید. این گیاه دارای ریشه‌ای به رنگ قهوه‌ای است که تا یک متر (و به ندرت تا دو متر) می‌رسد. ساقه و ریشه این گیاه پر از شیرآبه سفیدرنگ است.

مکان رشدویرایش

 
گونه‌ای قاصدک در ایران

در انتهای ساقه، گل قرار دارد. برگ‌های گل قاصدک سبزرنگ بوده، بریدگی‌های مثلث‌شکل و نوک‌تیز دارد. گل قاصدک در وسط چمن، حاشیه شوره‌زار، کنار جاده‌ها و زمین‌های بایر و به‌طور کلی در همه جا می‌روید.

از ساقه آن در صورت خراشیدگی یا شکستن، شیرآبه سفیدی خارج می‌شود. از میان برگ‌های آن ساقه‌های گل به ارتفاع حدود ۵۰ سانتیمتر می‌رویند. این ساقه‌ها منتهی به نَهَنجی می‌شوند که بر رویش گل‌های زردرنگ زیبا و زبانه‌ای به قطر ۳ تا ۵ سانتیمتر قرار دارند. گل‌آذینش کُلاپَرَک است. گلبرگ‌های زبانه‌ای شکلش دایره‌وار از درون به بیرون کم‌کم باز می‌شوند. گل‌ها در عمر چندین روزه خود شب‌ها و در هنگام باران و نیز در هنگام خشکی هوا بسته می‌شوند. میوه‌اش فندقه و دارای دسته تارهای ابریشمی در قسمت انتهایی است که به آن قاصدک می‌گویند زیرا به منظور بذرافشانی به پرواز درمی‌آید.

موارد استفادهویرایش

زنبور عسل این گیاه را بسیار دوست دارد و شهد زیادی از آن به‌دست می‌آورد. برگ‌های جوان گل قاصدک را معمولا با سالاد می‌خورند و چون خیلی تلخ است باید آن را با ترشی یا آبلیمو مصرف کرد. از قسمت‌های گوناگون گیاه مانند ریشه، برگ و شیرآبه آن در درمان استفاده می‌شود. قاصدک به عدم ورم بدن و درد قاعدگی بسیاری از زنان در سندرم پیش از قاعدگی کمک می‌کند. برای جلوگیری از عفونت قارچی واژن در حد کهیر، چند مشت برگ خشک‌شده به آب حمام اضافه کنید.[۱]

ترکیبات شیمیاییویرایش

 
گل قاصدک (دندان شیر) پیش از بذرافشانی
 
دشت قاصدک‌ها

ریشه این گیاه دارای ماده‌ای تلخ به نام تراگزاسین، کولین و تاراگزاسترول است. همچنین در ریشه آن مقدار کمی تانن وجود دارد و نوعی الکالویید به نام تاکزین و تاراگزه رول در اعضای این گیاه یافت می‌شود. درضمن این گیاه دارای ساپونین، قندهای مختلف و اسیدهای چرب است. این گیاه بالاترین حد ویتامین آ را در میان گیاهان دارا و همچنین دارای مقدار زیادی پتاسیم است. نمک‌های کلسیم، پتاسیم، آهن، منیزیوم، سدیم، منگنز، فسفر، سیلیس و گوگرد در این گیاه ثابت شده است.

محل رویشویرایش

پراکندگی این گیاه در کره زمین طوری است که در بیشتر نواحی اروپای شمالی، غرب آسیا، شمال آفریقا و آمریکای شمالی می‌روید. تاکنون بالغ بر ده گونه از این نوع گیاه شناخته شده است.

منابعویرایش

  1. [۱] بایگانی‌شده در ۱۴ ژوئن ۲۰۱۳ توسط Wayback Machine، سایت پارسه گرد
  • دانشنامه رشد.
  • کتاب گیاهان دارویی جلد سوم – دکتر علی زرگری – ناشر مؤسسه انتشارات چاپ دانشگاه- چاپ۱۳۷۱