قتیبة بن مسلم

(تغییرمسیر از قتیبه بن مسلم)

أبو حفص قتیبة بن أبی صالح مسلم بن عمرو الباهلی سردار عرب در سپاه خلیفه اموی بود که پس از فتح ایران به دست اعراب حاکم خراسان شد. او خود را با فتح ماوراءالنهر در حکومت ولید اول به عنوان یک فرمانده نظامی قابل مطرح کرد و در حلقه افراد مورد اعتماد ولید قرار گرفت. او که سرباز و مدیری توانا بود، حکومت اسلام در منطقه را گسترد و مرزهای خلافت را تا بیشتر نقاط ماوراءالنهر گسترد. از ۷۰۵ تا ۷۱۰ به تحکیم قدرت اعراب بر تخارستان از مناطق باقی مانده از ایران پیش از اسلام آوردن که هنوز در مقابل حمله اعراب مقاومت می کردند پرداخت و بخارا را فتح کرد. در ۷۱۰–۷۱۲ خوارزم را فتح کرد و با فتح سمرقند، تسخیر سغد را تکمیل کرد. پس از مرگ ولید قتیبه موقعیتش را از دست داد و کشته شد. بیشتر متصرفات او از دست رفت.

قتیبة بن مسلم
زادهٔ۶۶۹
بصره
درگذشتهٔ۷۱۵/۷۱۶
فرغانه
مدفون در
وفادار به/عضوِبنی امیه
سال‌های خدمتقبل از ۷۰۰ – ۷۱۵
درجهحاکم خراسان
نبردها/جنگ‌هافتح ماوراءالنهر به دست مسلمانان

در دوران حکم رانی او بر بخشی از سرزمینهای ایران، حجم قابل توجهی از مکتوبات،آثار هنری و فرهنگی ایرانیان از میان رفت، ابوریحان بیرونی، تاریخ‌نگار ایرانی در کتاب آثار الباقیه عن القرون الخالیه خود در مورد ایران ستیزی این سردار عرب می‌نویسد:

وقتی قتیبه ابن مسلم سردار حجاج بار دوم به خوارزم رفت و آن را بازگشود هرکس را که خط خوارزمی می‌نوشت و از تاریخ و علوم و اخبار گذشته آگاهی داشت از دم تیغ بی‌دریغ گذراند و موبدان و هیربدان قوم را یکسره هلاک نمود و کتابهاشان همه بسوزانید و تباه کرد.»[۱][۲]

عبدالحسین زرین کوب در این باره می‌نویسد: «آنچه هم بیرونی راجع به نابود شدن کتب خوارزمی گفته است مشکوک است و به هر حال مویّد این واقعه نمی‌تواند بود.»عبدالحسین زرین کوب در این باره می‌نویسد: «آنچه هم بیرونی راجع به نابود شدن کتب خوارزمی گفته است مشکوک است و به هر حال مویّد این واقعه نمی‌تواند بود.» [۳]


رفتار قتیبه با ایرانیان به هیچ عنوان با آموزهای اسلام تطابق نداشت و به نظر می رسد که بیشتر با گرایشات غیر انسانی و بیمار گونه همسانی داشته باشد. در مورد ایرانی ستیزی قتیبه آورده اند که:

قتيبة بن مسلم باهلي، سردار معروف حجاج، در يكي از جنگهايش در خراسان يا ماوراءالنهر به سبب سوگندي كه خورده بود بسياري از ايرانيها را كشت و زنان و دخترانشان را در حضورشان بين لشكر عرب تقسيم كرد[۴]

منابعویرایش

  1. ابوریحان بیرونی، آثارالباقیه عن القرون خالیه، صفحه 35,36,48
  2. مرتضی مطهری، خدمات متقابل اسلام و ایران، صفحه ۲۷۴،273.
  3. (کارنامه اسلام، ص ۱۶ )
  4. ( 55 :1356 ،راوندي)