باز کردن منو اصلی

قره‌عثمان یا قراعثمان یا قرایولوق عثمان بیک (۱۴۳۵-۱۳۵۰م) فرمانده و رئیس اتحادیه عشایر ترکمان آق‌قویونلو بود و به عنوان مؤسس رسمی این سلسله در سال ۱۳۷۸ میلادی در اطراف ارزنجان (و از سال ۱۳۸۹ تا سال ۱۴۷۱ در آمد یا دیاربکر و پس از آن تا زمان سقوط بوسیله شاه اسماعیل در سال ۱۵۰۱ در تبریز) شناخته می‌شود.

محتویات

ایجاد امیرنشین آق‌قویونلوویرایش

عثمان‌بیک فرزند فخرالدین قتلغ بیک رهبر ترکمانان آق‌قویونلو و ماریا دسپینا خواهر آلکسیوس سوم امپراتور ترابوزان بود که پس از بردارش احمد بیک به سرکردگی اتحادیه ترکمانان آق‌قویونلو رسید[۱]. قراعثمان بعداً با ازدواج با یکی از شاهزاده خانمهای ترابوزان از پدرش پیروی کرد[۲]. قراعثمان در زندگی طولانی خود نسبت به پدر آرامش‌طلب خویش به درگیریهای زیادی دست یازید[۲]. در آن زمان مهمترین دشمن آق‌قویونلوها، همبسته ایلاتی آنان اتحادیه ترکمانان قراقویونلو بودند. رهبرشان قرامحمد زیاد عمر نکرد. ولی جانشین او قرایوسف با تمامی توان خود دشمنی دیرینه را ادامه داد. وقتی تیمور در خاور نزدیک ظاهر شد، قراقویونلوها از نخستین افرادی بودند که با سپاه تیمور روبر شدند و هربار هم که جنگ درگرفت شکست خوردند. لاجرم طبیعی بود که رهبر آق قویونلوها به تیمور ملحق شود و به خدمت او درآید. این قضیه در سال ۱۳۹۹ در اردوی قراباغ در ماورای قفقاز رخ داد و قراعثمان در برابر تیمور کرنش کرد. او در نخستین لشکرکشی تیمور به آناتولی فرمانده سپاهیان طلایه او بود و در لشکرکشی بعدی تیمور به سوریه هم نام او در میان بود. قراعثمان بعدها در نبرد آنکارا (۱۴۰۲) شرکت کرد که شکست و اسارت بایزید اول انجامید. تیمور به پاس خدمات رهبر آق‌قویونلوها لقب امیر بدو بخشید و سرتاسر اراضی دیاربکر را تیول وی ساخت[۳].

قراعثمان پس از تیمورویرایش

وقتی تیمور در فوریه ۱۴۰۵ در اثنای لشکرکشی به شرق مرد، روشن بود که امپراتوری وسیع او که حاصل فتوحاتش بود، فاقد ثبات داخلی است. پس از مرگ تیمور، قراعثمان که کامیابی‌های او در نزد تیمور اعتبار زیادی در چشم اتحادیه ایلی‌اش داشت و شماری از ایلات و عشایر را زیر چتر او کشانده بود، با تعدادی از امیرنشین‌های مجاور جنگ درانداخت و به پیروزی رسید. روابط او با مصر در آغاز حسنه بود، اما بعدها به متصرفاتشان حمله کرد[۴]. قراعثمان به خاندان تیمور وفادار باقی ماند و در لشکرکشی‌های سه‌گانه شاهرخ به آذربایجان علیه قرایوسف قراقویونلو در کنار تیموریان جنگید. با اینکه قرایوسف در آغاز نخستین لشکرکشی مرد و سپاهیان او پراکنده شدند اما قراقویونلوها بسرعت به بازسازی خود پرداختند. وقتی در سومین لشکرکشی، اسکندر از برابر شاهرخ فرار کرد و به ترکان پناه برد، قراعثمان، با وجود هشتاد سال سن، در صدد جلوبرکردن او برآمد اما در هنگام جنگ در ارزروم بشدت زخمی شد و بر اثر آن در پایان اوت ۱۴۳۵ درگذشت. اسکندربیک هنگامی که به ارزروم برگشت، دستور داد قبر رهبر آق‌قویونلوها را نبش قبر کنند و جسدش را نزد سلطان مصر بفرستند و سلطان مصر هم آنرا در ملاء عام به نمایش گذاشت[۴]. هیچکدام از فرزندان قراعثمان به شجاعت و شهامت پدرشان نبودند و خاندان حاکمه آق قویونلوها به مدت یکه دهه پس از وی گرفتار آشفتگی و نابسامانی بود[۵].

پانویسویرایش

  1. آژند ۱۶۲
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ آژند ۱۶۳
  3. آژند ۱۶۴
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ آژند ۱۶۵
  5. آژند ۱۷۴

منابعویرایش

  • یعقوب آژند (مترجم)، تاریخ ایران (دوره تیموریان)، جامی، چاپ سوم تهران ۱۳۸۷، شابک: ۱-۴۹-۵۶۲۰-۹۶۴-۹۷۸