باز کردن منو اصلی

مختصات: ۳۵°۲۰′۳۵″شمالی ۵۱°۴۰′۵۱″شرقی / ۳۵٫۳۴۳۱°شمالی ۵۱٫۶۸۰۸°شرقی / 35.3431; 51.6808

قلعه‌ایرج
Citadel of Varamin by Jane Dieulafoy.jpg
قلعه منسوب به ایرج
نامقلعه‌ایرج
کشور ایران
استانتهران
شهرستانپیشوا
بخشعسگرآباد
اطلاعات اثر
نوع بناخشت و گل
کاربریشهردژ
دیرینگیساسانی
دورهٔ ساخت اثرساسانی
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت۹۸۳۵
تاریخ ثبت ملی۱۱ شهریور ۱۳۸۲
میراث کهن
قسمتی از دیوار قلعه ایرج

قلعه ایرج دژی باستانی مربوط به دوره ساسانی است و در ورامین، شهرستان پیشوا ، دهستان بهنام و و در نزدیکی روستای عسگرآباد عباسی (ضلع شمالی بزرگراه شهدای پرواز) جای گرفته‌است. این اثر در تاریخ ۱۱ شهریور ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۹۸۳۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.[۱] قلعه ایرج به عنوان بزرگترین قلعه خشت خام در استان تهران، ایران و جهان شناخته می‌شود.[۲]

محتویات

پیشینه قلعهویرایش

قلعه ایرج یکی از کم‌مانندترین دژهای خشتی جهان است و با ارتفاع ۵۰ فوت با گسترده ۲۰۰ هکتار در دوران ساسانی ساخته شده اما به علت نگهداری نکردن و تخریب توسط افراد سودجو(کندن با لودر به بهانه ی تعریض جاده های اطراف قلعه یا حفر استخر)به شدت آسیب دیده‌است.[۳]

ژان دیولافوا و کلایس، باستان‌شناسان اروپایی در این باره تحقیق کرده‌اند و کلایس در مورد قلعه ایرج آورده‌است که درازای شمالی - جنوبی قلعه ایرج ۱۲۱۴ متر و پهنای خاوری - باختری آن ۱۱۵۰ متر است که با هیچ‌یک از قلعه‌های خشتی و تاریخی جهان قابل مقایسه نیست.[۳]

به باور برخی، قلعه ایرج همان دژ وارنا است که در وندیداد نام آن آمده‌است. اعتمادالسلطنه در کتاب مرآت البلدان و جرج کرزن در سفرنامه اش[۴] قلعهٔ چهارگوش ایرج را با دژ وارنا که در اوستا آمده‌است برابر دانسته‌اند.

چهاردهمین کشور با نزهت که من اهورا مزدا آفریدم وارنای چهارگوش است، زادگاه فریدون، قاتل اژدی هاک.

— وندیداد، اوستا

همچنین چون ایرج نام فرزند فریدون بوده‌است احتمال این که قلعه ایرج همان وارنا باشد زیاداست.[۵][۶]

ویژگیهای معماریویرایش

ابعاد این قلعه بزرگ خشتی در حدود ۱۴۴۰ در ۱۲۸۰ متر است. در چهار سوی این دژ، دروازه‌هایی برای فراهم ساختن امکان درون‌نشد و برون‌نرفت از آن ساخته شده‌است. امروزه از چهار دروازه آن، تنها دروازه اصلی باقی‌مانده‌است. تنها دیوار دارای پهنایی نزدیک به ۱۷ تا ۲۲ متر و بیشترین بلندای آن ۱۶ متر است. نمای بیرونی دیوار در چهارسو ۱۴۶ برج و نیم دایره ای دارد که میان بازه هر دو برج با چهار تاق‌نما تزئین شده که این تاق‌نما در برخی بخش‌ها به گونه دو سطحی است.

مصالح به کار رفته در آن خشت و گل است و به بزرگترین قلعه خشتی و گلی دفاعی ایران معروف است. درون دیوارهای کلفت دژ ایرج راهروهایی پیش‌بینی شده که برجک‌های دیده‌بانی را به هم پیوند می‌داده‌است. ملات دیوارها از خشت و آجر است. در پهنه بیرونی دژ نیز سنگرهایی قرار دارد.[۳]

نگارخانهویرایش

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ اکتبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۲۰۱۱-۰۵-۱۹.
  2. http://www.irna.ir/fa/News/81756424/
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ «آشنایی با قلعه ایرج - تهران». همشهری آنلاین. ۳ خرداد ۱۳۹۰. دریافت‌شده در ۱۸ مهر ۱۳۹۳.
  4. جغرافیای تاریخی ورامین
  5. وب سایت رسمی شهرداری ورامین
  6. IRANSEDA Network- شکوه ایران -شبکه ایران صدا

پیوند به بیرونویرایش