قلیا

(تغییرمسیر از قلیایی)

در شیمی، یک قلیا (عربی: قلوي «خاکستر علف شورآب») نمکی یونی و بازی از عناصر شیمیایی فلزهای قلیایی یا فلزهای قلیایی خاکی است. قلیاها می‌توانند به‌صورت بازی که در آب حل می‌شوند نیز تعریف شوند. محلول یک باز انحلال‌پذیر دارای pH بیشتر از ۷.۰ است. صفت قلیایی در فارسی به‌عنوان هم‌معنایی برای بازی، مخصوصاً بازهای محلول در آب به‌کار می‌رود. این استفاده‌ی گسترده از اصطلاح قلیایی احتمالاً به‌دلیل این است که قلیاها نخستین بازهای شناخته‌شده بودند که از تعریف باز آرنیوس پیروی می‌کردند، و هنوز هم در زمره رایج‌ترین بازها هستند. یون هیدروکسید با پروتون‌خواهی ۱۶۳۳.۱ کیلوژول بر مول از قدرتمندترین بازهای شناخته‌شده می‌باشد.

نمک‌های قلیاییویرایش

نمک‌های قلیایی هیدروکسیدهای محلول فلزهای قلیایی و فلزهای قلیایی خاکی هستند، که نمونه‌های رایج آن از این قبیل هستند:

تفاوت میان قلیا و بازویرایش

اصطلاحات «باز» و «قلیا»، منحصراً خارج از زمینه شیمی و مهندسی شیمی، غالباً به‌جای یکدیگر استفاده می‌شوند.

تعاریف گوناگون ویژه‌تری برای مفهوم قلیا وجود دارند. قلیاها معمولاً به‌شکل زیرمجموعه‌ای از بازها طبقه‌بندی می‌شوند. یکی از دو زیرمجوعه‌ی زیر عموماً انتخاب می‌شوند:

  • یک نمک بازی از فلز قلیایی یا فلز قلیایی خاکی (این زیرمجموعه شامل Mg(OH)۲ می‌شود اما شامل NH۳ نمی‌شود.)
  • هر بازی که در آب محلول است و تشکیل یون هیدروکسید می‌دهد یا محلولی از یک باز در آب. (هم شامل Mg(OH)۲ و هم شامل NH۳ می‌شود.)

زیرمجموعه‌ی دوم بازها یک «باز آرنیوس» نیز نامیده می‌شود.

خاک قلیاییویرایش

از خاک‌هایی با میزان pH بیش‌تر از ۷.۳ معمولاً به‌عنوان خاک‌های قلیایی یاد می‌کنند. این خاک‌ها به‌علت وجود نمک‌های قلیایی می‌توانند به‌طور طبیعی ایجاد شوند. با این که بسیاری از گیاهان خاک کمی بازی را ترجیح می‌دهند (از جمله سبزیجاتی مانند کلم و چمن بوفالوی علوفه‌مانند)، بیشتر گیاهان خاک اسیدی ملایم (با pHهایی بین ۶.۰ و ۶.۸) را ترجیح می‌دهند، و خاک‌های قلیایی می‌توانند مشکلاتی را به‌وجود آورند.

دریاچه‌های قلیاییویرایش

در دریاچه‌های قلیایی، تبخیر باعث غلیظ شدن نمک‌های کربنات طبیعی می‌شود که دریاچه‌ای قلیایی و غالباً نمکی را به‌وجود می‌آورد. دریاچه تورکانا در کنیا مثالی برای این نوع دریاچه‌ها می‌باشد.

منابعویرایش