لطف‌الله صافی گلپایگانی

مرجع تقلید شیعه

لطف‌الله صافی گلپایگانی (زادهٔ ۳۰ بهمن ۱۲۹۷ در گلپایگان) فقیه، مجتهد و از مراجع تقلید شیعه امامیه است که در حوزه‌های علمیه قم، ایران نزد سید حسین طباطبایی بروجردی تحصیل کرده‌است. وی در حوزه علمیه قم، اقامت و تدریس می‌کند.

لطف‌الله صافی گلپایگانی
تصویر آیت الله صافی گلپایگانی از مراجع تقلید قم.jpg
نخستین دبیر شورای نگهبان
مشغول به کار
آذر ۱۳۵۹ – تیر ۱۳۶۷
قائم‌مقامحسین مهرپور
محسن هادوی
خسرو بیژنی
پس ازمحمدرضا مهدوی کنی (سرپرست)
پیش ازمحمد محمدی گیلانی
عضو شورای نگهبان
دوره‌های اول و دوم
مشغول به کار
۲۶ تیر ۱۳۵۹ – ۴ تیر ۱۳۶۷
گمارندهسید روح‌الله خمینی
دبیرمحمدرضا مهدوی کنی (سرپرست)
خودش
پیش ازمحمد یزدی
نمایندهٔ مجلس خبرگان قانون اساسی
مشغول به کار
۲۸ مرداد ۱۳۵۸ – ۲۴ آبان ۱۳۵۸
همکار مرتضی حائری یزدی
حوزه انتخاباتیاستان مرکزی[۱]
اکثریت۲۵۶٬۱۱۵ (۶۰٫۷٪)[۱]
اطلاعات شخصی
زاده۳۰ بهمن ۱۲۹۷ ‏(۱۰۲ سال)[۲][۳][۴]
گلپایگان، ایران
پدرمحمدجواد صافی گلپایگانی
خویشاوندانعلی صافی گلپایگانی (برادر)
سید محمدرضا گلپایگانی (پدرزن)
علی کریمی جهرمی (داماد)
اقامتگاهقم، ایران
دیناسلام (شیعه)
وبگاهhttps://saafi.com
پیشینه فقهی
دیناسلام
مذهبشیعه دوازده‌امامی
محل تحصیلحوزه علمیه قم
حوزه علمیه نجف
استادان
آثارمنتخب الاثر فی الامام الثانی عشر
امامت و مهدویت
التعزیر؛ أنواعُه و ملحقاتُه
پرتوی از عظمت حسین
شهیدِ آگاه
بیان الاصول
فقه الحج و الصلاة
لمحات فی الکتاب و الحدیث و المذهب
نگرشی بر فلسفه و عرفان

زندگی‌نامه

پدر او، آخوند ملا محمدجواد صافی گلپایگانی (۱۲۴۹–۱۳۳۷ خورشیدی)، از فقهای عصر خویش بود.[۵][۶] و مادرش، فاطمه خانم، دختر مجتهدی به نام آخوند محمدعلی بود. آخوند محمدعلی، هم‌بحث میرزای شیرازی بوده‌است. علی صافی گلپایگانی برادر او بود. لطف‌الله صافی گلپایگانی همچنین داماد سید محمدرضا گلپایگانی است که بر پیکر وی نیز نماز میت اقامه کرده بود. لطف‌الله صافی از مراجع طراز اول شیعه به‌شمار می‌رود و از او به عنوان «شیخ‌الفقها» یاد می‌شود.[۷] وی به خاطر نوشتن کتاب التعزیر؛ أنواعُه و ملحقاتُه، که یک کتاب فقهی است، برندهٔ کتاب سال جمهوری اسلامی ایران، و به خاطر نوشتن کتاب پرتوی از عظمت حسین، برندهٔ کتاب سال ولایت گردیده‌است.[۸] وی همچنین به‌دلیل نوشتن همین کتاب در سال ۱۳۸۱ به‌عنوان خادم برگزیدهٔ فرهنگ مکتوب عاشورا ازسوی وزارت ارشاد شناخته شد.[۸] او برگزیدهٔ هفتمین همایش دکترین مهدویت به‌خاطر تألیف کتاب منتخب الاثر است.[۹]

تحصیلات

صافی گلپایگانی ابتدا در گلپایگان، کتب پایهٔ ادبیات عرب را نزد آخوند ملا ابوالقاسم مشهور به «قطب» آموخت و ادامه مباحث ادبیات، کلام، تفسیر، حدیث، فقه و اصول را تا پایان سطح نزد پدر فراگرفت. در سال ۱۳۶۰ قمری گلپایگان را ترک کرد و به حوزه علمیه قم رفت. وی چند سال بعد به نجف رفت و در آنجا نیز از استادان آن حوزه، برای یک سال بهره‌مند شد. پس از آن مجدداً به قم بازگشت و بیش از پانزده سال، در مجلس درس سید حسین طباطبایی بروجردی شرکت جست و نیز یکی از مشاورین ویژه و اصحاب خاص استفتاء او گشت. بروجردی، پاسخگویی به سؤالات مهم و حساسی از فقه و کلام شیعی و نیز نگارش کتابی دربارهٔ مهدویت را که منتخب الاثر نام گرفت، به لطف‌الله صافی واگذار کرد.

از اساتیدش در قم سید محمدتقی خوانساری، سید محمد حجت کوه‌کمری، سید صدرالدین صدر، سید حسین طباطبایی بروجردی و در نجف محمدکاظم شیرازی، سید جمال‌الدین گلپایگانی و محمد علی کاظمی را می‌توان نام برد.

فعالیت سیاسی

با پیروزی انقلاب اسلامی ایران، در سال ۱۳۵۸ به‌عنوان عضو مجلس خبرگان اول، انتخاب و در سال ۱۳۵۹ از سوی سید روح‌الله خمینی به عضویت شورای نگهبان منصوب شد و هشت سال دبیر شورای نگهبان بود.[۱۰]

نظرات

وی در زمرهٔ روحانیون عالی‌رتبه‌ای است که تأکید فراوان بر تفکیک جنسیّتی در جامعه و به‌ویژه در دانشگاه‌ها داشته‌است. در پاسخ به یک استفتاء وی ابراز داشته که مسئولان جمهوری اسلامی باید از مخارج غیرضروری بکاهند و هزینه‌های تفکیک جنسیتی دانشگاه‌ها را هرچه باشد تأمین کنند.

وی همچنین در موارد متعددی به معضلات اجتماعی موجود از قبیل فقر، فساد، بیکاری و اعتیاد اعتراض نموده و به مسوولین نسبت به رفع این مشکلات هشدار داده‌است.[۱۱]

در اردیبهشت سال ۱۳۹۱، وی در پاسخ به یک استفتاء حکم ارتداد افرادی که اقدام به توهین به اهل بیت در قالب انتشار مطالب طنز حول شخصیت ائمهٔ شیعه می‌نمایند را صادر نمود. این فتوا که بدون ذکر نام صادر شده بود توسط خبرگزاری فارس به شاهین نجفی نسبت داده شد. درحالی‌که صافی بدون نام بردن از شخص خاصی این فتوا را دو هفته قبل از انتشار آهنگی رپ از شاهین نجفی به نام نقی صادر کرده بود. شاهین نجفی نیز در مصاحبه با دویچه وله به این نکته اشاره کرد.[۱۲]

وی بعد از بازی‌های آسیایی ۲۰۱۰ گوانگ ژو در واکنشی به اعزام ورزشکاران زن به خارج از کشور گفت: اعزام ورزشکاران زن مایهٔ شرمساری است و باید از آن جلوگیری کرد.[۱۳]

در مهرماه ۱۳۹۵، صافی گلپایگانی خواهان جلوگیری از برگزاری کنسرت در شهر قم شد، وی دلیل این درخواست را حفظ حرمت قم اعلام کرد.[۱۴]

نقد یا رد عرفان

صافی گلپایگانی بر عرفان انتقاد شدید وارد می‌کند و حتی در مواردی به عُرَفا و احوال آن‌ها طعن وارد می‌کند. وی در جلسه‌ای وقتی در صحبت‌های مجتهدی تهرانی در حضور او اشاره به نام مولوی می‌رود، مولوی را با عبارت «علیه ما علیه» یاد می‌کند و در ادامه وقتی نام حسن‌زاده آملی (عارف معاصر ایرانی) برده می‌شود همین عبارت را تکرار می‌کند. در لغت‌نامه دهخدا آمده‌است: «چون نام کسی را برند که اعمال یا عقاید نانیکو داشته‌است و نخواهند آشکارا او را نفرین و لعن کنند یا در جایی گویند که در نفرین و آفرین به کسی دودل و مردد باشند، گویند: علیه ما علیه»[۱۵]

وی در اظهارنظری مکاشفه که از شئون و حالات بیّن در عرفان است و بزرگان عرفان مانند بهجت، حسن‌زاده و… دربارهٔ تحقق آن سخن‌ها دارند را ادعا، خوابگونه و مصنوعی نامید و پیگیری این امور را ضایع کردن عمر دانست و مکاشفه واقعی را دیدن و تفکر [استدلالی] در شگفتی‌های آفرینش دانست.[۱۶] در همین راستا از دیرباز تا کنون بعضی از فقها و مراجع تقلید مانند وحید بهبهانی، بروجردی، سید علی سیستانی، وحید خراسانی، صافی گلپایگانی و مکارم شیرازی نیز انتقاداتی اساسی بر عرفان وارد می‌کنند و در مواردی این انتقادات به رد عرفان تعبیر می‌شود.

انتقاد به سیاست خارجی در دیدار خبرساز با قالیباف

صافی گلپایگانی در روز 29 مهرماه 1400 دیر دیدار با رئییس مجلس (قالیباف) ابراز داشت: «بنده بسیار نگران وضعیت اقتصادی و مشکلات مردم هستم. ... توصیه حقیر این است که باید با تمام کشورهای دنیا با عزّت و اقتدار رابطه داشته باشیم .... اینکه با بسیاری از کشورها قهر باشیم صحیح نیست ....امروز یکی از راه‌های اصلاح امور این است که با حفظ منافع کشور و با عزّت، با جهان در ارتباط باشیم که خیلی از مشکلات برطرف خواهد شد.اینکه با بسیاری از کشورها قهر باشیم صحیح نیست». [۱۷]

این دیدگاه بازتاب بسیار وسیعی در فضای سیاسی و رسانه ای ایران داشت و به عنوان نقد صریح صافی گلپایگانی به سیاست خارجی جمهوری اسلامی به ویژه در ارتباط به آمریکا و غرب تلقی شد. این دیگاه از آن جهت مهم تلقی می شد که برای نخستین بار از چنین پایگاه و سطحی بیان می شد. اما این دیدگاه مورد خوشایند گروهی از اصول گرایان قرار نگرفت و از از جمله پنج روز بعد (چهارم آبان ماه) با نقد بسیار تند نویسنده سایت اصول گرا و حامی دولت رئیسی (مهدی جمشیدی در سایت رجا نیوز) مواجه شد. نویسنده رجا نیوز دیدگاه صافی گلپایگانی را «تحلیل سراپا غلط»، «سخن ناصواب»، تقلید سیاسی از سکولارها دانسته و خطاب به این مرجع تقلید گفته بود: می‌خواهید به عنوان مرجع تقلید، دوباره مردم را سرگردان «مذاکره» و «برجام» و «غرب» و «تعلیق» و «شرطی‌شدن اقتصاد» و ... کنید؟!

یادداشت رجا نیوز به عنوان «اهانت به مرجعیت» با واکنش وسیع محافل حوزوی و سیاسی از طیف های مختلف مواجه گردید از جمله نماینده آیت الله سیستانی [۱۸]، جوادی آملی [۱۹]، علوی بروجردی [۲۰]، ناصر مکارم شیرازی [۲۱]، سید جعفر سیدان [۲۲]، سید حسن خمینی [۲۳]، سروش محلاتی [۲۴] و .... با اعلان دیدگاه های خود «اهانت به مرجعیت» را محکوم کردند. [۲۵]

صافی گلپایگانی در شامگاه یک شنبه بدون هرگونه عقب نشینی از دیدگاه خود، اعلام داشت که تنها خواهان عزت کشور است و از کسی شکایتی ندارد [۲۶]

نهایتا هیات نظارت بر مطبوعات روز دوشنبه ۱۰ مهر تشکیل جلسه داده و با تذکر به رجا نیوز، این سایت نزدیک به اصول گرایان و حامی دولت رئیسی را به دادگاه ارجاع داد. [۲۷]

تألیفات

وی از جمله متفکران و نویسندگان شیعی است که بیش از یک‌صد اثر و ده‌ها نوشتار به زبان‌های فارسی و عربی تألیف کرده‌است.[۲۸][۲۹] این مرجع تقلید، در حوزه مباحث امامت و مهدویت از پژوهشگران پرکار شیعی و از پیشکسوتان مهدوی پژوهی است. منتخب الاثر فی الامام الثانی عشر از آثار معروف اوست.

جستارهای وابسته

پانویس‌ها و منابع

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ راهنمای استفاده از صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهائی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. ۴. مجلس شورای اسلامی. ۱۳۶۸. ص. ۳۶۸.
  2. «فقهای سابق شورای نگهبان». وبگاه اطلاع‌رسانی شورای نگهبان. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۸ فوریه ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۲ اکتبر ۲۰۱۶.
  3. «صافی گلپایگانی». شبکه اجتهاد. بایگانی‌شده از اصلی در ۶ مارس ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۲ اکتبر ۲۰۱۶.
  4. «زندگینامه: لطف اللّه صافی گلپایگانی». همشهری آنلاین. بایگانی‌شده از اصلی در ۶ مارس ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۲ اکتبر ۲۰۱۶.
  5. «زندگی‌نامهٔ پدر در وبگاه رسمی صافی گلپایگانی». بایگانی‌شده از اصلی در ۲ دسامبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۲۴ نوامبر ۲۰۱۳.
  6. «آیت‌الله لطف‌الله صافی گلپایگانی (حفظه الله)». hawzah.net. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۰-۳۰.
  7. مسعود آذر (۸ آبان ۱۴۰۰). «روزگار فقیهان در جمهوری اسلامی؛ آیت‌الله صافی و چشم اسفندیار حکومت». بی‌بی‌سی فارسی. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۰-۳۰.
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ «در مورد آیت الله صافی گلپایگانی در ویکی تابناک بیشتر بخوانید». www.tabnak.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۰-۳۰.
  9. «معرفی برگزیدگان همایش دکترین مهدویت». rasekhoon.net. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۰-۳۰.
  10. «وبگاه شورای نگهبان». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ ژوئن ۲۰۰۹. دریافت‌شده در ۶ نوامبر ۲۰۰۹.
  11. «آیت الله صافی گلپایگانی: کمیته امداد امام خمینی (ره) بر کاهش فقر و معضلات اجتماعی متمرکز شود». خبرگزاری تسنیم. ۸ مهر ۱۳۹۴.
  12. «شاهین نجفی: قصد توهین به امامان شیعه را نداشته‌ام». BBC News فارسی. ۲۲ اردیبهشت ۱۳۹۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۰-۳۰.
  13. «خبرگزاری آفتاب». بایگانی‌شده از اصلی در ۴ دسامبر ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۱۰ دسامبر ۲۰۱۰.
  14. «آیت‌الله صافی گلپایگانی خواهان جلوگیری از برگزاری کنسرت در قم شد». بی‌بی‌سی فارسی. ۸ مهر ۱۳۹۵.
  15. کلیپ:بهترین واژه‌ای که می‌توان برای فلاسفه و عرفای شیعه استفاده کرد! بایگانی‌شده در ۸ اوت ۲۰۱۳ توسط Wayback Machine پایگاه خبری تحلیلی برهان
  16. «مکاشفه حقیقی کدام است و چه کسانی اهل مکاشفه هستند؟». ایسنا. ۲۰۱۳-۰۱-۲۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۰-۳۰.
  17. «حضرت آیت الله صافی گلپایگانی: بسیار نگران وضعیت اقتصادی و مشکلات مردم هستم/ گرانی برای مردم طاقت فرسا شده است/ اینکه با بسیاری از کشورها قهر باشیم صحیح نیست | خبرگزاری بین المللی شفقنا». دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۱-۰۲.
  18. «حجت الاسلام والمسلمین شهرستانی با حضرت آیت الله صافی گلپایگانی دیدار کرد | خبرگزاری بین المللی شفقنا». دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۱-۰۲.
  19. «حضرت آیت الله جوادی آملی: حریم مراجع و بزرگان بایستی محفوظ و صیانت شده باشد + تصاویر | خبرگزاری بین المللی شفقنا». دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۱-۰۲.
  20. «آیت الله علوی بروجردی: مرجعیت شیعه باید تذکر دهد/ نباید مرجعیت را تضعیف کنیم | خبرگزاری بین المللی شفقنا». دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۱-۰۲.
  21. «پیام حضرت آیت الله مکارم شیرازی: تعرض به جایگاه مرجعیت موجب حرمت شکنی و خسارت های جبران ناپذیری است | خبرگزاری بین المللی شفقنا». دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۱-۰۲.
  22. «آیت الله سیدان: بسیار بسیار نارواست که بخواهند بی توجه به موقعیت مرجعیت تعبیرات نادرست بکار ببرند | خبرگزاری بین المللی شفقنا». دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۱-۰۲.
  23. «سید حسن خمینی: آنچه حضرت آیت الله صافی گلپایگانی می گویند، هیچ ریشه ای در «منیت فردی یا محبت قبیله ای» ندارد | خبرگزاری بین المللی شفقنا». دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۱-۰۲.
  24. «استاد سروش محلاتی در واکنش به اهانت به مرجعیت: برخی از این رفتارها سبب تعطیل شدن دیدارهای مراجع شده است | خبرگزاری بین المللی شفقنا». دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۱-۰۲.
  25. «اهانت به آیت الله صافی گلپایگانی | خبرگزاری بین المللی شفقنا». دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۱-۰۲.
  26. «اخلاق مداری مرجعیت شیعه در کنار مواضع متین/ اطلاعیه مهمّ دفتر حضرت آیت الله صافی گلپایگانی: خداوند بر اعتلا و عزّت مردم و کشور عزیز بیفزاید / از هیچ فرد و نهاد و جریانی، گله و شکایتی ندارم | خبرگزاری بین المللی شفقنا». دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۱-۰۲.
  27. «تذکر به «رجا نیوز» | خبرگزاری بین المللی شفقنا». دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۱-۰۲.
  28. خانه کتاب. «فهرست کتاب‌های پدیدآور: لطف‌الله صافی گلپایگانی (صفحه۱)». بایگانی‌شده از اصلی در ۸ آوریل ۲۰۱۵.
  29. خانه کتاب. «فهرست کتاب‌های پدیدآور: لطف‌الله صافی گلپایگانی (صفحه۲)». بایگانی‌شده از اصلی در ۸ آوریل ۲۰۱۵.
  30. «بخش آثار وبگاه آیت‌الله العظمی صافی». بایگانی‌شده از اصلی در ۵ ژانویه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۱۲ اکتبر ۲۰۰۹.

منابع

مناصب حکومتی
پیشین:
محمدرضا مهدوی کنی
سرپرست
دبیر شورای نگهبان
۱۳۶۷–۱۳۵۹
پسین:
محمد محمدی گیلانی