باز کردن منو اصلی

لیگ والیبال زنان ایران شامل لیگ‌های مختلف والیبال زنان در ایران است. پیش از انقلاب ابتدا لیگ‌های محلی والیبال بانوان در ایران شکل گرفتند. مهمترین این لیگ‌ها جام قهرمانی باشگاه‌های تهران بود که اولین تیم ملی والیبال بانوان از بهترین بازیکنان این لیگ انتخاب شدند.[۱] در همین حال مسابقات والیبال قهرمانی نیز در ایران برگزار می‌شد که در آن نمایندگان استان‌ها به مصاف هم می‌رفتند. در اواخر دوره پهلوی، در سال ۱۳۵۴ جام باشگاهی والیبال بانوان در سطح کشوری با نام جام شهبانو شروع به برگزاری کرد.[۲]

لیگ والیبال زنان ایران
کشورایران ایران
شمار تیم‌هامتغیر
قهرمان کنونیذوب‌آهن اصفهان
موفق‌ترین تیمذوب‌آهن اصفهان
۱۳۹۸

پس از انقلاب مسابقات والیبال زنان با انجام مسابقات لیگ دسته یک از سرگرفته شد. با افزایش تیمهای باشگاهی و دستجات آزاد والیبال بانوان در سطح کشور، انجمن والیبال بانوان کشور جهت بالا بردن سطح کیفی مسابقات تصمیم گرفت از سال ۱۳۸۰ رقابتها را در ۳ مقطع لیگ برتر، دسته یک و دسته ۲ برگزار نماید.[۳] ۸ تیم در اولین دوره لیگ برتر والیبال زنان شرکت کردند که در دو گروه ۸ تیمی مسابقه دادند.[۳][۴][۵][۶][۷] اولین فینال لیگ برتر بین پاس و هما در اسفندماه ۱۳۸۰ برگزار شد.[۸] دومین دوره لیگ برتر با حضور ۶ تیم در سال ۱۳۸۱ برگزار شد.[۹] دهمین دوره مسابقات دسته یک والیبال بانوان نیز در نیمه اول سال ۱۳۸۰ برگزار شد.[۱۰] بازیکنان حاضر در این مسابقات تا قبل از سال ۱۳۸۸ بدون حجاب به مسابقه می‌پرداختند.[۱۱]

قهرمانانویرایش

تیم ذوب‌آهن بین سال‌های ۱۳۸۴ تا ۱۳۸۸ پنج عنوان قهرمانی در لیگ والیبال کسب کرده است و یک قهرمانی در سال ۱۳۹۷، سه نایب قهرمانی و یک عنوان سومی (تا آبان ماه سال ۱۳۹۳) پرافتخارترین تیم رقابت های ست.[۱۲] هما نیز به عنوان اولین قهرمان لیگ برتر و قهرمان چندین دوره جام قهرمانی باشگاه‌های تهران، یکی دیگر از موفق‌ترین باشگاه‌ها در این زمینه است.[۱۳]

پیشینه لیگ والیبال زنان ایرانویرایش

جام قهرمانی باشگاه‌های تهرانویرایش

 
صحنه ای از بازی پاس برابر تاج. آخرین بازی از جام قهرمانی باشگاه‌های تهران ۱۳۵۳. پاس (آبی پوش) با پیروزی برابر تاج (سفید پوش) به مقام نایب قهرمانی مسابقات رسید. . از کیهان ورزشی - شماره ١٠٨۴.
 
جام قهرمانی والیبال بانوان باشگاه‌های تهران در سال ۱۳۴۱ بر دستان اشرف وحیدیان، کاپیتان باشگاه تاج و هم‌تیمی‌های او.
 
تیم تاج قهرمان جام کوروش کبیر سال ۱۳۵۰. نفرات ایستاده از راست به چپ: روحی پندنواز، پری فردی، پری کریم و ژاله سید هادی‌زاده. نفرات نشسته از راست به چپ: فاطمه سپنجی، سوفیا احمدی، پروین عابدینی و سرور سعادتی.
 
تصویر پاس تهران نایب قهرمان جام قهرمانی باشگاه‌های تهران. تصویر از کیهان ورزشی شماره ١٠٨٤.
  • جام قهرمانی باشگاه‌های تهران معتبرترین مسابقات والیبال زنان در ایران قبل از شروع لیگ کشوری بوده است. اکثر نفرات حاضر در تیم ملی از بین بازیکنان حاضر در این مسابقات انتخاب می‌شدند.
  • در مسابقات والیبال بانوان باشگاه‎های تهران سال ۱۳۳۸، تیم تاج عنوان قهرمانی را کسب نمود اما در مسابقات آقایان، تیم تاج به عنوان دومی دست یافت.[۱۴][۱۵]
  • تیم‌های تاج و انجمن به فینال نخستین دوره مسابقات والیبال باشگاهها و دستجات آزاد بانوان تهران (تحت نظر فدراسیون والیبال) رسیدند. این مسابقه در بهمن ماه  ۱۳۴۰ برگزار شد. تیم تاج با حضور اشرف وحیدیان در این مسابقات به نایب قهرمانی رسید.[۱۶]
  • در مسابقات والیبال بانوان باشگاه های تهران فصل ۱۳۴۰-۱۳۴۱، تیم تاج عنوان قهرمانی را کسب نمود.[۱۷][۱۸]
  • مسابقات سال ۱۳۴۱ با قهرمانی تاج به پایان رسید. اشرف وحیدیان کاپیتان تاج در این مسابقات بود. شهربانو مغازه ای، فریده فرزام (پاسور) و مهری خرازی از دیگر بازیکنان تاج در این مسابقات بودند.[۱۹]
  • در مسابقات بسکتبال باشگاه‌های تهران در سال ۱۳۴۴ تیم بانوان تاج پس از تیم های صدری و تهران‌جوان به مقام سوم رسید.[۲۰][۲۱]
  • مسابقات والیبال باشگاههای تهران در سال ۱۳۴۵ برگزار نشد، چرا که مسئولان وقت والیبال ایران در صدد اعزام و تدارک تیم ملی برای حضور در بازی‌های آسیایی بانکوک ۱۹۶۶ بودند.[۲۲]
  • در مسابقات والیبال بانوان باشگاه‌های تهران تیم والیبال بانوان تاج پس از تیم انجمن به مقام دوم دست یافت و تیم تهران جوان در مکان سوم قرار گرفت.[۲۳]
  • در مسابقات والیبال بانوان باشگاه‌های تهران در سال ۱۳۴۷ تیم انجمن دوشیزگان به مقام قهرمانی دست یافت و تیم‌های بانوان تاج و پیکان دوم و سوم شدند.[۲۴][۲۵]
  • تاج در مسابقه باشگاه‌های تهران سال ۴۸ نایب قهرمان شد.[۲۶]
  • در مسابقات والیبال قهرمانی باشگاه‌های بانوان سال ۱۳۴۸ تیم والیبال بانوان تاج پس از تیم انجمن بانوان به مقام دوم دست یافت.[۲۷][۲۸][۲۹]
  • در مسابقات قهرمانی والیبال بانوان (جام کوروش) تیم والیبال تاج عنوان قهرمانی را کسب کرد.[۳۰]
  • مسابقات سال ۱۳۵۰ با قهرمانی تاج به پایان رسید. تیم‌های افسر، پاس، برق، آزمایش، دیهیم نیز به مقام‌های دوم تا ششم دست یافتند. بازیکنان تیم تاج قهرمان این مسابقات عبارتند از: پری کریمی، سرور سعادتی، پری فردی، پری عابدینی، فاطمه سپنجی، پرتو، حیدری، ژاله سید هادی زاده (به همراه حسین بهرام صفت)[۳۱][۳۲]
  • در مسابقات سال ۱۳۵۱ تیم‌های هما، افسر، برق، دیهیم، عقاب، ایران امروز، شهریار و سیپان به ترتیب مقام های اول تا هشتم را به دست آوردند. تیم تاج در این مسابقات شرکت نداشت. از بازیکنان تیم قهرمان هما می‌توان از ماری تت، فرخنده صالح، مینا فتحی، ژیلا هروی نام برد.[۳۳]
  • در مسابقات سال ۱۳۵۲، مینا فتحی، ماری تت و مینو اشتیاق از بازیکنان ملی‌پوش تیم هما بودند.
  • مسابقات سال ۱۳۵۳ با شرکت ۱۲ تیم در ۳ گروه ۴ تیمی برگزار شد. در گروه اول، عقاب، آپادانا، تاج و تهرن‌جوان شرکت داشتند. در گروه دوم، تیم‌های پرسپولیس، دیهیم، افسر و ایران‌نوین و در گروه سوم تیم‌های پاس، صنعت نفت، ایران امروز و هما شرکت داشتند.[۳۴]
  • تیم والیبال بانوان تاج تهران در مسابقات قهرمانی والیبال باشگاههای تهران در فصل ورزشی ۵۳-۵۴ به مقام قهرمانی دست یافت و تیم های پاس و هما به مقام‌های بعدی دست یافتند.[۳۵][۳۶]
  • مسابقات والیبال دختران پایتخت در سال ۱۳۵۵ با نام "دستجات آزاد والیبال دختران" برگزار شد که در این مسابقات تیم‌های تاج، پاس، عقاب و افسر به ترتیب اول تا چهارم شدند.[۳۷][۳۸][۳۹]
دوره فصل قهرمان نایب‌قهرمان جایگاه سوم توضیحات
[۴۰]۱ ۱۳۴۰ انجمن[۴۰] تاج[۴۰]
۱۳۴۱ تاج[۴۱]
۱۳۴۲ تهران جوان[۲۲][۴۲]
۱۳۴۳ تهران جوان[۲۲][۴۲] انجمن[۴۳]
مرداد ۱۳۴۴[۴۴] تهران جوان[۴۴] باشگاه انجمن بانوان و دوشیزگان[۴۴] کاپ فرح[۴۴]
مرداد ۱۳۴۴[۴۴] تهران جوان[۲۲][۴۲] باشگاه انجمن بانوان و دوشیزگان[۲۲][۴۳][۴۴]
۱۳۴۵ به دلیل آماده سازی برای بازی‌های آسیایی ۱۹۶۶ و سپس اردوی ترکیه برگزار نشد.[۲۲][۴۴]
اردیبهشت ۱۳۴۶ انجمن[۴۳][۴۴] تهرانجوان[۴۲] کاپ فرح[۴۴]
زمستان ۱۳۴۶ انجمن[۲۲][۴۳][۴۴] تاج[۲۶]
۱۳۴۷ انجمن[۴۳][۴۴] تاج[۲۶] پیکان[۲۴][۲۵]
اردیبهشت ۱۳۴۸ انجمن[۴۴] کاپ فرح[۴۴]
زمستان ۱۳۴۸ انجمن[۴۳][۴۴]
۱۳۴۹ انجمن[۴۴]
۱۳۵۰ تاج[۲۶][۳۱] (یا تهرانجوان[۴۵]) افسر[۳۱][۴۶] پاس[۳۱]
۱۳۵۱ هما[۳۳][۴۴] افسر[۳۳] (یا تاج[۲۶]) برق[۳۳]
۱۳۵۲ هما[۲۲][۴۷][۴۴] تاج[۴۷] دیهیم[۴۷][۲۶]
۱۳۵۳ هما[۴۴] پاس[۴۵][۴۸] تاج[۴۹][۵۰]
۱۳۵۴ پاس[۴۸]
اردیبهشت ۱۳۵۵ هما[۴۴]
اسفند ۱۳۵۵ تاج[۳۸][۳۹] پاس عقاب[۲۶]
اسفند ۱۳۵۶ تاج[۴۶] ایرانا[۲۶]

مسابقات والیبال قهرمانی ایرانویرایش

 
تیم اصفهان نایب قهرمان مسابقات والیبال قهرمانی ایران در سال ۱۳۵۰. از مجله دنیای ورزش شماره ۵۶.
  • پیش از انجام مسابقات باشگاهی والیبال زنان در سطح کشوری، این مسابقات به صورت استانی برگزار می‌شده است.[۳۷]
  • پس از انقلاب هم مسابقات والیبال قهرمانی کشور به صورت استانی ادامه یافت.
  • دوازدهمین دوره دسته‌یک بزرگسالان کشور در سال ۱۳۷۷ برگزار شد و تیم‌های تهران و اصفهان به فینال مسابقات رسیدند. در این مسابقه تیم تهران با شکست ۳ بر یک اصفهان قهرمان رقابت‌ها شد. در مسابقه رده‌بندی تیم گیلان موفق شد در ۵ ست و با درخشش فاطمه اسماعیل‌زاده تیم تهران ب را شکست دهد و به مقام سومی برسد. فاطمه اسماعیل‌زاده پس از این مسابقات از بازی در مسابقات والیبال خداحافظی کرد. در این دوره ۲۹ مسابقه برگزار شد و تیم‌های سیستان و بلوچستان و خراسان به دسته‌ی دوم سقوط کردند.[۵۱][۵۲]
  • دوازهمین دوره مسابقات والیبال قهرمانی دسته اول بانوان کشور در سال ۱۳۷۸ برگزار شد. این مسابقات با شرکت ۱۰ تیم از جمله تیم‌های استان‌های خوزستان، فارس، سمنان و آذربایجان شرقی در سال ۱۷ شهریور ورزشگاه تختی اصفهان برگزار شد. ۱۷ تیم نیز در دسته دوم حضور داشتند.[۵۳]
دوره فصل قهرمان نایب‌قهرمان جایگاه سوم
۱۳۴۵ تهران[۴۲]
۱۳۵۰ تهران اصفهان
۱۳۵۱ اصفهان[۴۶]
۲۵[۴۵] ۱۳۵۲ تهران[۴۶][۴۵] اصفهان[۴۶]
۱۲ ۱۳۷۷[۵۱] تهران اصفهان گیلان
۱۳۷۸

جام شهبانوویرایش

  • بازی‌های والیبال دختران جام شهبانو اولین دوره مسابقات کشوری والیبال زنان در ایران بود. اولین دوره آن در سال ۱۳۵۴ در دو گروه تیم‌های تهرانی (۸ تیم) و شهرستانی (مسابقات با ۵ تیم در اهواز برگزار شد) آغاز شد. تیم برتر هر گروه به مرحله نهایی مسابقات راه یافتند. ۸ تیم تهرانی حاضر در مسابقات پس از پایان این مرحله به ترتیب به مقام‌های اول تا هشتمی رسیدند: ۱- تاج ۲-پاس ۳-هما ۴-عقاب ۵-پرسپولیس ۶-افسر ۷-دیهیم ۸-صنعت نفت. ۵ تیم شهرستانی حاضر در مسابقات پس از پایان این مرحله به ترتیب به مقام‌های اول تا پنجمی رسیدند: ۱- اصفهان ۲-خوزستان ۳-گیلان ۴-مازندران ۵-فارس.[۵۴][۲] در مسابقات والیبال جام شهبانو تیم تاج در فینال مسابقات در پی اعتراض به داوری مسابقات در دیدار فینال در مقابل تیم هما زمین مسابقه را ترک کرد و به مقام دوم این دوره از مسابقات رسید.[۵۵] سه تیم برتر این دوره جام شهبانو (هما، تاج و پاس) قرار بود در شهریورماه ۱۳۵۵ در دیدارهای دوستانه‌ای به مصاف تیم آلمان غربی بروند.[۵۶] تیم پاس در این مسابقات بر هما پیروز شد اما با شکست در برابر تاج به مقام دومی رسید.[۴۵]
دوره فصل قهرمان نایب‌قهرمان جایگاه سوم
۱ ۱۳۵۴ تاج[۴۵][۵۵] یا هما[۴۴]

لیگ دسته یک والیبال زنان ایرانویرایش

  • هفتمین دوره لیگ دسته یک در تابستان ۱۳۷۷ با شرکت ۲۸ تیم باشگاهی از سراسر ایران آغاز شد.[۵۷] مرحله مقدماتی این مسابقات در دو گروه برگزار شد که در گروه یک هشت تیم چیذر، پرسپولیس، هما تهران، کاله آمل، حجاب تهران، اصفهان، شهید چمران و ذوب‌آهن اصفهان حضور داشتند. در دسته دوم تیم‌های همدان، بسیج قم، قزوین، حجاب فارس، یاسوج، بوشهر، فجر کرمانشاه، هفده شهریور اردبیل، بسیج خراسان، تربیت بدنی کردستان، بانک ملی بروجرد، فجر تهران، بسیج سمنان، تربیت بدنی خرم آباد، کوثر خرمشهر، نامجو گیلان و پتروشیمی رازی ماهشر شرکت داشتند.[۵۸]
  • مسابقات سال ۱۳۷۸ با شرکت ۱۳ تیم در ۳ گروه برگزار شد و از هر گروه ۲ تیم به مرحله بعدی راه یافتند. تیم‌های حاضر در این مسابقات عبارتند از: ذوب‌آهن اصفهان، حجاب فارس، برق کرمان، صنعت نفت آبادان، سمنان، میاندوآب، هما، نامجو، گیلان، مقاومت بسیج، کرمانشاه، منطقه آزاد کیش، فرمانداری شاهرود، حجاب تهران، پتروشیمی رازی ماهشهر. از گروه اول تیم‌های ذوب آهن اصفهان و حجاب فارس، از گروه دوم تیم‌های هما و نامجو گیلان و از گروه سوم تیم‌های حجاب تهران و منطقه آزاد کیش به دور دوم صعود کردند.[۵۹]
  • دهمین دوره مسابقات دسته یک والیبال بانوان نیز در نیمه اول سال ۱۳۸۰ برگزار شد.[۶۰]
دوره فصل قهرمان نایب‌قهرمان جایگاه سوم
۱ ۱۳۷۱
۲ ۱۳۷۲
۳ ۱۳۷۳
۴ ۱۳۷۴ هما تهران[۴۴]
[۶۱]۵ ۱۳۷۵ کاشی اصفهان استاندارد تهران پیروزی تهران
۶ ۱۳۷۶
[۵۷]۷ ۱۳۷۷
[۵۹]۸ ۱۳۷۸
[۶۲]۹ ۱۳۷۹ هما تهران صدرای شیراز حجاب تهران[۶۳][۶۴]
[۶۰]۱۰ ۱۳۸۰

لیگ برتر والیبال زنان ایرانویرایش

 
تصویر خوشحالی بازیکنان گاز تهران قهرمان لیگ ۱۳۹۲ پس از بازی مقابل دانشگاه آزاد در آذرماه ۱۳۹۲.
 
جشن قهرمانی تیم دانشگاه آزاد. جام قهرمانی لیگ ۱۳۹۳ در دستان مائده برهانی و شکوفه صفری.[۶۵]
  • چهارمین دوره مسابقات لیگ برتر والیبال باشگاه‌ها و دسته‌های آزاد بانوان کشور، آبان ماه ۱۳۸۲، با قهرمانی تیم هما در سالن مهر تهران پایان یافت. این مسابقات با حضور ۸ تیم و به صورت رفت و برگشت از دهم مهرماه ۱۳۸۲ آغاز شد و پس از ۵۶ دیدار، هما با ۲۷ امتیاز به قهرمانی رسید و ذوب‌آهن اصفهان و دانشگاه آزاد اسلامی با کسب ۲۵ امتیاز به ترتیب دوم و سوم شدند. تیم های سایپا، یادگار امام گیلان، پروین اسفند، شهرداری قم و صدرا شیراز به ترتیب به عنوان های چهارم تا هشتم دست یافتند که تیم‌های شهرداری قم و صدرا شیراز به دسته یک سقوط کردند.[۶۶]
دوره فصل قهرمان نایب‌قهرمان جایگاه سوم
۱ ۱۳۸۰ هما تهران پاس تهران
۲ ۱۳۸۱ دانشگاه آزاد[۶۷]
۴[۶۶] ۱۳۸۲[۶۶] هما تهران ذوب‌آهن اصفهان دانشگاه آزاد
۱۳۸۳ هما تهران[۶۸]
[۶۹]۵ ۱۳۸۴ ذوب‌آهن اصفهان[۱۲] هما تهران نفت تهران
۶ ۱۳۸۵ ذوب‌آهن اصفهان هما تهران برق تهران
۷ ۱۳۸۶ ذوب‌آهن اصفهان سايپا تهران دانشگاه آزاد تهران
۸ ۱۳۸۷ ذوب‌آهن اصفهان سايپا تهران دانشگاه آزاد ابهر
۹ ۱۳۸۸ ذوب‌آهن اصفهان[۱۲] پرسپولیس نفت[۶۹]
[۶۹]۱۰ ۱۳۸۹ پرسپولیس تهران[۷۰] ذوب‌آهن اصفهان گاز تهران
۱۰ ۱۳۹۰ گیتی پسند گاز تهران ذوب‌آهن اصفهان
۱۱ ۱۳۹۱ گیتی پسند ذوب‌آهن اصفهان گاز تهران
۱۲ ۱۳۹۲ گاز تهران ذوب‌آهن اصفهان دانشگاه آزاد
۱۳ ۱۳۹۳ دانشگاه آزاد ذوب‌آهن اصفهان گاز تهران
۱۴ ۱۳۹۴ گاز تهران دانشگاه آزاد ذوب‌آهن اصفهان
۱۵ ۱۳۹۵ بانک سرمایه ذوب‌آهن اصفهان دانشگاه آزاد
۱۶ ۱۳۹۶ پیکان تهران ذوب‌آهن اصفهان بهنمیر مازندران
[۷۱]۱۷ ۱۳۹۷ ذوب‌آهن اصفهان پیکان تهران نامی‌نو اصفهان
۱۸ ۱۳۹۸

جستارهای وابستهویرایش

پانویسویرایش

  1. «نخستین بازی 1342». web.archive.org. ۲۰۱۹-۰۶-۱۲. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۶-۱۲.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ "دنیای ورزش - شماره ٢٦٩ - شنبه ٨ آذر ١٣٥٤". Issuu. Retrieved 2019-06-14.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ «رقابتهاي واليبال ليگ برتر بانوان برگزار مي‌شود - ایسنا». web.archive.org. ۲۰۱۹-۰۶-۰۹. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۶-۰۹.
  4. «نتايج دور رفت اولين دوره رقابتهاي ليگ واليبال برتر بانوان - ایسنا». web.archive.org. ۲۰۱۹-۰۶-۰۹. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۶-۰۹.
  5. «برنامه رقابتهاي گروه دوم ليگ برتر واليبال بانوان كشور - ایسنا». web.archive.org. ۲۰۱۹-۰۶-۰۹. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۶-۰۹.
  6. «دور رفت مرحله يك چهارم نهايي رقابتهاي ليگ برتر واليبال باشگاههاي بانوان كشور آغاز شد - ایسنا». web.archive.org. ۲۰۱۹-۰۶-۰۹. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۶-۰۹.
  7. «برنامه رقابتهاي دور رفت ليگ برتر واليبال بانوان باشگاههاي كشور - ایسنا». web.archive.org. ۲۰۱۹-۰۶-۰۹. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۶-۰۹.
  8. «ديدار نهائي اولين دوره مسابقات ليگ برتر واليبال باشگاهي بانوان كشور روز جمعه برگزار مي‌شود - ایسنا». web.archive.org. ۲۰۱۹-۰۶-۰۹. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۶-۰۹.
  9. «اخبار كوتاه از ورزش بانوان - ایسنا». web.archive.org. ۲۰۱۹-۰۶-۰۹. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۶-۰۹.
  10. «برنامه رقابتهای والیبال بانوان کشور - ایسنا». web.archive.org. ۲۰۱۹-۰۶-۰۹. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۶-۰۹.
  11. «جام جم آنلاین - بازيکن آماتور براي تيم ملي نمي‌خواهيم». web.archive.org. ۲۰۱۹-۰۷-۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۷-۲۳.
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ ۱۲٫۲ «آغاز لیگ والیبال بانوان زیر سایه مشکلات همیشگی - تابناک | TABNAK». web.archive.org. ۲۰۱۹-۰۶-۱۰. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۶-۱۰.
  13. «HAMSHAHRI (Internet Version of Tehran's Persian Daily)». web.archive.org. ۲۰۱۹-۰۶-۱۲. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۶-۱۲.
  14. احمدی، علی‌اکبر (۱۳۸۸). تاریخچه کامل باشگاه از دوچرخه سواران و تاج تا استقلال. تهران: انتشارات پایگان. صص. ص ۳۲۶. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۵۰۹۶-۵۷-۶.
  15. "باشگاه فوتبال تاج تهران در فصل ۱۳۳۸". ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد. 2019-11-02.
  16. «اشرف وحیدیان». web.archive.org. ۲۰۱۹-۰۲-۱۶. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۸-۲۰.
  17. احمدی، علی‌اکبر (۱۳۸۸). تاریخچه کامل باشگاه از دوچرخه سواران و تاج تا استقلال. تهران: انتشارات پایگان. صص. ص ۳۳۶. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۵۰۹۶-۵۷-۶.
  18. "باشگاه فوتبال تاج تهران در فصل ۴۱–۱۳۴۰". ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد. 2019-11-02.
  19. «اشرف وحیدیان». web.archive.org. ۲۰۱۹-۰۲-۱۶. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۸-۲۰.
  20. احمدی، علی‌اکبر (۱۳۸۸). تاریخچه کامل باشگاه از دوچرخه سواران و تاج تا استقلال. تهران: انتشارات پایگان. صص. ۳۴۷ و ۳۴۸. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۵۰۹۶-۵۷-۶.
  21. "باشگاه فوتبال تاج تهران در فصل ۱۳۴۳". ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد. 2019-07-28.
  22. ۲۲٫۰ ۲۲٫۱ ۲۲٫۲ ۲۲٫۳ ۲۲٫۴ ۲۲٫۵ ۲۲٫۶ ۲۲٫۷ «ماری تت». web.archive.org. ۲۰۱۹-۰۱-۱۲. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۸-۲۰.
  23. "باشگاه فوتبال تاج تهران در فصل ۱۳۴۶". ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد. 2019-09-13.
  24. ۲۴٫۰ ۲۴٫۱ احمدی، علی‌اکبر (۱۳۸۸). تاریخچه کامل باشگاه از دوچرخه سواران و تاج تا استقلال. تهران: انتشارات پایگان. صص. ص ۳۶۴. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۵۰۹۶-۵۷-۶.
  25. ۲۵٫۰ ۲۵٫۱ "باشگاه فوتبال تاج تهران در فصل ۱۳۴۷". ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد. 2019-10-15.
  26. ۲۶٫۰ ۲۶٫۱ ۲۶٫۲ ۲۶٫۳ ۲۶٫۴ ۲۶٫۵ ۲۶٫۶ ۲۶٫۷ «پری فردی». web.archive.org. ۲۰۱۹-۰۱-۲۵. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۸-۲۵.
  27. احمدی، علی‌اکبر (۱۳۸۸). تاریخچه کامل باشگاه از دوچرخه سواران و تاج تا استقلال. تهران: انتشارات پایگان. صص. ص ۳۶۸. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۵۰۹۶-۵۷-۶.
  28. "باشگاه فوتبال تاج تهران در فصل ۱۳۴۸". ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد. 2019-11-02.
  29. "پرونده:Taj-Volleyball-1348.JPG". ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد. 2019-07-24.
  30. احمدی، علی‌اکبر (۱۳۸۸). تاریخچه کامل باشگاه از دوچرخه سواران و تاج تا استقلال. تهران: انتشارات پایگان. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۵۰۹۶-۵۷-۶.
  31. ۳۱٫۰ ۳۱٫۱ ۳۱٫۲ ۳۱٫۳ "کیهان ورزشی - شماره ٩١٧". Issuu. Retrieved 2019-06-14.
  32. "باشگاه فوتبال تاج تهران در فصل ۱۳۵۰". ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد. 2019-11-02.
  33. ۳۳٫۰ ۳۳٫۱ ۳۳٫۲ ۳۳٫۳ "کیهان ورزشی - شماره ٩٧٣ - شنبه ٢١ بهمن ماه ١٣٥١". Issuu. Retrieved 2019-06-14.
  34. "دنیای ورزش - شماره ٢٢٨ - شنبه ١٩ بهمن ١٣٥٣". Issuu. Retrieved 2019-06-14.
  35. احمدی، علی‌اکبر (۱۳۸۸). تاریخچه کامل باشگاه از دوچرخه سواران و تاج تا استقلال. تهران: انتشارات پایگان. صص. ص ۴۲۱. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۵۰۹۶-۵۷-۶.
  36. "باشگاه فوتبال تاج تهران در فصل ۵۴–۱۳۵۳". ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد. 2019-11-02.
  37. ۳۷٫۰ ۳۷٫۱ "دنیای ورزش - شماره ۵۶ - شنبه ١٠ مهر ١٣۵٠". Missing or empty |url= (help); |access-date= requires |url= (help)
  38. ۳۸٫۰ ۳۸٫۱ "پرونده:Valibal-Taj-Dokhtaran-2JPG.jpg". ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد. 2019-02-13.
  39. ۳۹٫۰ ۳۹٫۱ "پرونده:Valibal-Taj-Dokhtaran-1.JPG". ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد. 2019-02-13.
  40. ۴۰٫۰ ۴۰٫۱ ۴۰٫۲ «اشرف وحیدیان». web.archive.org. ۲۰۱۹-۰۲-۱۶. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۸-۲۵.
  41. «تصاویر دیدنی از ستارگان والیبال بانوان ایران پیش از انقلاب | همه مطالب مدیا سنتر | DW | 17.02.2016». web.archive.org. ۲۰۱۹-۰۸-۲۰. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۸-۲۰.
  42. ۴۲٫۰ ۴۲٫۱ ۴۲٫۲ ۴۲٫۳ ۴۲٫۴ «روحی پند نواز». web.archive.org. ۲۰۱۹-۰۸-۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۸-۲۵.
  43. ۴۳٫۰ ۴۳٫۱ ۴۳٫۲ ۴۳٫۳ ۴۳٫۴ ۴۳٫۵ «دیانا پارسیان». web.archive.org. ۲۰۱۹-۰۱-۱۲. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۸-۲۵.
  44. ۴۴٫۰۰ ۴۴٫۰۱ ۴۴٫۰۲ ۴۴٫۰۳ ۴۴٫۰۴ ۴۴٫۰۵ ۴۴٫۰۶ ۴۴٫۰۷ ۴۴٫۰۸ ۴۴٫۰۹ ۴۴٫۱۰ ۴۴٫۱۱ ۴۴٫۱۲ ۴۴٫۱۳ ۴۴٫۱۴ ۴۴٫۱۵ ۴۴٫۱۶ ۴۴٫۱۷ ۴۴٫۱۸ ۴۴٫۱۹ ۴۴٫۲۰ «مینا فتحی». web.archive.org. ۲۰۱۹-۰۱-۲۵. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۸-۲۵.
  45. ۴۵٫۰ ۴۵٫۱ ۴۵٫۲ ۴۵٫۳ ۴۵٫۴ ۴۵٫۵ «ثریا یگانه». web.archive.org. ۲۰۱۹-۰۲-۱۲. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۸-۲۵.
  46. ۴۶٫۰ ۴۶٫۱ ۴۶٫۲ ۴۶٫۳ ۴۶٫۴ «ناهید حسینی». web.archive.org. ۲۰۱۹-۰۱-۱۳. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۸-۲۵.
  47. ۴۷٫۰ ۴۷٫۱ ۴۷٫۲ "دنیای ورزش - شماره ١٧٥ - شنبه ٦ بهمن ١٣٥٢". Issuu. Retrieved 2019-06-13.
  48. ۴۸٫۰ ۴۸٫۱ «مهوش کمالی فرد». web.archive.org. ۲۰۱۹-۰۲-۱۲. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۸-۲۵.
  49. "کیهان ورزشی - شماره ١٠٨٤ - شنبه ١٠ اسفند ١٣٥٣". Issuu. Retrieved 2019-06-14.
  50. "دنیای ورزش - شماره ٢٢٨ - شنبه ١٩ بهمن ١٣٥٣". Issuu. Retrieved 2019-06-14.
  51. ۵۱٫۰ ۵۱٫۱ «روزنامه اطلاعات ۲۷ شهریور ۱۳۷۷» (PDF). web.archive.org. ۲۰۱۹-۰۸-۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۸-۲۳.
  52. «روزنامه اطلاعات ۲۵ شهریور ۱۳۷۷» (PDF). web.archive.org. ۲۰۱۹-۰۸-۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۸-۲۳.
  53. «روزنامه اطلاعات ۵ شهریور ۱۳۷۸» (PDF). web.archive.org. ۲۰۱۹-۰۷-۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۷-۲۳.
  54. «والیبال جام شهبانو: پاس سنت‌شکن والیبال پایتخت». دنیای ورزش. موسسه اطلاعات. ۱ آذر ۱۳۵۴.
  55. ۵۵٫۰ ۵۵٫۱ احمدی، علی‌اکبر (۱۳۸۸). تاریخچه کامل باشگاه از دوچرخه سواران و تاج تا استقلال. تهران: انتشارات پایگان. صص. ص ۴۲۹ و ص ۴۳۰. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۵۰۹۶-۵۷-۶.
  56. "کیهان ورزشی - شماره ١١٦١ - شنبه ١٣ شهریور ٢٥٣٥". Issuu. Retrieved 2019-08-25.
  57. ۵۷٫۰ ۵۷٫۱ «HAMSHAHRI (Internet Version of Tehran's Persian Daily)». web.archive.org. ۲۰۱۹-۰۶-۱۲. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۶-۱۲.
  58. «روزنامه اطلاعات ۱ مهر ۱۳۷۷» (PDF). web.archive.org. ۲۰۱۹-۰۷-۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۷-۲۳.
  59. ۵۹٫۰ ۵۹٫۱ «روزنامه اطلاعات ۶ مهر ۱۳۷۸» (PDF). web.archive.org. ۲۰۱۹-۰۷-۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۷-۲۳.
  60. ۶۰٫۰ ۶۰٫۱ «برنامه رقابتهاي واليبال بانوان كشور - ایسنا». web.archive.org. ۲۰۱۹-۰۶-۰۹. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۶-۰۹.
  61. «روزنامه اطلاعات سه شنبه ۸ آبان ۱۳۷۵» (PDF). web.archive.org. ۲۰۱۹-۰۷-۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۷-۲۳.
  62. «هما قهرمان نهمين دوره مسابقات واليبال». ایسنا. ۲۰۰۱-۰۱-۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۶-۱۴.
  63. «روزنامه اطلاعات ۵ بهمن ۱۳۷۹» (PDF). web.archive.org. ۲۰۱۹-۰۷-۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۷-۲۳.
  64. «روزنامه اطلاعات ۳ آذر ۱۳۷۹» (PDF). web.archive.org. ۲۰۱۹-۰۷-۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۷-۲۳.
  65. «دیدار پایانی لیگ برتر والیبال بانوان». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۵-۰۲-۱۴. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۹-۱۴.
  66. ۶۶٫۰ ۶۶٫۱ ۶۶٫۲ «روزنامه اطلاعات» (PDF). web.archive.org. ۲۰۱۹-۰۷-۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۷-۲۳.
  67. «HAMSHAHRI (Internet Version of Tehran's Persian Daily)». web.archive.org. ۲۰۱۹-۰۶-۱۲. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۶-۱۴.
  68. «تيم واليبال بانوان هما به مصاف خوزستان مي‌رود | خبرگزاری فارس». archive.ph. ۲۰۱۹-۰۶-۱۰. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۶-۱۰.
  69. ۶۹٫۰ ۶۹٫۱ ۶۹٫۲ «مسابقات واليبال بانوان باشگاههاي كشور». web.archive.org. ۲۰۱۱-۰۷-۲۵. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۷-۲۳.
  70. «با انصراف تيم واليبال بوژان، پرسپوليس قهرمان ليگ برتر واليبال بانوان شد - ایسنا». web.archive.org. ۲۰۱۹-۰۶-۰۹. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۶-۰۹.
  71. «لیگ برتر والیبال بانوان در ایستگاه آخر». ایسنا. ۲۰۱۹-۰۱-۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۷-۲۳.