ماتریکس

فیلمی از واچوفسکی‌ها
(تغییرمسیر از ماتریکس (فیلم))

ماتریکس (به انگلیسی: The Matrix) فیلمی اکشن علمی-تخیلی آمریکایی استرالیایی، به نویسندگی و کارگردانی واچوفسکی‌ها است که در سال ۱۹۹۹ منتشر شد. در این فیلم بازیگرانی همچون کیانو ریوز، لارنس فیشبرن، کری-ان ماس، هوگو ویوینگ، جو پانتولیانو و گلوریا فاستر ایفای نقش می‌کنند. ماتریکس که اولین قسمت از سه‌گانه ماتریکس است، آمیزه‌ای از اکشن، هنرهای رزمی و دارای یک فیلم‌نامه چندلایه است که یک جامعه پادآرمان‌شهر در آینده را به تصویر می‌کشد، که در آن درک واقعیت توسط انسان‌ها در دنیایی ساختگی به نام «ماتریکس» رخ می‌دهد، که به دست ماشین آلات هوشمند برای غلبه بر جمعیت انسان‌ها، شبیه‌سازی شده است. این در حالی است که حرارت و فعالیت‌های الکتریکی بدن انسان‌ها به‌عنوان منبع انرژی برای ماشین آلات محسوب می‌شوند. در این بین یک برنامه‌نویس کامپیوتر به نام نئو، از این حقیقت آگاه شده و همراه با افراد دیگری که خود را از این دنیای رؤیایی رها کرده‌اند، به شورشی علیه ماشین‌ها برمی‌خیزند.

ماتریکس
The Matrix.jpg
پوستر سینمایی فیلم
کارگردانخواهران واچوفسکی
تهیه‌کنندهجوئل سیلور
اروین استاف
نویسندهخواهران واچوفسکی
بازیگرانکیانو ریوز
لارنس فیشبرن
کری-ان ماس
هوگو ویوینگ
جو پانتولیانو
گلوریا فاستر
موسیقیدان دیویس
فیلم‌برداربیل پوپ
تدوینزک استینبرگ
شرکت
تولید
توزیع‌کنندهبرادران وارنر پیکچرز (ایالات متحده)
رودشو انترتینمنت (استرالیا)
تاریخ‌های انتشار
  • ۳۱ مارس ۱۹۹۹ (۱۹۹۹-03-۳۱) (ایالات متحده)
  • ۸ آوریل ۱۹۹۹ (۱۹۹۹-04-۰۸) (استرالیا)
مدت زمان
۱۳۶ دقیقه
کشورایالات متحده
استرالیا
زبانانگلیسی
هزینهٔ فیلم۶۳ میلیون دلار
فروش گیشه۴۶۳٫۵ میلیون دلار[۱]

فیلم ماتریکس به داشتن محتوای سنگین و ساختار پیچیده فلسفی شهرت دارد. این فیلم همچنین نمونه‌ای از سبک سایبرپانک و علمی تخیلی به‌شمار رفته و شامل منابع متعددی از ایده‌ها و تفکرات فلسفی و مذهبی است.

روشی که خواهران واچوفسکی در ساخت صحنه‌های اکشن این فیلم به‌کار گرفته‌اند تحت تاثیر انیمه ژاپنی و فیلمهای هنرهای رزمی بوده‌است.[۲] آنها همچنین از تکنیک‌های مبارزه نمایشی و وایر فو[E ۱] — نوعی تکنیک مبارزه با کمک هدایت افراد با سیم و مورد استفاده در فیلم‌های سینمایی اکشن سینمای هنگ کنگ — در ساخت این فیلم استفاده کرده‌اند.

این فیلم موجب مشهور شدن جلوه بصری تأخیر گلوله شد، تکنیکی که طی آن صحنه‌های اکشن فیلم به صورت حرکت آهسته به نمایش در‌می‌آید اما حرکت دوربین به نحوی است که انگار با سرعت معمولی در حال جابه‌جا شدن است. این فیلم تاثیر زیادی بر فیلم‌های سبک ابرقهرمانی بعد از خود داشت. در حالی‌که بعضی از منتقدین این فیلم را به‌خاطر اجرای موضوعات دشوار ستوده‌اند، برخی دیگر معتقدند که مفاهیم عمیق فیلم تحت تاثیر جلوه‌های ویژه آن قرار گرفته‌اند.

ماتریکس به‌طور ویژه به‌خاطر جلوه‌های ویژه، نوع اکشن استفاده شده، فیلم‌برداری و سرگرم‌کنندگی بالا مورد تحسین قرار گرفته‌است. این فیلم که از آن به‌عنوان یکی از بهترین فیلم‌های ژانر علمی–تخیلی در تمام دوران یاد می‌شود،[۳][۴][۵] در سال ۲۰۱۲ به فهرست ملی ثبت فیلم آمریکا افزوده شد.[۶]

این فیلم که نخستین قسمت از سه‌گانه ماتریکس[E ۲] به‌شمار می‌رود، که برنده ۴ جایزه اسکار در بخش‌های فنی و همچنین جوایز دیگری شامل جایزه بفتا و ساترن بوده‌است. ماتریکس در ۳۱ مارس ۱۹۹۹ در آمریکا اکران شد و به‌طور کلی نظرات مثبتی از منتقدین فیلم دریافت نمود و توانست به فروشی جهانی معادل ۴۶۳ میلیون دلار دست یابد.

این فیلم به عنوان یکی از برترین فیلم‌های تاریخ سینما شناخته می‌شود و در فهرست ۲۵۰ فیلم برتر بانک اطلاعات اینترنتی فیلم‌ها، با رتبه ۱۵، جزء ۲۰ فیلم برتر قرار دارد.[۷]

موفقیت این‌فیلم به‌قدری بود که دو دنباله برای آن به نام‌های ماتریکس: بارگذاری مجدد (۲۰۰۳) و انقلاب‌های ماتریکس (۲۰۰۳) به کارگردانی واچوفسکی‌ها ساخته شد. علاوه‌ براین مجموعه ماتریکس تنها به فیلم محدود نماند و به دنیای کتاب‌های کمیک و بازی‌های ویدئویی و همچنین انیمه نیز راه پیدا کرد. قسمت چهارم این مجموعه، قرار است در تاریخ ۱ آوریل ۲۰۲۲ برابر با ۱۲ فروردین ۱۴۰۱، اکران شود.[۸]

کری آن موس در نقش ترینیتی در حال خروج از ماتریکس، از طریق یک تلفن عمومی

داستانویرایش

در یک هتل متروکه در شهری بزرگ، یک زن که بعدا مشخص می‌شود نامش ترینیتی است، در تنگنای پلیس گیر افتاده‌است. با این‌حال، او با کمک توانایی‌های ابرقهرمانی خود، موفق به شکست آن‌ها و گریز از مهلکه می‌شود اما نیروی پلیس دست به تعقیب او می‌زند. علاوه‌بر نیروی پلیس، گروه دیگری از ماموران که دارای قابلیت‌های ابرقهرمانی خاصی هستند نیز به تعقیب او می‌پردازند. ترینیتی وارد کیوسک تلفن عمومی می‌شود و تلفنی که زنگ می‌خورد را بر‌میدارد. او تنها چند ثانیه قبل از این که کیوسک تلفن مورد اصابت کامیونی حامل ماموران قرار بگیرد، ناپدید می‌شود.

برنامه‌نویس کامپیوتری به نام توماس اندرسون، با نام مستعار «نئو» در جامعه هکرها، احساس می‌کند یک مشکلی وجود دارد، چرا که در محیط آنلاین دائما با عبارت ماتریکس[E ۳] روبرو می‌شود. ترینیتی با او تماس می‌گیرد و می‌گوید پاسخ سوالات او نزد مورفئوس است. گروهی از ماموران به‌همراه نیروی پلیس به رهبری مامور اسمیت، به محل کار نئو می‌رسند و سراغ او را می‌گیرند. با‌ این‌که مورفئوس تلاش می‌کند به‌نحوی نئو را با کمک تماس تلفنی هدایت کند تا به دست مامورین نیافتد، او دستگیر شده و تحت بازجویی برای کمک به پیدا کردن محل اختفای مورفئوس قرار می‌گیرد. آن‌ها از مورفئوس یه عنوان یک تروریست یاد می‌کنند.

نئو آزاد می‌شود و بعدا مورفئوس را ملاقات می‌کند. او به نئو دو قرص نشان می‌دهد: قرمز برای پی‌بردن به حقیقت ماتریکس و آبی برای برگشتن به زندگی معمولی و روزمره همیشگی. پس از این‌که نئو قرص قرمز را می‌خورد، واقعیتی که با آن سروکار داشت درهم می‌شکند و زمانی که بیدار می‌شود، خود را در محفظه‌ای[E ۴] پر از مایعات می‌یابد، در محلی که تعداد بی‌شماری از این محفظه‌ها وجود دارد و همه آنها به صورت درهم‌تنیده‌ای با رشته کابل‌هایی به یک‌دیگر متصل هستند. در ادامه او توسط مورفئوس و افراد او پیدا شده و سوار سفینه‌ای به نام بخت نصر می‌شود.

در حالی‌که نئو به‌خاطر یک عمر زندگی در حالتی بدون فعالیت و خوابیده در محفظه‌ای تنگ، نیاز به بازیابی توانایی فیزیکی خود است، مورفئوس به برملا کردن واقعیت برای او می‌کند. در اوایل قرن بیست و یکم، نبردی میان انسان‌ها و ماشین‌های هوشمند رخ می‌دهد. زمانی که انسان‌ها دسترسی ماشین‌ها به انرژی خورشیدی را قطع می‌کنند، ماشین از انسان‌ها به عنوان منبعی از انرژی بیوالکتریک استفاده می‌کنند. آنها انسان‌ها به صورتی ناهوشیار در محیطی به نام ماتریکس نگه‌ داشته و واقعیتی شبیه‌سازی شده را به صورت جمعی برای آن‌ها به نمایش گذاشتند. واقعیتی که نمایش دهنده جهان در انتهای قرن بیستم و قبل نبرد انسان‌ها و ماشین‌ها بود.[توضیح ۱] ماشین‌ها تمام دنیا را فتح کرده‌اند و زایون آخرین شهر باقی مانده و پناهگاه انسان‌های آزاد است. مورفئوس و خدمه‌اش عضو جنبشی هستند که با هک کردن ماتریکس، اقدام به آزاد کردن انسان‌ها می‌کنند.

مورفئوس به نئو هشدار می‌دهد که مردن در محیط ماتریکس، موجب مرگ بدن فیزیکی افراد نیز می‌شود و مامورانی که او آنها را قبلا ملاقات کرده در واقع برنامه‌های نگهبان بسیار قدرتمند کامپیوتری هستند که تمامی تهدیدات متوجه سیستم را حذف می‌کنند. ماشین‌ها به سنتینل‌ها[E ۵] که نوعی ربات‌های نگهبان هستند، دستور داده‌اند که جنبش انسان‌های آزاد در دنیای واقعی را نابود کنند.

مورفئوس در محیط شبیه‌سازی شده نحوه مبارزه کردن در دنیای ماتریکس را به نئو آموزش می‌دهد، با این تصور که او تصور همان شخص برگزیده[E ۶] موعود است، شخصی که انسان‌ها را از ماتریکس آزاد می‌کند و جنگ را به پایان می‌رساند. گروه مورفئوس و نفراتش برای ملاقات پیشگو، وارد ماتریکس می‌شوند، پیش‌گویی که ظهور شخص برگزیده را پیش‌بینی کردهاست. او می‌گوید که نئو شخص برگزیده نیست و هشدار می‌دهد که او مجبور خواهد شد بین زندگی خود و مورفئوس، یکی را انتخاب کند.

گروه در کمین ماموران و گروه ویژه پلیس قرار می‌گیرند و این ماجرا به خاطر لو دادن موقعیت گروه توسط سایفر رخ می‌دهد. سایفر یکی از اعضای خدمه است که از وضعیت ناراضی است و می‌خواهد به زندگی راحت خود در ماتریکس باز گردد. مورفئوس با در معرض قرار دادن خود، به فرار بقیه گروه کمک می‌کند و درنتیجه دستگیر می‌شود. سایفر از ماتریکس خارج می‌شود و بقیه اعضای گروه را که هنوز در دنیای ماتریکس بودند، به قتل می‌رساند. قبل از این که بتواند نئو را بکشد، توسط تنک، یکی از خدمه که او را قبلا زخمی کرده بود، کشته می‌شود.

در ماتریکس ماموران مشغول بازجویی و شکنجه مورفئوس برای پی‌بردن به کد دسترسی به رایانه اصلی شهر زایون هستند. تنک پیشنهاد می‌کند که آنها مورفئوس را قبل از این‌که اعتراف کند، بکشند، اما نئو پیشنهاد می‌کند آنها به ماتریکس باز گردند و مورفئوس را نجات دهند. ترینیتی اصرار می‌کند که او را همراهی کند. در زمان نجات مورفئوس، نئو به قابلیت‌های خودش پی‌‌ می‌برد و متوجه توانایی خود در مبارزه برابر و حتی شکست ماموران می‌شود. مورفئوس و ترینیتی موفق به خروج از ماتریکس می‌شوند، اما نئو در کمین ماموران گرفتار می‌شود و کشته می‌شود. درحالی که موقعیت سفینه نیز لو رفته و ربات‌های نگهبان مشغول حمله به آن هستند، ترینیتی در گوش نئو که حالا مرده‌است، نجوا می‌کند که او نمرده‌است. او عاشق نئو است و این موضوع را قبلا پیش‌گو به او گفته است که ترینیتی تنها عاشق شخص برگزیده می‌شود. او نئو را می‌بوسد و نئو ناگهان در دنیای ماتریکس به‌هوش می‌آید. او با نیروی جدیدی که به‌دست آورده، مامور اسمیت را شکست می‌دهد و درست در زمان مناسب از ماتریکس خارج می‌شود تا خدمه بتوانند از بمب الکترومغناطیس[E ۷] برای دفع ربات‌های نگهبان استفاده کنند.[توضیح ۲]

نقش‌ها و شخصیت‌هاویرایش

 
شخصیت نئو با بازی کیانو ریوز
  • کیانو ریوز در نقش نئو / توماس اندرسون:
    یک برنامه‌نویس کامپیوتر با نام توماس آ. اندرسون[E ۸] که با نام مستعار نئو[E ۹] مشغول فعالیت است. کیانو ریوز در توصیف شخصیت نئو، او را مانند شخصی توصیف کرده که انگار می‌داند یک چیزی غلط است و با دنبال کردن مورفئوس به دنبال حقیقت و رسیدن به آزادی است.[۹] ویل اسمیت، بازی در نقش نئو را برای بازی در فیلم غرب وحشی وحشی رد کرد، چرا که او در مورد بازی در فیلمی با جلوه‌های ویژه تأخیر گلوله مطمئن نبود.[۱۰] او بعداً گفت که «در آن زمان، هنوز به پختگی بازیگری کافی نرسیده بود»[۱۰] و اگر این نقش را قبول می‌کرد «آن را خراب می‌کرد.»[۱۱][۱۲] از افراد دیگری که بازی در نقش نئو را رد کردند، نیکلاس کیج بود که به‌خاطر مشکلات خانوادگی این نقش را نپذیرفت.[۱۳] کمپانی برادران وارنر با براد پیت و وال کیلمر نیز برای این نقش وارد مذاکره شد که هردو، آن را رد کردند. در نهایت این کیانو ریوز بود که توانست رقابت با جانی دپ برای گرفتن نقش نئو را برنده شده و به‌عنوان انتخاب اول واچوفسکی‌ها، برای این نقش انتخاب شود.[۱۴]
  • لارنس فیشبرن در نقش مورفئوس[E ۱۰]
    فرمانده سفینه بخت نصر[E ۱۱] و یکی از انسان‌هایی است که موفق شده از ماتریکس بگریزد. فیشبرن می‌گوید زمانی که مشغول خواندن فیلم‌نامه بوده‌است متوجه نشده‌است که چرا بقیه این فیلم‌نامه را گیج کننده می‌دانند. بااین‌حال، او خیلی مطمئن نبود که چنین فیلمی ساخته شود چرا که از نظر او «خیلی زیرکانه» بود. واچوفسکی‌ها به فیشبرن گفتند که مبنای شخصیت مورفئوس را بر اساس شخصیت نیل گیمن در کتاب کامیک مرد شنی قرار دهد. گری اولدمن، ساموئل ال جکسون و وال کیلمر از جمله افرادی بودند که برای نقش مورفئوس درنظر گرفته شده بودند. با وجود شایعات گسترده، نقش مورفئوس به شان کانری پیشنهاد نشد و تنها به او نقش معمار[E ۱۲] ارائه شده بود، نقشی که در قسمت‌های دوم و سوم از مجموعه ماتریکس ظاهر شد و ایفای آن به عهده هلموت باکایتیس واگذار شد.
  • کری-ان ماس در نقش ترینیتی[E ۱۳]
    او که آزادشده توسط مورفئوس است، از خدمه سفینه بخت نصر و دارای رابطه عاطفی با نئو است. پس از خواندن فیلم‌نامه، موس بیان کرد که باور نمی‌کرده‌است که باید چنین حرکات آکروباتیک که در فیلم‌نامه توصیف شده بود را انجام دهد. او همچنین خیلی مطمئن نبود که واچوفسکی‌ها بتوانند کارگردانی فیلمی با چنین بودجه هنگفتی را به‌دست آورند، اما بعد از گذراندن چند ساعت با آنها و گفتگو در مورد داستان فیلم، متوجه شد که چرا واچوفسکی‌ها اینقدر مورد اعتماد دیگران هستند.[۹] موس بیان کرده‌است که در زمان اجرا فیلم، مجبور بوده‌است که آزمایش فیزیکی سه ساعته‌ای را بگذارند و به همین خاطر می‌دانسته که در ادامه چه انتظاراتی از او وجود خواهد داشت. در ابتدا صحبت‌هایی با جنت جکسون برای پذیرش نقش ترینیتی شد، اما تداخل برنامه‌ها موجب شد که او نتواند این نقش را بپذیرد.[۱۵] جکسون بعداً ابراز کرد که رد کردن چنین نقشی برای او بسیار دشوار بوده‌است.[۱۶][۱۷]
  • هوگو ویوینگ در نقش مأمور اسمیت[E ۱۴]
    مأمور اسمیت یک مأمور حساس و سخت‌گیر که هدفش نابودی زایون و جلوگیری از خروج انسانها از ماتریکس است. برخلاف دیگر مامورها، او مشتاق خروج از وظایف کاری خود است. ویوینگ می‌گوید برای او، شخصیت مأمور اسمیت نقشی لذت‌بخش و سرگرم‌کننده بوده‌است. او در زمان بازی در این نقش، لهجه‌ای طبیعی و مخصوص این شخصیت را تمرین و به‌کار گرفت. قصد او از این کار این بود که مأمور اسمیت نه صدایی شبیه انسان و نه شبیه روبات داشته باشد.[۱۸] ژان رنو از افرادی است که این نقش به او پیشنهاد شده بود اما او نقش را نپذیرفت، به این دلیل که مایل نبود برای فیلم‌برداری به استرالیا برود.[۱۹]
 
شخصیت سایفر با بازی جو پانتولیانو
 
شخصیت اوراکل با بازی گلوریا فاستر
  • جو پانتولیانو در نقش سایفر[E ۱۵]
    او هم مانند ترینیتی یک انسان دیگر است که توسط مورفئوس از ماتریکس آزاد شده‌است. بااین‌حال از خوردن قرص قرمز پشیمان است و درجستجوی راهی برای بازگشت به ماتریکس است و همین اشتیاق او باعث می‌شود که در نهایت با هم‌دستی با مأمور اسمیت به جنبش زایون خیانت کند. پانتولیانو قبل از این فیلم نیز با واچوفسکی‌ها کار کرده است و سابقه کار مشترک آنها به فیلم محدودیت محصول سال ۱۹۹۶ بازمی‌گردد.
  • مارکوس چونگ در نقش تنک[E ۱۶]
    یکی از انسانهایی است که به‌طور طبیعی در خارج از ماتریکس متولد شده‌است. او برادر دوزر و از خدمه سفینه بخت نصر است.
  • پل گودارد در نقش مأمور براون[E ۱۸]
    یکی از دو مأمور همکار مأمور اسمیت در ماتریکس که تلاش می‌کنند زایون را نابود کنند و جلوی فرار انسان‌ها از سیستم را بگیرند.
  • گلوریا فاستر در نقش اوراکل[E ۱۹]
    پیش‌گویی که هنوز در ماتریکس زندگی می‌کند و بقیه انسان‌ها برای آگاهی و خرد کمک می‌کند.
  • بلیندا مک‌کلوری در نقش سوئیچ[E ۲۰]
    او از انسان‌های آزادشده از ماتریکس به‌دست مورفئوس و از خدمه سفینه بخت نصر است.
  • مت دوران در نقش موس[E ۲۱]
    از انسان‌های آزادشده از ماتریکس و برنامه‌نویس سفینه بخت نصر است.

تولیدویرایش

توسعهویرایش

 
واچوفسکی‌ها در مراسم نمایش فیلم کلاود اطلس، سال ۲۰۱۲

در سال ۱۹۹۴، واچوفسکی‌ها فیلم‌نامه‌ای برای فیلم آدم‌کش‌ها به کمپانی برادران وارنر تحویل دادند. بعد از این‌که رئیس وقت کمپانی لورنزو دی بوناونتورا فیلم‌نامه را مطالعه کرد، تصمیم گرفت تا طی قراردادی حقوق قانونی مربوط به این فیلم به اضافه دو فیلم دیگر یعنی محدودیت و ماتریکس را از آنها خریداری کند. محدودیت اولین فیلمی بود که واچوفسکی‌ها کارگردانی آن را به عهده گرفتند. این فیلم با تحسین منتقدین روبرو شد. با این دستاورد، آنها درخواست کردند که کارگردانی ماتریکس را هم خودشان به عهده بگیرند.[۲۰]

در سال ۱۹۹۶، واچوفسکی‌ها نقش نئو را به ویل اسمیت پیشنهاد دادند. اسمیت در کانال یوتیوب خودش اشاره کرده‌است که قرار براین بوده که او نقش نئو و وال کیلمر نقش مورفئوس را به عهده داشته باشند. او بعدا گفته است که به‌ درستی متوجه فیلم‌نامه نشده است و برهمین اساس بازی در فیلم غرب وحشی وحشی را ترجیح داده است.

تهیه کننده فیلم یعنی جوئل سیلور به سرعت انتخاب و به مجموعه پیوست. اگرچه حامیان مالی پروژه مانند سیلور و لورنزو دی بوناونتورا حامیان قدرت‌مندی بودند با این‌حال پروژه ۶۰ میلیون دلاری ماتریکس با فیلم‌نامه‌ای پیچیده و فلسفی و جلوه‌های ویژه دشوار، هنوز برای کمپانی برادران وارنر یک سرمایه‌گذاری عظیمی به‌حساب می‌آمد.[۲۰] واچوفسکی‌ها، جف دارو و استیو اسکروس، هنرمندان کتاب‌های کمیک بوک را استخدام کردند تا تمام داستان فیلم را به صورت نما‌به‌نما[E ۲۴] در ۶۰۰ صفحه طراحی کنند. مجموعه طراحی شده موفق به گرفتن تایید استودیو شد و تصمیم بر ساخت فیلم در استرالیا گرفته شد.[۲۰] به‌زودی، ماتریکس تبدیل به یک همکاری مشترک بین کمپانی برادران وارنر و ویلیج رودشو پیکچرز شد.[۲۱]

پیش‌تولیدویرایش

 
یوئن وو-پینگ در سال ۲۰۱۰ میلادی

یکی از اولین مواردی که بازیگران باید به آن مسلط می‌شدند، فهم کامل فیلم‌نامه ماتریکس و توانایی توضیح دادن آن بود.[۲۰] برای این منظور، خواندن کتاب شباهت و شبیه‌سازی[E ۲۵] از ژان بودریار فیلسوف فرانسوی برای اغلب بازیگران اصلی و دست‌اندرکاران تولید مجموعه، ضروری بود.[۲۲] کیانو ریوز اعلام کرد که علاوه بر این کتاب، واچوفسکی‌ها او را ترغیب به خواندن کتاب‌های خارج از کنترل: زیست‌شناسی جدید ماشین‌ها، سیستم‌های اجتماعی و جهان اقتصادی[E ۲۶] از کوین کلی و همچنین روان‌شناسی فرگشتی[E ۲۷] از دیلان اوانس[E ۲۸] کرده بودند.[۹] کری-ان ماس گفته دوران سختی را برای تکمیل این موارد گذرانده‌است.[۹]

واچوفسکی‌ها از دیرباز از تحسین‌کنندگان سینمای هنگ‌کنگ بوده‌اند و برهمین اساس تصمیم گرفتند تا یوئن وو-پینگ طراح و کارگردان فیلم‌های زرمی نمایشی را استخدام کنند تا به آن‌ها در تولید صحنه‌های مبارزه کمک کند. آماده کردن بازیگران برای اجرای حرکات اکشن با کمک سیم، به ماه‌ها زمان نیاز داشت.[۲۰] واچوفسکی‌ها ابتدا چهار ماه را برای این منظور در نظر گرفتند و یوئن وو-پینگ نیز در ابتدا خوش‌بین بود اما وقتی متوجه ناآمادگی بازیگران شد، نگرانی او آغاز شد.[۱۵] او برای افزایش قدرت بدنی بازیگران وقت زیادی گذاشت. او همچنین تمرین‌های ویژه‌ای را برای برخی بازیگران اصلی مهیا کرد. به‌عنوان مثال به‌طور ویژه با کیانو ریوز برای افزایش استقامت، لارنس فیشبرن برای افزایش انعطاف، هوگو ویوینگ برای افزایش دقت و کری-ان ماس برای افزایش ظرافت زنانه تمرین کرد.[۱۵]

قبل از پیش‌تولید، کیانو ریوز به‌خاطر بیرون‌زدگی مهره گردنی مجبور به انجام یک عمل جراحی شده بود و در زمان پیش‌تولید عملا در دوران بهبودی خود به‌سر می‌برد. با این‌حال او به انجام شدید تمرینات خود حتی در روزهای تعطیل اصرار داشت و به‌همین خاطر یوئن وو-پینگ تمرینات سبک و مشت‌زنی را برای او در نظر گرفت. به‌خاطر این‌که در طول فرایند پیش‌تولید، ریوز هنوز در دوره بهبود خود به‌سر می‌برد و این دوره حدود دو ماه از چهار ماه تمرین برای فیلم را به خود اختصاص داد، او نتوانست به‌خوبی لگدزنی را تمرین کند و در نتیجه در طول فیلم‌برداری نیز خیلی از پاهای خود برای لگد زدن استفاده نکرد.[۱۵] ویوینگ هم به‌خاطر آسیب‌دیدگی در طول تمرینات، مجبور به انجام عمل جراحی لگن شد.[۲۰]

تولیدویرایش

 
تفسیر گرافیکی از پردازش اطلاعات توسط نرم‌افزار ماتریکس در فیلم

در طول فیلم، محیط ماتریکس با کدهای سبز رنگی که به‌صورت عمودی و به‌‌ سمت پایین در جریان بودند، نمایش داده شد. این کدها که مرکب از تصاویر آیینه‌ای حروف کاتاکانا (خط ژاپنی) و اعداد لاتین بودند،[۲۳] توسط سیمون وایتلی[E ۲۹] طراحی شده بود و او برای این‌کار دست به تولید یک رابط اختصاصی زد.[۲۱] در سال ۲۰۱۷، او در یک مصاحبه با سی‌نت[E ۳۰] گفت که همسر ژاپنی او در طراحی این خطوط به او کمک کرده‌است و اضافه کرد که این خطوط درواقع تهیه شده از دستور تهیه سوشی ژاپنی هستند.[۲۴]

تیم تولید برای ایجاد تفاوت میان دنیای واقعی و ماتریکس سعی کردند تکنیک‌هایی را برای این منظور استفاده کنند. یکی از این تکنیک‌ها این بود که کدهای ماتریکس در زمان‌هایی که صحنه‌های فیلم مربوط به دنیای ماتریکس بود با رنگ سبز کاملا آشکاری نمایش داده شود و زمانی که صحنه‌ها مربوط به دنیای واقعی بود، تغییر رنگ به آبی رخ دهد. از موارد دیگر در این زمینه این‌ بود که در دنیای واقعی و خارج از ماتریکس، بازیگران دارای موهایی نامرتب‌تر و لباس‌هایی با بافت پارچه‌ای واضح‌تر بودند و همچنین در زمان فیلم‌برداری از لنزهای بزرگ‌تری برای نرم کردن پس زمینه و تاکید بیش‌تر روی بازیگران استفاده شد.[۲۳]

سفینه بخت نصر، طوری طراحی شده بود که به‌جای یک سفینه کاملا سالم و تمیز به‌صورت یک سفینه سرهم‌بندی شده و مستعمل به‌نظر برسد. کابل‌ها به صورت عمدی در معرض دید قرار داشتند و قطعات سازنده آن نیز کاملا با دقت قرار داده شده بودند تا از این طریق با نمایش قطعات داخلی سفینه، رابطه میان انسان و ماشین را جدایی‌ناپذیرتر نشان دهند.[۲۵]

 
تصویری از یک سنتینل‌، ربات نگهبانی که توسط ماتریکس هدایت می‌شود.

در صحنه‌ای که نئو در محفظه خواب متصل به شبکه ماتریکس بیدار شد، محفظه عمدا طوری طراحی شده بود که کثیف، مستعمل و ترسناک به‌نظر برسد. در طول مرحله تست تنفسی در محفظه، فرد ی که در محفظه قرار داشت، در کمتر از هشت دقیقه دچار افت دمای بدن و سرمازدگی شد، به‌طوری که دست‌اندرکاران مجبور شدند برای استفاده‌های بعدی، محفظه را گرم کنند.[۲۶]

کیم بارت[E ۳۱]، طراح لباس فیلم، گفته‌ که لباس بازیگران را براساس شخصیت و محیطی که هر بازیگر در زمان فیلم‌برداری در آن حضور داشته، تعریف کرده‌است.[۲۷] به‌عنوان مثال، زمانی که توماس اندرسون (کیانو ریوز) در دفتر کارش حضور داشت، لباسی طراحی شد که ناخوشایند، ژولیده و نامرتب بود.[۲۸] بارت در برخی موارد سه نوع الیاف برای ساخت هر لباس استفاده کرد و همچنین مجبور بوده که به‌خاطر شرایط خاص فیلم‌برداری و صحنه‌های متفاوت مانند صحنه‌های اکشن، نیاز به پرش و آویزان شدن، میزان کارایی آن لباس برای بازی را هم در نظر بگیرد.[۲۷] بارت برای لباس ترینیتی چندین نوع پارچه را بررسی کرد تا بفهمد هریک از آنها چه مقدار جذب و انعکاس نور دارند. او در نهایت لباسی با جلایی جیوه‌ای و براق را برای ترینیتی انتخاب کرد.[۲۹] برای مامورین، طراحی به نحوی انجام شد که لباس‌ها همانند فیلم‌های جی‌اف‌کی و مردان سیاه پوش، نمایان‌گر سرویس مخفی و نظارت مخفیانه باشند.[۱۸] ساخت عینک‌های دودی مورد استفاده در فیلم، به ریچارد واکر،[E ۳۲] طراح شرکت بلایند دیزاین[E ۳۳] محول شد.[۳۰]

 
چد استاهلسکی بدلکار نقش نئو در فیلم ماتریکس و کارگردان مجموعه فیلم‌های جان ویک

فیلم‌برداریویرایش

به‌جز چند صحنه تقریبا تمامی صحنه‌های مربوط به فیلم در استودیو فاکس و در خود شهر سیدنی در استرالیا ضبط شد. تصویربرداری طوری صورت پذیرفت که بناهای و موقعیت‌های جغرافیایی آشکار در تصویر قرار نگیرند تا فضای آمریکایی فیلم حفظ شود. فیلم‌برداری از مارس ۱۹۹۸ آغاز شد و در ماه اوت ۱۹۹۸ به اتمام رسید. فیلم‌برداری اصلی فیلم مجموعا ۱۱۸ روز طول کشید.[۲۶]

به‌خاطر این‌که کیانو ریوز هم‌چنان در حال بهبودی ناشی از جراحی گردن خود بود، تاریخ فیلم‌برداری برخی از صحنه‌ها به زمانی موکول شد که ریوز به بهبودی کامل دست پیدا کند. در نتیجه فیلم‌برداری یا صحنه‌هایی شرع شد که نیازی به مهارت‌های فیزیکی و اکشن نداشت[۲۸] مانند دفتر کار توماس اندرسون، اتاق بازجویی[۱۸] و صحنه‌ای که نئو با ماشین به سراغ اوراکل می‌رود.[۳۱] صحنه معروف مربوط به جاخالی دادن گلوله‌ها توسط نئو، بر روی پشت بام شرکت سیمنتک[E ۳۴] در خیابان کنت[E ۳۵] ضبط شد.[۳۲]

موس اغلب صحنه‌های شاخص در طول فیلم‌برداری را خود و بدون استفاده از بازیگر بدلکار به انجام رساند.[۲۹] موس در حین تمرین صحنه‌ای که ترینیتی به سمت دیوار می‌دود، دچار آسیب دیدگی شد و نتوانست صحنه مربوط را در یک نما به اتمام برساند.[۳۳]

سازندگان فیلم قصد داشتند صحنه مربوط به ایستگاه مترو را در یک ایستگاه واقعی ضبط کنند، اما پیچیدگی صحنه‌های مبارزه و نیاز به کابل‌های لازم برای تصویربرداری مبارزات، موجب شد که تصویربرداری در محلی ساختگی انجام شود. مکان ساخته شده برای تصویربرداری در نزدیکی یک انبار تجهیزات خطوط ریلی قرار داشت.

مبارزات مربوط به صحنه‌ای که نئو، مامور اسمیت را به سمت سقف پرتاب کرد، به قدری دشوار بود که در زمان فیلم‌برداری، چاد استاهلسکی بدلکار نقش نئو، دچار چندین جراحت در نواحی مختلف از جمله شکستگی دنده، زانو و در رفتن شانه شد.[۳۴]

بالگردی که در صحنه بازپرسی مورفئوس به نمایش درآمد، یک بالگرد مدل با اندازه واقعی و وزنی بسیار سبک بود که با کمک کابل در حالت معلق نگه داشته شده بود. با این‌حال تیربار روی بالگرد، واقعی بود و سرعت چرخش آن روی ۵۰ درصد حالت واقعی تنظیم شده بود.[۳۵]

جلوه‌های ویژهویرایش

«به‌عنوان منبع الهام‌بخش برای صحنه تاخیر گلوله، مایلم از کاتسوهیرو اوتومو نویسنده و کارگردان فیلم آکیرا و میشل گوندری یاد کنم. این‌ها افرادی هستند که مرا به‌طرز عجیبی حیرت‌زده کرده‌اند. گوندری نماهنگ‌هایی ساخته بود که در آن‌ها از تکنیکی کاملا متفاوت به‌نام ادغام نما[E ۳۶] استفاده شده‌ بود و این تکنیک سرآغازی بر استفاده خلاقانه‌ از دوربین‌های ثابت، برای خلق جلوه‌های ویژه شد. تکنیک ما کاملا متفاوت بود چون ما به‌جای این‌که دوربین‌ها را ثابت نگه داریم، آن‌ها را حول هدف حرکت دادیم و همچنین ما توانستیم تصاویری با سرعت فوق العاده آهسته ایجاد کنیم.»

—جان گاتا
 
اسلحه MP5 از جنس پلی‌اورتان که شخصیت نئو در طول فیلم از آن استفاده می‌کرد.

این فیلم شهرت زیادی را به‌خاطر جلوه‌ ویژه معروف خود موسوم به تاخیر گلوله کسب کرده‌است،[۳۶] فرایندی که طی آن دوربین ظاهرا با حرکتی با سرعت معمولی در حال ضبط صحنه‌ها به‌صورت صحنه آهسته است.[۳۷] تکنیکی که برای تولید این جلوه ویژه استفاده شد، در واقع نسخه‌ای توسعه داده شده از تکنیکی قدیمی در فیلم‌برداری، موسوم به تصویربرداری برش زمانی [E ۳۷] است. تکنیکی که طی آن مجموعه‌ای از دوربین‌ها در اطراف هدف قرار می‌گیرد و تصویربرداری به‌صورت همزمان انجام می‌شود. هر دوربین یک تصویر ثابت می‌گیرد و زمانی که تمامی این تصاویر به صورت یک فیلم در کنار یک‌دیگر قرار داده شوند، جلوه‌ حرکت مجازی دوربین شکل می‌گیرد. توهم بصری ایجاد شده موجب می‌شود که مخاطب تصور کند دوربین حول هدف می‌چرخد و زمان متوقف شده‌است.[۳۷]

 
آرایه‌ای از دوربین‌ها که برای تصویربرداری تاخیر گلوله مورد استفاده قرار می‌گیرند.

تکنیک تاخیر گلوله شبیه تکنیک تصویربرداری برش زمانی است اما پیچیدگی آن بیشتر است به‌طوری که حرکات می‌تواند با سرعت آهسته یا متغیر ضبط شود. با کمک این تکنیک می‌توان با حرکت دادن آهسته دوربین، مانع از این شد که زمان کاملا متوقف شده به‌نظر برسد.[۳۸][۳۹] برای ضبط این صحنه، قبل از شروع فیلم‌برداری، موقعیت دوربین‌ها و نحوه فیلم‌برداری از قبل با کمک مدل‌سازی سه‌بعدی، شبیه‌سازی شده بود. به‌جای آن‌که همه دوربین‌ها همزمان شروع به فیلم‌برداری کنند، تیم فیلم‌برداری دوربین‌ها به صورت نوبتی و برای کسری از ثانیه روشن کردند تا هر کدام تصویر کوچکی که به زاویه خودشان مرتبط است را ضبط کنند.[۳۷] این تکنیک موجب تولید فیلمی با سرعت فوق‌العاده آهسته شد، به‌طوری که وقتی تمامی فریم‌های به‌دست آمده در کنار یک‌دیگر قرار داده شد، فیلمی با ۱۲۰۰۰ فریم در ثانیه تولید شد.[توضیح ۳] چون دوربین‌ها به صورت دایره‌ای استفاده شدند، نیاز به حذف دوربین‌های مقابل در هر فریم بود که این کار با کمک شبیه سازی کامپیوتری به انجام رسید.[۳۷]

جلوه‌های صوتی و موسیقیویرایش

دین دیویس[E ۳۸] مسئولیت جلوه‌های صوتی فیلم را برعده داشت. جلوه صوتی مربوط صحنه‌های مبارزه و صداهایی مانند مشت‌های رد و بدل شده با کمک یک میله فلزی نازک تهیه، ضبط و ویرایش شد. صدای مربوط به محفظه نگهداری انسان‌ها در ماتریکس، از ترکیب ۵۰ صدا تهیه شد.[۴۰] ساخت موزیک فیلم به عهده دان دیویس بود.[۴۱][۴۲] او اشاره کرده‌است که استفاده از انعکاس تصاویر در فیلم زیاد دیده می‌شود، از انعکاس تصویر قرص‌های قرمز و آبی در عینک مورفئوس تا انعکاس تصویر بالگرد روی ساختمان محل نگهداری مورفئوس. دیویس در زمان ساخت موسیقی فیلم به این لحظات توجه داشته و سعی کرده موسیقی متناسبی با فضای آن‌ها بسازد.[۴۳]

قطعه‌هاویرایش

در زیر، فهرست ۱۰ موسیقی اصلی فیلم[E ۳۹] که برروی دی‌وی‌دی در تاریخ ۲۱ سپتامبر ۱۹۹۹ منتشر شد، قرار گرفته‌است.[۴۴]

همهٔ ترانه‌ها توسط دان دیویس نوشته شده‌است.

بازخوردهاویرایش

فروش گیشهویرایش

فیلم موفق شد در مجموع حدود ۴۶۳ میلیون دلار کسب کند که از این میان حدود ۱۷۱ میلیون دلار (۳۷٪ از کل فروش) در سهم فروش آمریکا و کانادا و حدود ۲۹۲ میلیون دلار (۶۳٪ از کل فروش) سهم فروش در سایر کشورها بود.[۱] به لحاظ میزان فروش، این فیلم به پنجمین فیلم دارای بیش‌ترین فروش و اولین فیلم با رده محدود شده[E ۵۰] دارای بیش‌ترین فروش در آمریکای شمالی در سال ۱۹۹۹ تبدیل شد.[۱]

جوایزویرایش

ماتریکس با وجود این‌که در زمینه کسب جوایز با جنگ ستارگان: قسمت اول - تهدید شبح روبرو بود، موفق شد در هر چهار زمینه‌ای که در اسکار نامزد بود، موفق به کسب جایزه شود.[۴۵][۴۶] برخی از جوایزی که فیلم ماتریکس موفق به دریافت آن‌ها شده‌است عبارت‌اند از: اسکار بهترین تدوین، اسکار بهترین جلوه‌های تصویری، اسکار بهترین تدوین صدا، اسکار بهترین میکس صدا، جایزه بفتا برای بهترین جلوه‌های صوتی، جایزه بفتا برای بهترین صدابرداری، جایزه ساترن برای بهترین جلوه‌های تصویری و جایزه ساترن برای بهترین کارگردان.[۴۷][۴۸] لیست کامل وضعیت نامزدی و کسب جایزه این فیلم در جدول زیر آمده است.

جایزه زمینه نام نتیجه
جایزه اسکار بهترین تدوین زک استنبرگ[E ۵۱] برنده
بهترین صداگذاری جان ریتز[E ۵۲]، گرگ رودولف[E ۵۳]، دیوید کمپل[E ۵۴]، دیوید لی[E ۵۵] برنده
بهترین تدوین صدا دین آ. دیویس برنده
بهترین جلوه‌های تصویری جان گاتا[E ۵۶]، جانک سیرس[E ۵۷]، اتیو کورتلی[E ۵۸]، جان توم[E ۵۹] برنده
جایزه بفتا بهترین فیلم بیل پوپ نامزدشده
بهترین تدوین زک استنبرگ نامزدشده
بهترین طراحی تولید اوون پترسون[E ۶۰] نامزدشده
بهترین صداگذاری دین آ. دیویس، جان ریتز، گرگ رودولف، دیوید کمپل، دیوید لی برنده
بهترین جلوه‌های تصویری جان گاتا، جانک سیرس، اتیو کورتلی، جان توم برنده
جایزه ساترن بهتری فیلم علمی تخیلی برنده
بهترین کارگردان واچوفسکی‌ها برنده
بهترین نویسنده نامزدشده
بهترین بازیگر مرد کیانو ریوز نامزدشده
بهترین بازیگر زن کری-ان ماس نامزدشده
بهترین نقش مکمل مرد لارنس فیشبرن نامزدشده
بهترین طراحی لباس کیم بارت نامزدشده
بهترین گریم نیکی گولی[E ۶۱]، باب مک‌کارن[E ۶۲]، وندی سنزبری[E ۶۳] نامزدشده
بهترین جلوه‌های تصویری جان گاتا، جانک سیرس، اتیو کورتلی، جان توم نامزدشده

نظرات منتقدینویرایش

ماتریکس از جمله فیلم‌هایی است که به‌ویژه برای صحنه‌های اکشن فوق العاده و جلوه‌های ویژه پیشگامانه آن، تحسین منتقدین و فیلم‌سازان و نویسندگان حوزه علمی تخیلی را در پی‌داشت.[۴۹] برخی از ماتریکس به‌عنوان بهترین فیلم علمی تخیلی تمام دوران یاد می‌کنند.[۳][۴] انترتینمنت ویکلی[E ۶۴]، ماتریکس را تاثیرگذارترین فیلم اکشن در دوران خود یاد می‌کند.[۵۰] فیلم موفق شد با ۱۵۲ بازبینی جمعی در وبگاه راتن تومیتوز، نمره ۸۸ درصد را به‌دست آورد. در وب‌سایت متاکریتیک، ماتریکس موفق شد نمره ۷۳ درصد که حاصل از ۳۵ بازبینی بود را کسب کند. تماشاگران سینماسکور در دامنه نمره آ مثبت تا اف به این فیلم نمره آ منفی (-A) داده‌اند.[۵۱]

«ماتریکس مسلما، تصویر نهایی یک اثر سایبرپانک است.»

—ویلیام گیبسون

راجر ایبرت به فیلم سه از چهار ستاره داد و طرح فیلم و جلوه‌های ویژه را ستود.[۵۲] با این‌حال جاناتان رزنبام نظرش در مورد فیلم منفی بود و ابزار کرد «تفریحی ساده‌انگارانه برای حدودا یک‌ساعت اول، تا موقعی که فیلم غرق در ارجاعات زیادش می‌شود .... طنز به‌کار رفته به اندازه مناسب نیست و درنهایت تبدیل به اغراقی بیش از اندازه، خشک و بی‌روح و خسته کننده می‌شود.»[۵۳]

تفکیک نمرات کسب شده برای ماتریکس در وب‌سایت IMDB[۷]
نمره تعداد رای‌دهندگان درصد رای‌دهندگان
۱۰ ۴۹۲٬۱۹۰ ۳۰٫۴٪
۹ ۴۸۵٬۱۸۰ ۳۰٫۰٪
۸ ۳۵۹٬۱۲۷ ۲۲٫۲٪
۷ ۱۵۸٬۸۸۲ ۹٫۸٪
۶ ۵۴٬۹۴۵ ۳٫۴٪
۵ ۲۴٬۹۵۲ ۱٫۵٪
۴ ۱۲٬۲۳۸ ۰٫۸٪
۳ ۸٬۴۱۵ ۰٫۵٪
۲ ۶٬۳۸۵ ۰٫۴٪
۱ ۱۵٬۷۹۴ ۱٫۰٪
نمره میانگین = ۸٫۷ مجموع رای‌دهندگان = ۱٬۶۱۷٬۷۴۸

فیلم‌سازان و سازندگان مجموعه‌های علمی تخیلی به‌طور مشابهی واکنشی مثبت نسبت به فیلم واکنش نشان‌دادند. ویلیام گیبسون که چهره‌ای شاخص در فیلم‌های سایبر پانک است فیلم را «یک لذت پاک توصیف کرد» و ابزار داشت که «مدت زیادی بود که چنین چیزی را تجربه نکرده بودم.» او همچنین گفت که نئو شخصیت مطلق مورد علاقه من درتمامی فیلم‌ها و مجموعه‌های علمی تخیلی در تمام دوران‌هاست. جاس ویدون فیلم را «فیلم شماره یک خود» نامید و شیوه روایی فیلم، ساختار و عمق را ستود و اعلام کرد که «این فیلم در هر سطحی که به آن نگاه کنید، موفق است»."[۵۴]

دارن آرونوفسکی در مورد فیلم بیان کرد «من از ماتریکس بیرون رفتم.... در حالی که مشغول فکر کردن بودم که در حال حاضر انسانها می‌توانند چه نوع فیلم علمی تخیلی بسازند؟ واچوفسکی‌ها تمامی ایده‌های موجود در مورد فیلم‌های علمی تخیلی را جمع کردند و آن را به‌شکل یک ساندویچ خوشمزه همه پسند درآوردند، ساندویچی که هرکسی روی زمین مایل به بلعیدنش است».[۵۵]

ام. نایت شیامالان واچوفسکی‌ها را برای ساخت این فیلم تحسین کرد و ابراز کرد «فارغ از‌ این‌که در مورد ماتریکس چطور فکر می‌کنید، هر نمایی که آنجا است به خاطر شوق و علاقه آنهاست! می‌توانید متوجه شوید که بر روی ساخت آن‌ها کاملا فکر شده‌است».[۵۶]

سایمون پگ گفت که «ماتریکس هیجان‌انگیز و اقناع‌ کننده بود، چیزی که جنگ ستارگان: قسمت اول - تهدید شبح از انجام آن ناتوان بود. ماتریکس از نظر من تازه و داشتنی و از لحاظ بصری حیرت‌انگیز بود. استفاده هوشمندانه از تصاویر شبیه‌سازی شده با کامپیوتر و تعادل کامل میان واقعیت و ماورای‌واقعیت آن را شگفت انگیز کرد.[۵۷]

کوئنتین تارانتینو ماتریکس به‌عنوان یکی از بیست فیلم مورد علاقه‌اش بین سال‌های ۱۹۹۲ تا ۲۰۰۹ نامید.[۵۸] جیمز کامرون آن را یکی از عمیق‌ترین فیلم‌های علمی تخیلی ساخته در تمام دوران‌ها نامید.[۵۹]کریستوفر نولان فیلم‌ را «یک پدیده تاثیر‌گذار فوق‌العاده قابل لمس نامید که مخاطبین را به این فکر فرو می‌برد که هی، چی میشه اگه واقعیت این نباشه؟»[۶۰]

سینمای خانگیویرایش

ماتریکس در ۲۱ سپتامبر سال ۱۹۹۹ و با نسبت تصویر ۲٫۳۵:۱ بر روی دیسک لیزری برای نمایش خانگی، توسط رسانه خانگی وارنر در آمریکا عرضه شد. نسخه وی‌اچ‌اس فیلم در هر دو قالب تمام صفحه و صفحه عریض در تاریخ ۷ سپتامبر ۱۹۹۹ عرضه شد.[۱] بعد از انتشار دی‌وی‌دی، فیلم به محصولی تبدیل شد که موفق به فروش بیش از یک میلیون نسخه در آمریکا شد[۶۱] و در ادامه رکورد فروش بیش از ۳ میلیون نسخه را نیز به‌دست آورد.[۲۰] نسخه نهایی مجموعه سه‌گانه ماتریکس بر روی اچ‌دی دی‌وی‌دی در ۲۲ مه ۲۰۰۷[۶۱] و بر روی دیسک بلو-ری در ۴ اکتبر ۲۰۰۸ عرضه شد.[۶۲] همچنین نسخه اولترا اچ‌دی بلوری[E ۶۵] نیز در ۲۲ مه ۲۰۱۸ در دسترس علاقمندان قرار گرفت.[۶۳]

منابع مورد استفادهویرایش

در ساخت فیلم از مضامین، مفاهیم و کارهای ادبی و سینمایی متعددی استفاده شد از اسطوره‌شناسی گرفته تا فلسفه و مذاهبی مانند آیین بودایی، مسیحیت، گنوسیسم، هندوئیسم و یهودیت.[۶۴]

فیلم و تلویزیونویرایش

 
پوستر انیمه شبح درون پوسته محصول سال ۱۹۹۵

محفظه‌های خواب به‌نمایش گذاشته در فیلم با تصاویر به‌نمایش گذاشته در فیلم متروپلیس در سال ۱۹۲۷ و کارهای گرافیست هلندی موریس اشر مقایسه شده‌اند.[۶۵] واچوفسکی‌ها از فیلم ۲۰۰۱: ادیسه فضایی به‌عنوان منبعی مهم برای ساخت جلوه‌های بصری ماتریکس، یاد کرده‌اند.[۶۶][۶۷][۶۸] صحنه‌های اکشن فیلم به‌صورت زیادی وام‌دار فیلم‌های اکشن به کارگردانی جان وو بوده‌است.[۶۹] هنرهای رزمی نمایشی مورد استفاده در فیلم الهام گرفته از فیلم مشت افسانه[E ۶۶] با بازی جت لی و محصول سال ۱۹۹۵ است. صحنه‌های رزمی این فیلم باعث شد که واچوفسکی‌ها، وو را برای طرحی صحنه‌های مبارزه ماتریکس استخدام کنند.[۷۰][۷۱] جوئل سیلور گفته‌است که واچوفسکی‌ها در ابتدا سعی کردند ایده خودشان در مورد ماتریکس را با نشان دادن انیمه شبح درون پوسته به او منتقل کنند و بعد به او گفتند که ما می‌خواهیم چنین چیزی را در عمل تولید کنیم.[۷۲][۷۳]

کارهای ادبیویرایش

در فیلم ماتریکس یک نسخه از کتاب شباهت و شبیه‌سازی از ژان بودریار، فیلسوف فرانسوی که در سال ۱۹۸۱ چاپ شده‌است، دیده می‌شود.[۷۴][۲۲] علاوه‌براین مورفئوس نقل قول «بیابان واقعیت» از این کتاب در دیالو‌گ‌های خود استفاده می‌کند.[۷۵] همچنین بازیگران ملزم شده بودند که پیش از شروع فیلم‌برداری، برای فهم بهتر فیلم، این کتاب را مطالعه کنند.[۷۴][۷۶] با این‌حال ژان بودریار معتقد است که فیلم ماتریکس ایده‌ و کار او را با کژتابی نمایش داده و در فهم ایده‌های او دچار بدفهمی شده‌است.[۷۷] علاوه‌بر این کتاب، خواندن دو کتاب دیگر به‌نام‌های خارج از کنترل: زیست‌شناسی جدید ماشین‌ها، سیستم‌های اجتماعی و جهان اقتصادی از کوین کلی و همچنین روان‌شناسی فرگشتی از دیلان اوانس به بازیگران توصیه شده بود.[۹]

فیلم چندین بار به کتاب آلیس در سرزمین عجایب اثر لوئیس کارول اشاره داشت. فیلم ماتریکس در ژانر سایبرپانک قرار دارد و از همین رو سازندگان آن از کارهای انجام شده در این زمینه الهام گرفته‌اند.[۷۸] به‌عنوان مثال واژه «ماتریکس» خود برگرفته از رمان نوشته شده توسط ویلیام گیبسون است.[۷۹]

فلسفهویرایش

 
مغز در خمره: مغزی در این شرایط، به‌خاطر دریافت‌ سیگنال‌های مربوط به راه رفتن، تصور می‌کند بدن فرد، واقعا در‌حال راه رفتن است.

ویلیام ارواین[E ۶۷] پیشنهاد کرده‌است که ایده ماتریکس –واقعیت ساخته شده توسط ماشین‌های شرور– نوعی تلمیح و گوشه چشمی به اثر تأملات در فلسفه اولی از دکارت و ایده او در باب یک شیطان فریبکار است.[۸۰] طرح مشابهی را می‌توان در سناریو مغز در خمره پیشنهاد شده توسط هیلاری پاتنم مشاهده کرد.[۸۰] همچنین گفته می‌شود که ارتباطاتی میان فیلم و تمثیل غار از افلاطون وجود دارد.[۲۰] ادعا می‌شود که فلسفه امانوئل کانت نیز بر فیلم مؤثر بوده‌است، به‌طوری که این تاثیر از نوع برخورد شخصیت‌ها با یک‌دیگر در درون ماتریکس، قابل مشاهده است. کانت در کتاب نقد عقل محض بیان می‌کند که شناخت انسان در محیط پیرامون از طریق ابزاری ساختگی همچون زبان صورت می‌پذیرد و این علتی‌ است که تمیز دادن واقعیت از آنچه به اشتباه درک شده‌است را دشوار می‌کند. این به این معنی است که انسان‌ها خود عامل گمراهی خود هستند و برای این که به حقیقت دست بیابند بایستی به میل خود و به‌طور آزادانه انتخاب کنند که به‌دنبال حقیقت باشند. این ایده را می‌توان در تک‌گویی مامور اسمیت در مورد نسخه اولیه ماتریکس مشاهده کرد، او می‌گوید که هدف از ایجاد ماتریکس، ساخت آرمان‌شهری بی‌عیب، بدون رنج و سختی و پر از شادی، برای انسان‌ها بوده‌است.[۸۱]

دین و اسطوره‌شناسیویرایش

اندرو گودوسکی[E ۶۸] مواردی مانند تولد نئو به صورت باکره، شک نئو به خودش و پیش‌گویی‌هایی که از آمدنش خبر می‌دهند را اشاره‌هایی به مسیح می‌داند.[۲۰] در میان اشارات احتمالی، پیشنهاد شده‌است که شخصیت ترینیتی با توجه به نوشتار یکسانش، اشاره به موضوع تثلیث[توضیح ۴] در مسیحیت دارد.[۸۲] همچنین به‌خاطر این جملاتی که مورفئوس به نئو می‌گوید: آیا تا به‌حال رویایی دیده‌ای که نتوانی به واقعی بودن یا نبودنش پی‌ببری؟ چه اتفاقی خواهد افتاد اگر نتوانی از رویایی که در حال دیدن آن هستی، بیدار شوی؟ چطور قادر خواهی بود میان دنیای واقعی و دنیایی که در رویا می‌بینی، تفاوتی قائل شوی؟، بیان می‌شود که شخصیت مورفئوس برگرفته از فیلسوفی چینی به‌نام چوانگتسی است.[۸۳]

میراثویرایش

 
گوشی موبایل مورد استفاده در فیلم، نوکیا مدل ۸۱۱۰[۸۴]

فیلم ماتریکس اثری انکار نشدنی بر سینمای هالیوود گذاشت. استفاده از تکنیک وایر‌ فو و هنرهای رزمی نمایشی روش جاری و متداول در صحنه‌های رزمی فیلم‌های هالیوودی را تحت تاثیر قرار داد، به‌طوری که آن‌ها را بیشتر به سمت هنرهای رزمی شرقی کشاند.[۸۵] این موفقیت باعث که سایر فیلم‌ها نیز ترغیب به استفاده از این تکنیک مبارزه شوند، که مردان ایکس ،[۸۵] فرشتگان چارلی[۸۶] و بی‌باک[۸۷] از جمله آن‌ها بودند.

تکنیک تاخیر گلوله استفاده شده در ماتریکس به عنوان ایده محوری بازی مکس پین و همچنین در بازی سوپرهات[E ۶۹] و دنباله‌های آن مورد استفاده قرار گرفت.

در سال ۲۰۰۱، فیلم ماتریکس در رتبه ۶۶ در لیست ۱۰۰ سال… ۱۰۰ هیجان قرار گرفت. در سال ۲۰۰۷ ماتریکس توسط انترتینمنت ویکلی به‌عنوان بهترین فیلم علمی تخیلی ۲۵ سال گذشته انتخاب شد.[۸۸] در سال ۲۰۰۹، این فیلم توسط امپایر ریدر[E ۷۰] در رتبه ۳۹ در لیست ۵۰۰ فیلم برتر تمام دوران[E ۷۱] قرار گرفت.[۸۹]

فیلم ماتریکس در سال ۲۰۱۲، توسط کتابخانه کنگره آمریکا به‌عنوان فیلمی دارای اهمیت فرهنگی، تاریخی و زیباشناختی، وارد فهرست ملی ثبت فیلم شد.[۶]

جستارهای وابستهویرایش

توضیحاتویرایش

  1. انسان‌ها در محفظه‌های شیشه‌ای، شبیه رحم انسان، به رویایی عمیق فرو رفته‌اند، مواد غذایی لازم را از طریق لوله‌ای دریافت می‌کنند و همزمان انرژی الکتریکی تولید شده در بدن آنها، توسط کابل‌هایی استخراج و به سمت شبکه الکتریکی تامین نیروی ماشین‌ها هدایت می‌شود. انسان‌ها خود نمی‌دانند که وضعیت آنها در واقعیت به چه صورت است و نمی‌دانند آن‌چه به صورت روزانه تجربه می‌کنند، تنها سیگنال‌های الکتریکی شبیه‌سازی شده‌است.
  2. با توجه به از کار افتادن سیستم‌های الکترونیکی در زمان استفاده از بمب الکترومغناطیسی و در نتیجه قطع شدن دسترسی به شبکه ماتریکس، در زمان استفاده از آن، نباید هیچ فردی به ماتریکس متصل باشد.
  3. در یک فیلم‌برداری معمولی ۲۴ فریم در هر ثانیه ضبط می‌شود.
  4. یکی از باورهای بنیادین در مسیحیت، اعتقاد به حلول خدای یگانه در سه شخص خدای پدر، خدای پسر و خدای روح القدس است که به این باور تثلیث یا سه‌گانه باوری (به انگلیسی: Trinity) می‌گویند.

واژه‌نامهویرایش

  1. Wire Fu
  2. Matrix trilogy
  3. the Matrix
  4. Pod
  5. Sentinel
  6. The One
  7. EMP
  8. Thomas A. Anderson
  9. Neo
  10. Morpheus
  11. Nebuchadnezzar
  12. The Architect
  13. Trinity
  14. Agent Smith
  15. Cypher
  16. Tank
  17. Dozer
  18. Agent Brown
  19. The Oracle
  20. Switch
  21. Mouse
  22. Apoc
  23. Agent Jones
  24. Shot-by-shot
  25. Simulacra and Simulation
  26. Out of Control: The New Biology of Machines, Social Systems, and the Economic World
  27. Evolutionary psychology
  28. Dylan Evans
  29. Simon Whiteley
  30. CNET
  31. Kym Barrett
  32. Richard Walker
  33. Blinde Design
  34. Symantec Corporation
  35. Kent
  36. View-morphing
  37. Time-slice photography
  38. Dane A. Davis
  39. The Matrix: Original Motion Picture Score
  40. Trinity Infinity
  41. Unable To Speak
  42. The Power Plant
  43. Welcome To The Real World
  44. The Hotel Ambush
  45. Exit Mr. Hat
  46. A Virus
  47. Bullet-Time
  48. Ontological Shock
  49. Anything Is Possible
  50. Restricted
  51. Zach Staenberg
  52. John Reitz
  53. Gregg Rudloff
  54. David Campbell
  55. David Lee
  56. John Gaeta
  57. Janek Sirrs
  58. Steve Courtley
  59. Jon Thum
  60. Owen Paterson
  61. Nikki Gooley
  62. Bob McCarron
  63. Wendy Sainsbury
  64. Entertainment Weekly
  65. 4K HDR Blu-ray
  66. Fist of Legend
  67. William Irwin
  68. Andrew Godoski
  69. Superhot
  70. Empire's reader
  71. The 500 Greatest Movies of All Time

منابعویرایش

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ "The Matrix (1999)". Box Office Mojo. Amazon. Retrieved November 11, 2019.
  2. Kendrick, James (2019). "A Companion to the Action Film". John Wiley & Sons. p. 512. ISBN 978-1119100744. We liked Ghost in the Shell and the Ninja Scroll and Akira in anime. One thing that they do that we tried to bring to our film was a juxtaposition of time and space in action beats. Missing or empty |url= (help)
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ Heritage, Stuart (October 21, 2010). "The Matrix: No 13 best sci-fi and fantasy film of all time". Guardian.co.uk. London: Guardian Media Group.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ "Top 25 Sci-Fi Movies of All Time". IGN. Retrieved January 29, 2012.
  5. "The Sci-Fi 25: The Genre's Best Since 1982". Entertainment Weekly. Time Warner. December 11, 2008. Archived from the original on October 22, 2012. Retrieved November 30, 2012.
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ King, Susan (December 19, 2012). "National Film Registry selects 25 films for preservation". Los Angeles Times. Retrieved December 21, 2012.
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ «۲۵۰ فیلم برتر بانک اینترنتی اطلاعات فیلم‌ها». بانک اینترنتی اطلاعات فیلم‌ها. دریافت‌شده در ۸ تیر ۱۳۹۹.
  8. "The Matrix 4 Delayed Nearly a Full Year". Movies. Retrieved 2020-06-13.
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ ۹٫۲ ۹٫۳ ۹٫۴ Oreck, Josh (Director); Wachowski, Larry; Matthies, Eric (Producers) (November 20, 2001). "The Matrix Revisited" (DVD). United States: Warner Bros. Pictures. Missing or empty |url= (help); |section= ignored (help)
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ Lawrence, Will (February 2007). "The Empire Interview: In conversation with Will Smith". Empire. Emap. p. 109. Missing or empty |url= (help)
  11. Hillner, Jennifer (July 2004). "I, Robocop". Wired.
  12. Riggs, Ransom (October 20, 2008). "5 million-dollar mistakes by movie stars". CNN. Retrieved January 4, 2013.
  13. Carroll, Larry (December 7, 2007). "Will Smith Snagged 'I Am Legend' From Schwarzenegger, But Can You Imagine Nicolas Cage In 'The Matrix'?". MTV. Retrieved December 8, 2007.
  14. Redpill (July 2000). "Don Davis – Composer". whatisthematrix.warnerbros.com. Archived from the original on April 17, 2004. Retrieved April 8, 2013.
  15. ۱۵٫۰ ۱۵٫۱ ۱۵٫۲ ۱۵٫۳ Oreck, Josh (Director); Wachowski, Larry; Matthies, Eric (Producers) (November 20, 2001). "The Matrix Revisited" (DVD). United States: Warner Bros. Pictures. Missing or empty |url= (help); |section= ignored (help)
  16. Wonderland Magazine, February 2010, page 148
  17. "Janet Jackson: 'I was in Matrix talks'". February 2, 2010. Retrieved September 20, 2013.
  18. ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ ۱۸٫۲ Oreck, Josh (Director); Wachowski, Larry; Matthies, Eric (Producers) (November 20, 2001). "The Matrix Revisited" (DVD). United States: Warner Bros. Pictures. Missing or empty |url= (help); |section= ignored (help)
  19. WENN (May 12, 2006). "Reno Said No To The Matrix". Contactmusic.com. Retrieved August 15, 2013.
  20. ۲۰٫۰ ۲۰٫۱ ۲۰٫۲ ۲۰٫۳ ۲۰٫۴ ۲۰٫۵ ۲۰٫۶ ۲۰٫۷ ۲۰٫۸ Godoski, Andrew. "Under The Influence: The Matrix". Screened.com. Archived from the original on February 5, 2013. Retrieved December 22, 2012.
  21. ۲۱٫۰ ۲۱٫۱ Powerhouse Museum. "'The Matrix' film poster". Powerhouse Museum, Australia. Retrieved December 24, 2012.
  22. ۲۲٫۰ ۲۲٫۱ Rothstein, Edward (May 24, 2003). "Philosophers Draw on a Film Drawing on Philosophers". The New York Times. The New York Times Company. Retrieved December 5, 2012.
  23. ۲۳٫۰ ۲۳٫۱ Oreck, Josh (Director); Wachowski, Larry; Matthies, Eric (Producers) (November 20, 2001). "The Matrix Revisited" (DVD). United States: Warner Bros. Pictures. Missing or empty |url= (help); |section= ignored (help)
  24. Bisset, Jennifer (October 19, 2017). "Creator of The Matrix code reveals its mysterious origins". CNET. Retrieved November 5, 2018.
  25. Oreck, Josh (Director); Wachowski, Larry; Matthies, Eric (Producers) (November 20, 2001). "The Matrix Revisited" (DVD). United States: Warner Bros. Pictures. Missing or empty |url= (help); |section= ignored (help)
  26. ۲۶٫۰ ۲۶٫۱ Oreck, Josh (Director); Wachowski, Larry; Matthies, Eric (Producers) (November 20, 2001). "The Matrix Revisited" (DVD). United States: Warner Bros. Pictures. Missing or empty |url= (help); |section= ignored (help)
  27. ۲۷٫۰ ۲۷٫۱ Oreck, Josh (Director); Wachowski, Larry; Matthies, Eric (Producers) (November 20, 2001). "The Matrix Revisited" (DVD). United States: Warner Bros. Pictures. Missing or empty |url= (help); |section= ignored (help)
  28. ۲۸٫۰ ۲۸٫۱ Oreck, Josh (Director); Wachowski, Larry; Matthies, Eric (Producers) (November 20, 2001). "The Matrix Revisited" (DVD). United States: Warner Bros. Pictures. Missing or empty |url= (help); |section= ignored (help)
  29. ۲۹٫۰ ۲۹٫۱ Oreck, Josh (Director); Wachowski, Larry; Matthies, Eric (Producers) (November 20, 2001). "The Matrix Revisited" (DVD). United States: Warner Bros. Pictures. Missing or empty |url= (help); |section= ignored (help)
  30. Navratil, Wendy (May 4, 2003). "Neo's cool and so are his shades". Chicago Tribune. Tribune Company. Retrieved July 7, 2012.
  31. Oreck, Josh (Director); Wachowski, Larry; Matthies, Eric (Producers) (November 20, 2001). "The Matrix Revisited" (DVD). United States: Warner Bros. Pictures. Missing or empty |url= (help); |section= ignored (help)
  32. Oreck, Josh (Director); Wachowski, Larry; Matthies, Eric (Producers) (November 20, 2001). "The Matrix Revisited" (DVD). United States: Warner Bros. Pictures. Missing or empty |url= (help); |section= ignored (help)
  33. Oreck, Josh (Director); Wachowski, Larry; Matthies, Eric (Producers) (November 20, 2001). "The Matrix Revisited" (DVD). United States: Warner Bros. Pictures. Missing or empty |url= (help); |section= ignored (help)
  34. Oreck, Josh (Director); Wachowski, Larry; Matthies, Eric (Producers) (November 20, 2001). "The Matrix Revisited" (DVD). United States: Warner Bros. Pictures. Missing or empty |url= (help); |section= ignored (help)
  35. Oreck, Josh (Director); Wachowski, Larry; Matthies, Eric (Producers) (November 20, 2001). "The Matrix Revisited" (DVD). United States: Warner Bros. Pictures. Missing or empty |url= (help); |section= ignored (help)
  36. Lane, Anthony (January 20, 2003). "The Current Cinema: Trouble in the Streets". The New Yorker. Retrieved December 4, 2012.
  37. ۳۷٫۰ ۳۷٫۱ ۳۷٫۲ ۳۷٫۳ Green, Dave (June 5, 1999). "Better than SFX". Guardian.co.uk. London: Guardian Media Group. Retrieved December 18, 2009.
  38. "200 Things That Rocked Our World: Bullet Time". Empire. February 2006. p. 136. Missing or empty |url= (help)
  39. Silberman, Steve (May 2003). "Matrix2". Wired. Retrieved December 25, 2012.
  40. Oreck, Josh (Director); Wachowski, Larry; Matthies, Eric (Producers) (November 20, 2001). "The Matrix Revisited" (DVD). United States: Warner Bros. Pictures. Missing or empty |url= (help); |section= ignored (help)
  41. The Matrix [Score] در آل‌میوزیک.
  42. The Matrix: Original Motion Picture Score در دیسکوجی‌اس (فهرست انتشارها)
  43. Oreck, Josh (Director); Wachowski, Larry; Matthies, Eric (Producers) (November 20, 2001). "The Matrix Revisited" (DVD). United States: Warner Bros. Pictures. Missing or empty |url= (help); |section= ignored (help)
  44. "Matrix, The (1999) - DVD Special Features & Extras". Dvdspecialfeatures.net. 2008-02-17. Archived from the original on 6 March 2017. Retrieved 2014-07-28.
  45. "The 72nd Academy Awards (2000) Nominees and Winners". oscars.org. Retrieved November 19, 2011.
  46. "The Wachowski Brothers biography". Tribute. Tribute Entertainment Media Group. Retrieved December 31, 2006.
  47. "BAFTA Film Winners 1990–1999" (PDF). BAFTA.org. Retrieved December 31, 2006.
  48. "Saturn Awards". SaturnAwards.org. Archived from the original on February 9, 2010. Retrieved December 31, 2006.
  49. "The Matrix (1999): Reviews". Metacritic. CBS Interactive. Retrieved July 11, 2008.
  50. Fierman, Daniel (May 12, 2003). "The Neo Wave". Entertainment Weekly. Time Warner. Archived from the original on June 2, 2013. Retrieved December 22, 2012.
  51. "CinemaScore". cinemascore.com.
  52. Ebert, Roger (March 31, 1999). "The Matrix". Chicago Sun-Times. Sun-Times Media Group. Retrieved September 17, 2012. "The Matrix" recycles the premises of "Dark City" and "Strange Days,"...
  53. Rosenbaum, Jonathan. "The Matrix". Chicago Reader. Sun-Times Media Group. Retrieved November 15, 2012.
  54. Wachowski, Larry; Wachowski, Andy; Darrow, Geof; Skroce, Steve; Kunitake, Tani; Manser, Warren; Grant, Colin; Staenberg, Zach; Oesterhouse, Phil; Gibson, William (2000). Lamm, Spencer, ed. "The Art of The Matrix". Titan Books Ltd (published November 24, 2000). p. 451. ISBN 978-1840231731. Missing or empty |url= (help)
  55. Silberman, Steve  (November 2006). "The Outsider". Wired. Condé Nast Publications. p. 224. Retrieved January 4, 2013.
  56. Malanowski, Jamie (March 12, 2000). "Oscar films/First timers; A Director With a Sense of Where He's Going". The New York Times. The New York Times Company. Retrieved January 4, 2012.
  57. Pegg, Simon (2010). "Nerd Do Well". London: Random House. p. 323. ISBN 978-1-8460-5811-0. Missing or empty |url= (help)
  58. Brown, Lane. "Team America, Anything Else Among the Best Movies of the Past Seventeen Years, Claims Quentin Tarantino". Vulture. New York Media LLC. Retrieved May 25, 2013.
  59. Boucher, Geoff; Boucher, Geoff (August 29, 2019). "'Terminator: Dark Fate': James Cameron On Rewired Franchise, Possible New Trilogy".
  60. Itzkoff, Dave (June 30, 2010). "A Man and His Dream: Christopher Nolan and 'Inception'". The New York Times.
  61. ۶۱٫۰ ۶۱٫۱ Warner Home Video (March 23, 2007). "The Matrix is Coming to HD DVD". Comingsoon.net. CraveOnline Media. Retrieved March 23, 2007.
  62. Warner Home Video (July 25, 2008). "'Ultimate Matrix' Blu-ray Coming in October". highdefdigest.com. Retrieved August 18, 2008.
  63. "The Matrix - 4K Ultra HD Blu-ray (German Import)". ultrahd.highdefdigest.com. Retrieved May 21, 2018.
  64. Stucky, Mark (October 2005). "He is the One: The Matrix Trilogy's Postmodern Movie Messiah". The Journal of Religion and Film. Retrieved February 21, 2018.
  65. Jones, Steven Edward (2006). "Against Technology. From the Luddites to Neo-Luddism". CRC Press. p. 131. ISBN 978-0415978682. |chapter= ignored (help)
  66. Ebert, Roger. "The Wachowskis: From "2001" to "The Godfather" to "The Matrix"". Chicago Sun-Times. Sun-Times Media Group. Retrieved January 30, 2010.
  67. Hemon, Aleksandar. "Beyond the Matrix". The New Yorker. Retrieved September 4, 2012.
  68. Kit, Borys (September 9, 2012). "Roger Ebert's Journal: Toronto #3: "Cloud Atlas" and a new silent film". Chicago Sun-Times. Sun-Times Media Group. Archived from the original on September 12, 2012. Retrieved September 15, 2012.
  69. Rose, Frank (December 2003). "The Second Coming of Philip K. Dick". Wired. Retrieved December 4, 2012.
  70. "Fist of Legend". Bigbearacademy.com. Retrieved December 13, 2012.
  71. Colman, Dan (October 7, 2011). "The Matrix: What Went Into The Mix". Open Culture. Retrieved December 13, 2012.
  72. Jones Andrew; Morimoto, Kôji; Maeda, Mahiro; Chung, Peter; Watanabe, Shinichirô (June 3, 2003). "The Animatrix" (DVD). United States: Warner Bros. Pictures. Scrolls to Screen: A Brief History of Anime featurette. Missing or empty |url= (help)
  73. Wachowski, Larry (Director); Wachowski, Andy (Director) (September 21, 1999). "The Matrix" (DVD). United States: Warner Bros. Pictures. Making The Matrix featurette.
  74. ۷۴٫۰ ۷۴٫۱ Allen, Jamie (November 28, 2012). "The Matrix and Postmodernism". Prezi.com.
  75. Poole, Steven (March 7, 2007). "Obituary: Jean Baudrillard". Guardian.co.uk. Guardian Media Group. Retrieved November 15, 2012. The term "desert of the real" first originated from Jorge Luis Borges' short story "On Exactitude in Science" (1946), which Baudrillard references in his essay.
  76. Jobs, Post (March 14, 2007). "Remember Baudrillard". Inside Higher Ed. Retrieved January 29, 2012.
  77. "Le Nouvel Observateur with Baudrillard". Le Nouvel Observateur. Archived from the original on January 13, 2008. Retrieved January 31, 2010.
  78. O'Hehir, Andrew (April 2, 1999). "Short attention spawn". Salon. Archived from the original on May 23, 2009. Retrieved November 15, 2012.
  79. Leiren-Young, Mark (January 6, 2012). "Is William Gibson's 'Neuromancer' the Future of Movies?". The Tyee. Retrieved January 16, 2012.
  80. ۸۰٫۰ ۸۰٫۱ Miller, Laura (December 5, 2002). ""The Matrix and Philosophy" by William Irwin, ed". Salon. Retrieved November 15, 2012.
  81. Irwin, William. "We Are (the) One!" The Matrix and Philosophy: Welcome to the Desert of the Real. Chicago: Open Court, 2002. 138–54. Print.
  82. Babenko, Yelyzaveta (2011). Analysis of the film "The Matrix". Munich: GRIN Verlag. p. 6. ISBN 978-3640912858.
  83. Toropov, Brandon (2002). "The Complete Idiot's Guide to Taoism". The Penguin Group. p. 241. ISBN 978-0028642628.
  84. Phelan, David. "Nokia 8110 4G: The Coolest Secrets Of The New Matrix Banana Phone Revealed By Nokia's Design Elite".
  85. ۸۵٫۰ ۸۵٫۱ Jensen, Jeff (July 21, 2000). "Generating X". Entertainment Weekly. Time Warner. Retrieved December 31, 2008.
  86. Vary, Adam (April 1, 2011). "'The Matrix': A Groundbreaking Cyberthriller". Entertainment Weekly. Retrieved June 7, 2020.
  87. Reid, Craig. "From Angels to Devils". Kung Fu Magazine. TC Media, Inc. Archived from the original on February 5, 2013. Retrieved December 27, 2012.
  88. Jensen, Jeff (May 7, 2007). "The Sci-Fi 25: The Genre's Best Since 1982". Entertainment Weekly. Time Warner. Archived from the original on May 8, 2007. Retrieved May 7, 2007.
  89. "Empire Features". Empire Online. Bauer Consumer Media. Retrieved December 13, 2009.

پیوند به بیرونویرایش