باز کردن منو اصلی

متیل‌فنیدات

از مشتقات گروه امفتامین‌ برای درمان افسردگی، نشانه‌های نارکولپسی، و دارویی برای درمان برخی مبتلایان به بیش فعالی است
(تغییرمسیر از متیل فنیدات)

متیل فنیدات (به انگلیسی: Methylphenidate) که بیشتر به نام تجاری آن، ریتالین (به انگلیسی: Ritalin) شناخته می‌شود، از ترکیبات مشابه امفتامین‌ها است؛ که برای درمان افسردگی، نشانه‌های نارکولپسی، و برخی از مبتلایان اختلال کم‌توجهی - بیش‌فعالی تجویز می‌شود.

متیل‌فنیدات
سامانه‌شناسی نام (آیوپاک)
methyl phenyl(piperidin-2-yl)acetate
داده‌های بالینی
نام تجاری Concerta, Methylin, Ritalin
AHFS/دانشنامه دراگز monograph
مدلاین پلاس a682188
Licence data US FDA:link
رده بارداری C
تجویز Oral, Transdermal
داده‌های فارماکوکینتیکی
فراهمی زیستی ۱۱–۵۲٪
پیوند پروتئینی ۳۰٪
متابولیسم کبد (۸۰٪)
نیمه‌عمر 4 hours
دفع ادرار
شناسه
شماره سی‌ای‌اس 113-45-1 ✔Y
کد ATC N06BA04
پاب‌کم CID 4158
بانک‌دارو DB00422
کم‌اسپایدر 4015 ✔Y
UNII 207ZZ9QZ49 ✔Y
KEGG D04999 ✔Y
ChEBI CHEBI:۶۸۸۷ ✔Y
ChEMBL CHEMBL796 ✔Y
داده‌های شیمی
فرمول C14H19NO۲ 
وزن مولکولی 233.3062 g/mol
SMILES eMolecules & PubChem
Physical data
دمای ذوب ۲۱۴ °C (417 °F)

 ✔Y(what is this?)  (verify)

مکانیسم اثر و فارماکولوژیویرایش

متیل فنیدات مهارگر قوی دوپامین و به میزان کم‌تری نوراپی‌نفرین در سیستم اعصاب مرکزی است، گمان می‌رود نقص فعالیت این دو آمین پیامرسان (دوپامین و اپی‌نفرین) از علل بروز سندرم اختلال کم‌توجهی - بیش‌فعالی در کودکان و بزرگ‌سالان باشد، متیل فنیدت با افزایش فعالیت این دو آمین عصبی در بهبود نشانگان این بیماری مؤثر است. در بیماری مبتلا به حملۀ خواب نیز نقص در فعالیت نورون‌های دوپامینرژیک و ارکسین از علل بیماری هستند که این دارو با همان مکانیسم بیماری را کنترل می‌کند.

هرچند متیل فنیدیت دارای اسکلت و ساختار آمفتامینی است ولی برخلاف آن توانایی آزادسازی کاتکول‌آمین‌ها را ندارد و بازجذب سروتونین را نیز مهار نمی‌کند و از این جهت به آمفتامین برتری دارویی دارد.

منع مصرفویرایش

برای افراد دارای اضطراب زیاد، فشار عصبی، عصبانیت همراه با بی‌قراری، حساسیت مفرط نسبت به دارو، فشار خون بالا، گلوکوم، افسردگی‌های قابل درمان با داروهای ضد افسردگی رایج، تیک‌های حرکتی (به جز سندرم Tourette's نشانگان توره یا نشانگان ژیل دولاتوره)، و کودکان زیر ۶ سال مصرف این دارو منع می‌شود.

هشدارهاویرایش

  • احتمال اعتیاد و وابستگی به دارو و سوءاستفاده از دارو وجود دارد (بسته به میزان، نحوه مصرف و فرد استفاده‌کننده). اگر چه وابستگی جسمانی به ریتالین همانند مواد مخدری نظیر تریاک و شبه مرفین‌ها گزارش نشده‌است؛ اما پزشکان بر وابستگی روانی و نیاز به افزایش میزان مصرف آن که پدیده تحمل (Tolerance) نیز نامیده می‌شود، اتفاق نظر دارند. از علائم ترک جسمانی و روانی این قرص می‌توان به دردهای عضلانی، خواب آلودگی و افسردگی نام برد.
  • این دارو فقط برای افرادی تجویز می‌شود که سابقه کامل آنها به‌طور دقیق ارزیابی شود.
  • برای بیمارانی با واکنش حاد استرس نباید تجویز شود.
  • در مصرف طولانی مدت دارو، بهتر است آزمایش‌های منظم شمارش سلول‌های خونی، شمارش افتراقی و شمارش پلاکت‌ها نیز انجام شود.
  • در صورت عدم بهبودی پس از یک ماه مصرف، باید دارو را قطع کرد.
  • این دارو نباید برای درمان حالت‌های خستگی مفرط طبیعی، افسردگی و سایکوزها استفاده شود.
  • نیاز به ادامه مصرف دارو باید مرتب ارزیابی شود و در زمان تعطیلات و زمان‌هایی که مصرف آن نیاز نیست، مصرف کاهش یافته یا قطع شود.
  • افزایش درجه حرارت بدن، بی نظمی در ضربان قلب، سردرد و تهوع، افزایش فشارخون و تشنج از عوارض مصرف بیش از اندازه ریتالین است.
  • استفاده از این ماده طبق قوانین جهانی مبارزه با دوپینگ ممنوع می‌باشد.[۱]
  • فشارخون، تعداد نبض و بیماری‌های قلبی و عروقی باید به صورت دوره ای و در طول مصرف ریتالین پایش شوند. در صورت وجود هرگونه بیماری قلبی و عروقی یا ابتلا به پرفشاری خون تجویز ریتالین باید با احتیاط صورت بگیرد.[۲]

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. http://ifsm.ir/?View=ContentViewer&cID=16
  2. «تاثیرات ریتالین بر بدن».
  • وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، معاونت غذا و دارو (۱۳۸۴دارونامه رسمی ایران (ویراست ویرایش سوم)، ص. ۳۶۴ تا ۳۶۶، شابک ۹۶۴-۵۸۰۰-۶۰-۹