اعدام

(تغییرمسیر از مجازات مرگ)

اِعدام نوعی کیفر و مجازات و به‌عبارتی دیگر اشدّ مجازات برای محکوم است. این کیفر یکی از موارد پیش‌بینی شده در قانون برخی کشورهاست که در آن به حکم قانون و بر اساس حکم دادگاه -عمومی، جنایی، نظامی و غیره- زندگی یک انسان سلب می‌شود.[۱] کشورهای چین و ایران دارای بالاترین آمار اعدام در جهان هستند. ایران بالاترین نرخ سرانه اعدام به نسبت جمعیت را داراست.[۲]

شرایط اعدام در جهان
راهنمای رنگ‌ها:
* آبی: مجازات اعدام برای همه جرائم منسوخ شده‌است
* سبز: مجازات اعدام منسوخ شده‌است به جز برای جرائمی که در شرایط خاصی همچون زمان جنگ صورت گرفته‌اند
* نارنجی: عدم اجرای حکم اعدام در عمل
* قرمز: قانونی بودن اعدام

جرایمی که مجازات آنها اعدام است به‌عنوان جرایم اعدام، یا جنایات بزرگ شناخته می‌شوند، و بسته به صلاحیت قضایی متفاوت است. اما معمولاً شامل جرائم سنگین هستند مانند قتل، کشتار جمعی موارد شدید تجاوز جنسی، سوءاستفاده جنسی از کودکان، تروریسم، خیانت، جاسوسی، فتنه و در بعضی از کشورها همجنسگرایی حکم اعدام دارند.

تاریخچهٔ اعدامویرایش

اعدام که در تاریخ حقوق کیفری سنگین‌ترین مجازات بشری به‌شمار می‌رود از دیرباز در جوامع و ملت‌ها جهت برخورد با ناقضان قانون خود وجود داشته‌است.[۳] نخستین سند تدوین‌شده رسمی به جا مانده به ۱۸ سده پیش از میلاد مسیح و حکومت حمورابی شاه بابل بازمی‌گردد که در آن مجازات ۲۵ جنایت، اعدام پیش‌بینی شده‌است. در یونان باستان نیز از مجازات اعدام جهت مجازات جرائمی چون آدمکشی، خیانت و تجاوز و تحت قوانین دراکو به‌طور گسترده استفاده می‌شد، اگر چه افلاطون معتقد بود اعدام تنها باید در مواردی اعمال شود که مجرم اصلاح‌ناپذیر است.[۴]
از آن زمان تا کنون انواع روش‌های مجازات اعدام در سراسر جهان شامل مصلوب کردن، غرق کردن، لت‌وکوب منجر به مرگ، سنگسار، سوزاندن در آتش، چهارمیل کردن، دار زدن، تیرباران، صندلی الکتریکی و تزریق کشنده و اتاق گاز جهت مجازات مجرمان به کار می‌رود.[۵]

شمار اعدام‌ها در کشورهای گوناگون جهانویرایش

براساس گزارش سازمان عفو بین‌الملل، ۲۳ کشور در سال ۲۰۱۸ مجازات اعدام را اجرا کردند. کشورهایی هم هستند که اطلاعاتی در مورد اعدام‌ها منتشر نمی‌کنند که بیشتر تایوان و کرهٔ شمالی را می‌توان نام برد.[۶]

کشور تعداد کل
(2018)[۷]
  چین ۱٬۰۰۰+
  ایران ۲۵۳+
  عربستان سعودی ۱۴۹
  ویتنام ۸۵+
  عراق ۵۲+
  مصر ۴۳+
  ایالات متحده آمریکا ۲۵
  ژاپن ۱۵
  پاکستان ۱۴+
  سنگاپور ۱۳
  سومالی ۱۳
  سودان جنوبی ۷+
  بلاروس ۴+
  یمن ۴+
  افغانستان ۳
  بوتسوانا ۲
  سودان ۲
  تایوان ۱
  تایلند ۱
  کره شمالی نامشخص

در کشورهای گوناگونویرایش

 
راهنما
  مجازات اعدام برای همهٔ جرائم منسوخ شده‌است - ۱۰۳ (۵۳٪)
  مجازات اعدام منسوخ شده‌است به جز برای جرائمی که در شرایط خاصی همچون زمان جنگ صورت گرفته‌اند - ۶ (۳٪)
  عدم اجرای حکم اعدام در عمل - ۵۰ (۲۶٪)
  قانونی بودن اعدام - ۳۶ (۱۸٪)
 
عکسی از اعدام با تیرباران در ۱۹۱۴ در مکزیک

در گذشته اعدام در کشورهای بسیاری از جهان انجام می‌شد. امروزه اما شمار بسیاری از کشورها این روش مجازات را برچیده‌اند یا کمتر آن را به اجرا درمی‌آورند. فشارهای افکار همگانی و سازمان‌های مدافع حقوق بشر در کاهش صدور مجازات اعدام یا کنار گذاشتن آن دخیل بوده‌اند. بعضی کشورهای جهان از راه برگزاری همه‌پرسی، اعدام را از قوانین قضایی خود برداشته‌اند.
شیوهٔ انجام یا عدم انجام مجازات اعدام در کشورها معمولاً به چهار دسته تقسیم می‌شود. تا ماه مارس سال ۲۰۱۵، از ۱۹۵ کشورهای مستقل که عضو یا ناظر سازمان ملل متحد بوده‌اند:

۱. در ۱۰۳ کشور (۵۳٪) مجازات اعدام وجود ندارد.

۲. در ۶ کشور (۳٪) مجازات اعدام به جز برای جرائم در شرایط ویژه (مانند زمان جنگ) منسوخ شده‌است.

۳. در ۵۰ کشور (۲۶٪) مجازات اعدام علی‌رغم وجود قانون مورد استفاده قرار نمی‌گیرد یا متوقف است.

۴. در ۳۶ کشور (۱۸٪) مجازات اعدام قانونی است و انجام می‌شود.

در میان کشورهای شرکت‌کننده در جنگ جهانی دوم، تنها ایالات متحده و ژاپن به اجرای اعدام ادامه داده‌اند و برخی کشورهای پیروز در جنگ فقط در موارد خاص و جرم‌های خیلی سازمان یافته (تجاوزهای خاص و تروریسم افراطی در کشتار). در آغاز سال ۲۰۱۳ میلادی، شمار ۱۳۰ نفر در ژاپن در فهرست اعدام بودند. ژاپن این افراد را در گروه‌های چندنفره اعدام می‌کند و اجرای این مجازات در میان بیش از ۸۰ درصد مردم آن کشور هوادار دارد.[۸]

پرتغالویرایش

مجازات اعدام در پرتغال در سال ۱۸۶۷ لغو شده‌است. حکم اعدام تا سال ۱۹۷۶ و تنها در زمان جنگ و در موارد معدود در پرتغال می‌توانست صادر شود. مجازات اعدام در دوران خودکامگی آنتونیو ده الیویرا سالازار (۱۹۲۶–۱۹۷۴) یک بار هم اجرا نشده‌است.[۹]

ایرانویرایش

 
اعدام در ملاءعام به جرم تجاوز جنسی در قرچک، ورامین

اعدام در ایران قانونی است. جرائمی که در قانون برای آن‌ها اعدام پیش‌بینی شده شامل بعضی جرائم سیاسی، قتل، تجاوز، آزار جنسی کودکان، لواط، مساحقه (در صورت تکرار عمل)، قاچاق مواد مخدر، آدم‌ربایی، هواپیماربایی، محاربه می‌شوند.[۱۰] به موجب مسائل شرعی، اغلب اعدام‌ها مابین اذان صبح و طلوع آفتاب انجام می‌شود.[۱۱]

بنا بر گزارش احمد شهید، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران، از اول ژوئیهٔ ۲۰۱۳ تا آخر ژوئن ۲۰۱۴ (۱۰ تیر ۱۳۹۲ تا ۹ تیر ۱۳۹۳)، شمار اعدام‌شدگان در ایران به رقم کم‌سابقهٔ ۸۵۲ نفر رسیده‌است. آقای شهید، در ششمین گزارش خود از وضعیت حقوق بشر در ایران، که برای بررسی در نشست اکتبر مجمع عمومی سازمان ملل متحد تهیه شده، تصریح کرده که در شش‌ماههٔ نخست سال ۲۰۱۴ (۱۱ دی ۱۳۹۲ تا ۹ تیر ۱۳۹۳) ۴۱۱ نفر اعدام شده‌اند که ۸ نفر آن‌ها هنگام ارتکاب جرم کمتر از ۱۸ سال سن داشته‌اند.

این شمار اعدام در سال ۲۰۱۴ در حالی صورت گرفته که روند صدور احکام اعدام در ایران در یک دههٔ گذشته، رو به افزایش بوده و از ۹۹ مورد در سال ۲۰۰۴، به ۶۸۷ مورد در سال ۲۰۱۳ رسیده‌است.[۱۲]

بنا بر گزارش سازمان عفو بین‌الملل ایران در سال ۲۰۱۴ میلادی در اجرای حکم اعدام پیشتاز بود. بر اساس این گزارش بیشترین حکم اعدام در جهان در این سال در ایران اجرا شده‌است.[۱۳]

مخالفان و منتقدان اعدامویرایش

دهم اکتبر روز جهانی مبارزه برای لغو اعدام است. مخالفان اعدام این مجازات را غیرانسانی می‌دانند و به دلیل بازگشت‌ناپذیری آن منتقد آن هستند.[۱۴] همچنین منتقدین معتقدند مجازات اعدام اثر بازدارندگی در برابر جرم ندارد،[۱۵][۱۶][۱۷] به‌طور ناعادلانه‌ای در برابر اقلیت‌ها و فقرا تبعیض‌آمیز است و فرهنگ خشونت را ترویج می‌کند.[۱۸] بسیاری از موسسات جهانی مانند عفو بین‌الملل لغو اعدام را از اهداف اساسی خود می‌دانند.[۱۹]

همچنین گفته می‌شود مجازات قاتل با انجام یک قتل دیگر، یک مجازات منحصر به فرد برای یک عمل خشونت‌آمیز است زیرا به‌طور معمول مجازات یک عمل خشونت‌آمیز یک عمل خشونت‌آمیز مشابه نیست (مثلا برای مجازات فرد متجاوز به وی تجاوز نمی‌شود).[۲۰]

مجازات اعدام در چندین کشور و ایالت مورد مناقشه فعال است، و مواضع می‌توانند در یک ایدئولوژی سیاسی یا یک منطقه فرهنگی متفاوت باشند. در اتحادیه اروپا (EU)، ماده۲ منشور حقوق اساسی اتحادیه اروپا استفاده از مجازات اعدام را منع کرده‌است.[۲۱]شورای اروپا، که ۴۷ کشور عضو دارد، تلاش کرده‌است تا از طریق پروتکل ۱۳ کنوانسیون اروپایی حقوق بشراستفاده از مجازات اعدام توسط اعضای خود را به‌طور کامل لغو کند، با این حال، این فقط در کشورهای عضو تأثیرگذار است که آن را امضا و تصویب کرده‌اند، و این شامل ارمنستان، روسیه و آذربایجان نمی شود. مجمع عمومی سازمان ملل متحد طی سالهای ۲۰۰۷ تا ۲۰۱۸ [۲۲] هفت قطعنامه غیرالزام‌آور را که خواستار توقف جهانی اعدام‌ها شده‌اند، با توجه به لغو نهایی تصویب کرده است. [۲۳]

استدلال دیگر در مخالفت با اعدام این است که مجازات اعدام به کشتن اشتباهی افراد بی‌گناه و بی‌عدالتی منجر می‌شود.[۲۴] قربانیان بی‌گناه زیادی تا کنون اعدام شده‌اند.[۲۵][۲۶] در سال ۲۰۱۷، ۱۵۹ زندانی منتظر اعدام بر اثر پیدا شدن مدرک از مجازات اعدام رهانیده‌شدند که این مطلب نشان‌دهنده این است که همین زندانیان بی‌گناه ممکن بود اعدام شوند.[۲۷] البته غیرممکن است که بتوان آمار دقیق افراد بی‌گناهی که به اشتباه اعدام شده‌اند را به دست آورد زیرا دادگاه‌ها معمولاً تحقیقات را برای اثبات یا رد بی‌گناهی فردی که دیگر زنده نیست ادامه نمی‌دهند، با این حال تا کنون بی‌گناهی تعداد زیادی از اعدامی‌ها ثابت شده‌است.[۲۸]

اعدام از دیدگاه اسلامویرایش

 
چِزارِه بِکّاریا، جنایت و مکافات

اعدام قصاصویرایش

این اعدام در قبال قتل عمد اجرا می‌شود و دارای شرایط خاصی است. حضور شاکی خصوصی در آن به قدری پررنگ است که آن را از قلمرو قواعد آمره خارج می‌کند و اجازه ولیّ فقیه و دیگر عوامل در آن مؤثر است.

اعدام حدّویرایش

با توجه به تعاریف فقها از «حدّ»، اعدام حدّی را می‌توان این‌گونه تعریف کرد: «مجازات مرگی است که از طرف شارع معیّن شده و نمی‌توان آن را به کمتر از مرگ تقلیل داد.» اعدام حدّی بر طبق یک تقسیم‌بندی، دارای انواع زیر است:

جرایم جنسیویرایش

شامل زنا (زنای محصنه یا با محارم یا به عنف یا غیرمسلمان با زن مسلمان) و لواط.

جرایم علیه دین و امنیت اجتماعیویرایش

شامل محاربه و ارتداد.

جرایم تکرار جرمویرایش

همچون تکرار سه بار زنا که برای بار چهارم، حدّ اعدام جاری می‌شود.

اعدام تعزیرویرایش

مجازات مرگی است که از سوی حاکم معیّن می‌شود. عموم فقهای شیعه اعتقاد دارند که اصل در تعزیرات مادون حد است، ولی برای عدول از این اصل و اجرای مجازات بالاتر از حد، می‌توان به یکی از سه علت ذیل استناد کرد و اعدام تعزیری را جایز شمرد. این علل عبارتند از: «مصلحت فرد و جامعه»، «افساد فی الارض» و «نهی از منکر». در میان فقهای اهل‌سنّت نیز اختلاف هست، اما در برخی موارد، اعدام تعزیری را پذیرفته‌اند.

در خصوص اعدام، به ویژه اعدام قصاصی و حدّی، مبانی حقوق کیفری اسلام با مبانی حقوق غربی از لحاظ ماهیت، متفاوت است. بر اساس مبانی ایدئولوژیک اسلامی، قانون خدا از روی علم و اطلاع کامل و جامعی است که از انسان و محیط پیرامون وی دارد. از این‌رو، به گونه‌ای وضع شده که تا ابد نیاز به تغییر نداشته باشد. اما در مبانی حقوق غربی قوانین موضوعه بشری با گذشت زمان و ادراکات جدیدی که بشر از جهان پیرامون خود پیدا می‌کند، تغییر می‌کند.[۲۹]

انواع اعدامویرایش

جستارهای وابستهویرایش

پانویسویرایش

  1. =236&id=4237 «تحلیل حقوقی اعدام» مقدار |نشانی= را بررسی کنید (کمک). هفته نامه مشارکت ملی. ۵ نوامبر ۲۰۰۷. دریافت‌شده در ۲۵ آوریل ۲۰۱۵.
  2. https://en.radiofarda.com/a/amnesty-international-report-iran/29162924.html
  3. رایجان اصلی، مهرداد. مجلهٔ پژوهش حقوق عمومی. تابستان ۱۳۸۳. شمارهٔ ۱۱.
  4. «Capital punishment». دانشنامه بریتانیکا. دریافت‌شده در ۲۵ آوریل ۲۰۱۵.
  5. جیمز آستین. «داتشنامه مرگ و مردن». دریافت‌شده در ۲۵ آوریل ۲۰۱۵.
  6. Amnesty International
  7. Death sentences and executions 2018 (PDF). London: Amnesty International. 2019.
  8. «سه نفر در ژاپن اعدام شدند». بی‌بی‌سی پارسی. ۲۱ فوریه ۲۰۱۳.
  9. «در پرتغال دارهای اعدام پوسیده‌اند». دویچه‌وله. ۸ آوریل ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۹ آوریل ۲۰۱۷.
  10. «قانون مجازات اسلامی». دادگستری استان تهران. دریافت‌شده در ۶ اردیبهشت ۱۳۹۴.
  11. روایت دست اول از نفس‌های آخر سلطان سکه خبرگزاری فرارو
  12. «انتقاد گزارشگر حقوق بشر از اجرای ۸۵۲ حکم اعدام در ایران در یک سال». بی‌بی‌سی فارسی. ۷ اکتبر ۲۰۱۴–۱۵ مهر ۱۳۹۳. دریافت‌شده در ۱۴ دسامبر ۲۰۱۴. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  13. «عفو بین‌الملل: ایران در اجرای حکم اعدام پیشتاز است». DW.DE. ۲۰۱۵-۰۴-۰۵. دریافت‌شده در ۲۰۱۵-۰۴-۰۶.
  14. Amnesty International (2008-01-19). "Abolish the death penalty". web.archive.org. Retrieved 2020-10-23.
  15. «The Death Penalty and Deterrence». Amnesty International USA (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۰-۲۳.
  16. «Discussion of Recent Deterrence Studies | Death Penalty Information Center». web.archive.org. ۲۰۰۹-۰۴-۲۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۰-۲۳.
  17. «John W. Lamperti | Capital Punishment». archive.vn. ۲۰۰۱-۰۸-۱۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۰-۲۳.
  18. «Death Penalty: The High Cost of the Death Penalty». web.archive.org. ۲۰۰۸-۰۴-۲۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۰-۲۳.
  19. Death Penalty Facts
  20. «BBC - Ethics - Capital punishment: Arguments against capital punishment». www.bbc.co.uk (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۰-۲۳.
  21. CHARTER OF FUNDAMENTAL RIGHTSOF THE EUROPEAN UNION
  22. A Record 120 Nations Adopt UN Death-Penalty Moratorium Resolution
  23. General Assembly committee backs global moratorium against death penalty
  24. «Homepage». Death Penalty Information Center (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۰-۲۳.
  25. Clara A. Thomas Boggs، Producer--Stormy Thoming-Gale. «Justice: Denied The Magazine For The Wrongly Convicted». www.justicedenied.org. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۰-۲۳.
  26. «Wrongful executions». arquivo.pt. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۰-۲۳.
  27. «Facts about the Death Penalty» (PDF).
  28. «Executed But Possibly Innocent». Death Penalty Information Center (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۰-۲۳.
  29. آقا میرسلیم، مرضیه السادات (۱۳۸۶). «جایگاه مجازات اعدام در حقوق بشر اسلام و غرب». خبرنامه انجمن ایرانی حقوق جزا. تهران: انجمن ایرانی حقوق جزا (۷): ۱۳ تا ۲۱. دریافت‌شده در ۱۳ دسامبر ۲۰۱۴.

منابعویرایش