مجمل التواریخ و القصص

مُجمَل‌ التواریخ و القصص کتابی‌است از نویسنده‌ای ناشناخته، به زبان فارسی درباره‌ی تاریخ جهان از زمان خلقت تا ۵۲۰ قمری—تألیف کتاب هم در همین سال یا اندکی پس از آن بوده‌است. نثر کتاب به نسبت زمان نگارش کهن و نزدیک به نثر عهد سامانی است. از احوال نویسنده اینقدر مشخص است که اهل اسدآباد همدان یا حوالی آن بوده‌است. برخی نام نویسنده این کتاب را با توجه به اینکه به نسب جدش در جایی از کتاب اشاره کرده‌ است «مهلّب بن محمد بن شادی اسدآبادی» می‌دانند. اما به نظر می‌رسد که او، تاریخ‌نگاری قابل اعتماد بوده است زیرا از همه آثار پیش از خود که در دسترسش بوده، استفاده کرده و به بررسی و داوری درباره آنها نیز پرداخته است. این مورخ ناشناس در مقدمه‌ی کتابش، فهرست همه آثاری که از آنها استفاده کرده را آورده است، برخی از این کتابها در گذر زمان از بین رفته‌اند و ما به آنها دسترسی نداریم. به نظر می‌رسد محتوای این متونی که در مجمل‌التواریخ فراهم آمده‌اند را نمی‌توان از منابع دیگر فارسی و عربی مربوط به سده‌های میانه به دست آورد.[۱]

برگی از یک نسخه کپی کتاب مجمل التواریخ و القصص در سال ۱۴۲۵ میلادی، که محمد پیامبر اسلام را در حال دریافت اولین وحی از جبرئیل و آغاز پیامبری او نشان می‌دهد.

سه دستنوشته از این کتاب در دست است که در قرن‌های هشتم (نسخهٔ برلین)، نهم (نسخهٔ پاریس) و یازدهم نوشته شده‌اند. نسخه چاپی کتاب مجمل‌التواریخ والقصص برای اولین بار به سال ۱۳۱۸ توسط محمدتقی بهار تهیه شد. در این چاپ نسخهٔ پاریس مبنا قرار گرفته‌است. بعدها سیف‌الدین نجم‌آبادی و زیگفرید وبر یک تصحیح و اکبر نحوی نیز تصحیح دیگری از این کتاب منتشر کردند.

منابعویرایش

  1. دریایی، تورج (بهار ۱۳۹۵). ترجمهٔ محمد حیدرزاده. «دربارهٔ القاب دو شاه ساسانی در مجمل‌التواریخ و القصص». جندی شاپور. ۲ (۵).
  • مجمل‌التواریخ والقصص. به تصحیح محمدتقی بهار ملک‌الشعرا و ویراستاری علی اصغر عبداللهی. تهران: دنیای کتاب. ۱۳۸۳. شابک ۹۶۴-۵۸۷۰-۷۳-۹.