باز کردن منو اصلی

محمدباقر خلخالی

شاعر و دانشمند ایرانی

محمدباقر خلخالی (متولد ۱۸۲۹ کاغذکنان[۱]- درگذشت ۱۳۱۶هـق/۱۲۷۷ هـش کاغذکنان) از شاعران و دانشمندان آذربایجانی قرن چهاردهم هجری قمری بود.[۲]

محمدباقر خلخالی
زمینهٔ کاری شاعر، دانشمند، مجتهد
زادروز ۱۸۲۹
کاغذکنان
مرگ ۱۳۱۶هـق/۱۲۷۷ هـش
روستای قره‌بلاغ (کاغذکنان)
ملیت ایرانی
مقبره محمدباقر خلخالی در روستای قره بلاغ بخش کاغذکنان

مقبره ملا محمد باقر خلخالی، طراح مهندس میرمحمود چابک، سال 95

Architect Mirmahmoud chabok

زندگیویرایش

محمدباقر خلخالی در ۱۸۲۹ میلادی در روستای قره‌بلاغ (کاغذکنان) شهرستان میانه (بخش کاغذکنان در آن زمان بخشی از شهرستان خلخال محسوب می‌شد) متولد شد و در ۱۳۱۶ هجری قمری از دنیا رفت. او شاعری دانا و بدیهه گویی حاضرجواب و استاد بود. وی اشعارش را به دو زبان فارسی و ترکی آذربایجانی می‌نوشت. وی تحصیلات خود را در خانه با استاد آخوند مولا حیدر که پدرش بود شروع کرد، بعدها برای ادامه تحصیل به زنجان و قزوین رفت.[۳][۴]

روش‌های تربیتی متفاوتویرایش

میرزا محمدباقر برای پیاده کردن افکار خود، مردم را به دو دسته تقسیم کرده بود: مردم عام و مردم خاص. مردم عام را به وسیلهٔ شمشیر برنده ای بنام طنز آگاهی می‌داد و مردم خاص را با کمک مدرسه علمیه ای که خود آن را بنا نهاده بود و شاگردان بزرگی در آنجا تربیت نمود، هدایت می‌کرد. از آن مدرسه که به دارالعلم معروف بود و طلاب زیادی از میانه، خلخال و زنجان بدانجا روی می‌آوردند، بازدیدی داشتیم که اشک در چشمان هر بیننده ای جمع می‌کرد. چه کسی می‌دانست مکتب پررونق میرزا باقر روزی بدین حال بیفتد[۵]

تربیت شاگردان دینیویرایش

این روحانی منتقد و متفکر، در کنار انتقاد از دربار و دربارمسلکان، از اشاعه دین اسلام غافل نمی‌ماند و مدرسه ای بنام دارالعلم در زادگاهش تأسیس می‌کند که محل رجوع خیل مشتاقان او از خلخال، میانه و زنجان بود. او شاگردان زیادی تربیت نمود که هر کدام نوری در منطقه‌شان بودند که ملافاضل کاغذکنانی از جمله آنهاست. ۲۰ تا ۲۵ طلبه به وسیلهٔ او مسلط به زبان عربی و فارسی شدند.[۶]

آثارویرایش

از آثار وی می‌توان مثنوی به زبان ترکی آذری به نام ثعلبیه را نام برد که بارها در تبریز و استانبول به چاپ رسیده است مثنوی ثعلبیه به شکل نظم و داستان است که در آن اصول زندگی اخلاق اجتماعی توضیح داده شده‌است. قباد طوفانی این کتاب را در سال ۱۳۳۹ هجری قمری، ۱۲۹۹هجری شمسی به زبان فارسی ترجمه کرد.[۷]

بلی جان عزیزیم اولما مدهوشاؤلوم هنگامه‌سین ائتمه فراموش
سیغیشماز بیر مقاله ظلمت و نورقوجاقلا شماز لارهر گردیو ایله حور
اؤرک‌بیر یاربیر دیر اولما گمراهکه بیر تخت اوسته اگلشمز ایکی شاه

شعرویرایش

شعری به زبان فارسی:[۹]

ای سوار اسب عزت جام عیشت نوش باددر بساط گربهٔ قهرت عدو چون موش باد
دشمنانت همچو زردک دایماً گردد نگوندوستانت همچو سنجد رخت قرمزپوش باد

شعری به زبان ترکی آذربایجانی:[۱۰]

ساقیا وئرمه جام مست اولدوممست خمخانه الست اولدوم
یار آپاردی منی عزیز ائتدیگرچه اغیار ایچینده پست اولدوم

پانویسویرایش

منابعویرایش

  • Əsgərli, Zaman (2005). XIX əsr Azərbaycan şeri antologiyası (به ترکی آذربایجانی). Bakı: Şərq-Qərb. ISBN 9952-418-69-5 Check |isbn= value: checksum (help).
  • دیهیم، محمد (۱۳۶۹). تذکرهٔ شعرای آذربایجان - تاریخ زندگی و آثار. ۴. تبریز: آذرآبادگان تبریز. از پارامتر ناشناخته |ماه= صرف‌نظر شد (کمک)