باز کردن منو اصلی

مختصات: ۳۶°۱۷′۱۸٫۵۵″ شمالی ۵۹°۳۶′۵۵٫۷۹″ شرقی / ۳۶٫۲۸۸۴۸۶۱°شمالی ۵۹٫۶۱۵۴۹۷۲°شرقی / 36.2884861; 59.6154972

محمد تقی ادیب نیشابوری(۱۳۱۲–۱۳۹۶هـ. ق) مشهور به ادیب ثانیمتخلص به «حجة الحق» و «راموز» از دانشمندان علوم اسلامی معاصر و شاعر فارسی‌زبان بود. او متخصص ادبیات عربی بود و در رشته‌های ادبیات فارسی، منطق، فلسفه، ریاضیات، اصول، فقه، رجال، حدیث، تفسیر، طب قدیم، نجوم تحصیل کرده بود. او شاگرد عبدالجواد ادیب نیشابوری(معروف به ادیب اول) بود.

محمد تقی ادیب نیشابوری
نام اصلی محمد تقی خیرآبادی
زمینهٔ کاری تدریس ادبیات و معارف اسلامی
زادروز ۱۳۱۲ه‍.ق
نیشابور، روستای خیرآباد
پدر و مادر اسدالله و فاطمه
مرگ ۲۱ آذرماه ۱۳۵۵ش و ۲۰ ذی الحجه ۱۳۹۶ق
مشهد
محل زندگی نیشابور و مشهد
جایگاه خاکسپاری حرم امام رضا، ایوان آخرین غرفه جنوب غربی صحن عتیق (انقلاب) رضوی
در زمان حکومت State flag of Iran 1964-1980.svg
لقب ادیب نیشابوری، ادیب ثانی، ادیب دوم
پیشه ادبیات عربی، ادبیات فارسی، منطق، فلسفه، ریاضیات، اصول، فقه، رجال، حدیث، تفسیر، طب قدیم، نجوم
سال‌های نویسندگی ۱۳۵۰ قمری تا پایان عمر ۱۳۹۶ قمری
کتاب‌ها تابش جان و بینش روان، مجمع راز و منبع نیاز، گوهرتابنده، گوهر دانش، دیوان، فیروزی جاوید، آیین‌نامه، طریقت نامه، البدایه و النهایه و …
دیوان سروده‌ها دیوان اشعار حدود چهارهزار بیت که منتخب آن به نام منتخب اشعار ادیب نیشابوری دوم توسط فرزندان در سال ۱۳۸۰ شمسی چاپ شده‌است.
تخلص راموز (با معنای فارسی)
همسر(ها) طیبه کدکنی (دختردایی)
فرزندان احمد، فاطمه، محمود، مهدی (مرحوم)
دانشگاه دانشکده معقول و منقول
حوزه مدرسه خیرات خان، مقبره شیخ بهایی در حرم مطهر رضوی، منزل مسکونی، مسجد جامع گوهرشاد، مدرسه سلیمان خان، مسجد ترکها در بازار بزرگ

محتویات

زندگیویرایش

در خیرآباد نیشابور در ۱۳۱۲ هجری قمری، به دنیا آمد. نام مادرش، فاطمه و پدرش، اسدالله بود. اجداد او از سران ایل اسکندری بودند، جد بزرگ وی به ایران آمد، و ریاست را کنار نهاده، زندگی ساده‌ای گزید.[۱]

پدر، که محمد تقی را مستعد فراگیری علوم می‌بیند در ۱۸ سالگی برای کسب علم به مشهد می‌فرستد و او سه سال در خدمت شیخ محمد کدکنی (در گذشته ۱۳۵۷ هـ. ق) که از بزرگان علما بود به کسب علم پرداخت. از اواخر سال۱۳۳۳ هـ. ق در محضر درس استاد یگانه ادبیات و بلاغت اسلامی آن زمان در حوزه خراسان یعنی ادیب نیشابوری حاضر شد و بعد از آزمون ورودی که به صورت شفاهی صورت می‌گرفت مورد توجه خاص ایشان قرار گرفت به طوری که خود در ۲۵ سالگی، صاحب حوزهٔ تدریس گردید. در زمستان سال ۱۳۴۷ ش. هنگام رفتن به مدرس به زمین‌خورده دچار شکستگی پا شدند و همین حادثه موجب شد که خانه‌نشین شده و بالاخره در ۲۱ آذرماه ۱۳۵۵ش (بیستم ذی الحجه ۱۳۹۶ هـ. ق) درگذشت و به همت بعضی از شاگردانش در ایوان آخرین غرفه جنوب غربی صحن عتیق (انقلاب) رضوی به خاک سپرده شد. از جمله بزرگترین شاگردان وی می‌توان به دکتر محمدجعفر جعفری لنگرودی حقوق دان بزرگ ایران و اسلام و صاحب تألیفات عدیده در فقه. حقوق و ادبیات و فلسفه حقوق اشاره کرد.

آثارویرایش

نظمویرایش

به غیر از دیوان اشعار که چهار هزار بیت است، منظومه‌هایی عرفانی از ادیب دوم به جای مانده که عبارتند از:

  • آیین‌نامه
  • آسایش نامه
  • حدیث جان و جانان
  • ستایش نامه
  • طریقت نامه
  • فیروزی جاوید
  • گوهر تابنده
  • مجمع راز و منبع نیاز
  • یعقوبیه

نثرویرایش

  • تاریخ ادبیات عرب.
  • تاریخ ادبیات ایران (تا حکیم ناصرخسرو).
  • تابش جان و بینش روان (در حکمت الهی).
  • البدایه و النهایه (در حکمت).
  • گوهرنامه و رساله قافیه.
  • آرایش سخن (در علم بدیع).

از نوشته‌های ادیب، مجموعه‌ای شامل تاریخ ادبیات عرب، رساله قافیه، آرایش سخن و چند قصیده و غزل به نام «گوهر دانش» در ۱۳۳۷ شمسی به چاپ رسیده‌است.

اثرگذاری و مؤثر بودن در فرهنگ و ادب عربیویرایش

اینکه نیشابور ادیبان و نویسندگان و دانشمندان بسیاری را تقدیم جامعه ادبی و علمی‌کرده‌است جای شگفتی نیست، چرا که نیشابور مرکزی بود برای تربیت انسان‌های فاضل به دلیل داشتن مدارس متعدد، با استادانی عالم که در خود جای داده بود. از جمله مدارس نیشابور در زمان‌های دور که در به وجود آمدن بافت فرهنگی و ادبی نیشابور تأثیر داشت، مدرسه حسان قریشی، در سال ۳۴۹هجری؛ مدرسه ابن حبان تمیمی، ۳۵۴هجری؛ مدرسه دقاقیه، ۳۹۱هجری؛ مدرسه سعیدیه، ۳۹۰هجری؛ مدرسه ساعدیه، ۴۰۲هجری و مدرسه سهل سعلوکی در سال ۴۰۴هجری تأسیس شدند بود، و بسیاری از مدارس دیگر… ادیب از استادان مطرح ادبیات و بلاغت اسلامی بود و صاحب حافظه‌ای نیرومند، درس او سرشار از مناسبت گویی‌ها، اشعار و لطایف ذوقی بود، پس جای شگفتی نیست که شاگردان ادیب به این اذعان کنند، که حضور در محضر ادیب، آفاق دیگری را در برابر چشمانشان گشود و از صرف و نحو و ادبیات مفهوم دیگری را به آنان بخشید و در روح طالب علم جوان، اثر بسزایی داشت.

ادیب نیشابوری در شعری از تحصیلات خود و علوم و فنونی که آموخته سخن می‌گوید:

تا شدم استاد علوم عرب عالم انواع و فنون ادب

بازگرفتم ره و رسم حساب تا که ربودم قصب از شیخ و شاب[۲]

برجسته‌ترین شاگردانویرایش

استاد محمدتقی شریعتی، پروفسور فلاطوری (حکیمی قوچانی)، دکتر جعفری لنگرودی، دکتر احمد مهدوی دامغانی، دکتر ملک شاهی، دکتر مهدی محقق، دکتر شفیعی کدکنی، استاد محمدرضا حکیمی، استاد حجت هاشمی خراسانی، استاد احمد امین شیرازی، استاد محمدکریم پارسا، آیت‌الله العظمی سیستانی، آیت‌الله وحید خراسانی، آیت‌الله خزعلی و آیت‌الله العظمی محمدرضا نکونام و …

وفاتویرایش

محمدتقی ادیب نیشابوری در زمستان سال ۱۳۴۷ ش. هنگام رفتن به کلاس درس، در پی لغزیدن پا و سر خوردن، دچار شکستگی پا شد و همین رخداد، اسباب خانه نشینی وی را فراهم نمود تا در فرجام و در ۲۱ آذرماه ۱۳۵۵ش (بیستم ذی الحجه ۱۳۹۶ ه‍.ق) چشم از جهان فروبست.[۳]

منابعویرایش

  1. «شرح حال استاد ادیب نیشابوری (ادیب ثانی)». کتابخانهٔ طهور. دریافت‌شده در آگوست ۲۰۱۳. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازدید= را بررسی کنید (کمک)
  2. صدیقی، کلثوم؛ طالبی مظاهری، عمادالدین؛ مقاله بازخوانی اندیشه‌های ادیب ثانی، عربی‌سرای دیریاب نیشابور، دانشگاه شیراز، ص 12
  3. ادیب نیشابوری، محمد تقی، باهتمام فرزندان (۱۳۸۰). منتخب اشعار ادیب نیشابوری (دوم). مشهد: آهنگ قلم. صص. ۱۸.
  • فرزندان استاد
  • اثرآفرینان جلد اول-بخش ششم
  • آفتاب
  • مشاهیر نیشابور از فریدون گرایلی بخش مشاهیر معاصر
  • یادنامه ادیب نیشابوری به اهتمام دکتر مهدی محقق
  • زندگی‌نامه و خدمات علمی و فرهنگی شیخ محمدتقی ادیب نیشابوری - انجمن آثار و مفاخر فرهنگی- اردیبهشت ماه ۱۳۸۸
  • هفته‌نامه آستان مقدس امام خمینی (ره){حریم امام}- سال پنجم شماره ۲۲۹
  • دانشوران خراسان {غلامرضا ریاضی} دی ماه ۱۳۳۶
  • مرآت الحجه - شرح حال حجت هاشمی و اساتید صفحه ۵۷–۷۷