محمدتقی میرزا

محمدتقی میرزا ملقب به رکن‌الدوله شاهزاده قاجار و پسر سوم محمدشاه قاجار بود. محمدتقی میرزا مردی فعال و کاردان بود و به این سبب ناصرالدین‌شاه او را به حکومت‌های مهم از قبیل خراسان و فارس می‌فرستاد.[۲]. او پدربزرگ مادری غلامحسین بنان نیز می‌باشد.

محمدتقی میرزا
رکن‌الدوله
Mohammad Taghi Mirza.jpg
محمدتقی میرزا رکن‌الدوله
سلطنتقاجار
زاده۱۲۱۹ خورشیدی
درگذشته۱۲۸۰ خورشیدی
فرزند(ان)علی‌نقی میرزا رکن‌الدوله
نصرالله میرزا رفعت‌الدوله
اسدالله میرزا جلال‌السلطنه
محمود میرزا ممتازالدوله
رضاقلی میرزا عدل‌الدوله
محمدرضا میرزا مظاهرالدوله
سلطان‌حسین میرزا اعظم‌الدوله
سلطان حسین میرزا عضدالسلطنه
شرافت‌السلطنه
عزیزالسلطنه
مکرم‌الدوله (همسر مهدی‌قلی‌خان مجدالدوله)[۱]
نام کامل
محمدتقی میرزا
پدرمحمدشاه قاجار
مادرزینب‌خانم افشار ارومی

زندگیویرایش

 
نگارهٔ رکن‌الدوله (اثر ابوتراب غفاری در حدود ۱۳۰۰ قمری)

او در ۱۲۳۵ هـ. ش به حکمرانی تهران منصوب شد و در ۱۲۴۵ هـ. ش رکن‌الدوله لقب یافت و به حکومت زنجان رفت. در سال ۱۲۵۱ هـ. ش باردیگر حکومت زنجان به وی سپرده شد و در ۱۲۵۵ هـ. ش به فرمانفرمایی خراسان منصوب شد. در ۱۲۵۹ ه. ش. بار دیگر به حکومت خراسان رفت و نیز به تولیت آستان قدس رضوی برگزیده شد ولی سال بعد با صدور فرمان حکومت آن ایالت برای میرزا حسین‌خان سپهسالار به تهران بازگشت. پس از وفات سپهسالار برای بار سوم والی خراسان شد و در همین هنگام بود که ناصرالدین شاه به خراسان سفر کرد.[۳]

او در سال ۱۲۷۰ هـ. ش والی فارس شد ولی بر اثر اغتشاشاتی که در شیراز پیش آمد، او را عزل و میرزا حسینقلی‌خان نظام‌السلطنه مافی را به حکومت فارس برقرار کردند. رکن‌الدوله بار دیگر در ۱۲۷۲ هـ. ش به حکومت فارس منصوب شد. در این زمان شوریده شیرازی، شاعر معروف شیراز، به اشاره بزرگان شهر که آنان نیز به ظل‌السلطان پشتگرم بودند، اشعاری در هجو رکن‌الدوله می‌سرود.

درگذشتویرایش

رکن‌الدوله تا ۱۲۷۵ هـ. ش در حکومت فارس باقی بود. او یک سال بعد به فرمانفرمایی خراسان رسید و در این مقام باقی بود تا سال ۱۲۷۹ هـ. ش که درگذشت.[۳]

پس از فوت رکن‌الدوله مظفرالدین‌شاه بازماندگان او را به تهران خواند و لقب رکن‌الدوله را در حق علی‌نقی میرزا فرزند ارشد محمدتقی میرزا برقرار ساخت.[۴] نوادگان رکن‌الدوله پس از اجباری شدن انتخاب نام‌خانوادگی و حذف القاب توسط رضاشاه، نام‌خانوادگی «رکنی » و «رکنی قاجار» را برگزیدند.[۵]

علی‌نقی میرزا فرزند ارشد محمدتقی میرزا بود که از پس از او به رکن‌الدوله ملقب شد و چندی در خراسان حکمرانی کرد.

فرزند دیگر محمدتقی میرزا، رضاقلی میرزا عدل‌الدوله بود که چند سال به حکومت شهرهای نیشابور، تربت حیدریه، سبزوار و ترشیز رفت. او از ازدواج با توراندخت خانم وجیه‌الدوله دختر میرزا محمدعلی‌خان مصد‌ق‌الدوله غفاری و شایسته خانم شرافت‌الدوله (دختر جلال‌الدین میرزای قاجار) چهارده فرزند داشت: شمس‌اقدس (همسر سردار معزز بجنوردی)، قمرالملوک (همسر شجیع‌الملک از خوانین خزاعی تربت حیدریه)، ابتهاج‌الملوک (همسر سالار معتمد گنجی از ملاکان نیشابور)، سرتیپ محمدتقی میرزا رکنی (دکتر نیروی دریایی)، محمد میرزا رکنی (فارغ‌التحصیل ریاضیات از مدرسه عالی نرمال پاریس)، احمد میرزا رکنی (مهندس شیمی فارغ‌التحصیل انگلستان و از کارمندان عالی‌رتبه شرکت نفت ایران)، سرهنگ مجید رکنی (همکلاس محمدرضا شاه پهلوی)، سیف‌الدین میرزا (در جوانی خودکشی کرد)، شرافت‌الملوک (همسر عبدالوهاب اقبال)، مریم خانم (ابتدا همسر مجید مهدوی و سپس محمدعلی فردوم)، فرنگیس خانم، فخرتوران (همسر ارتشبد عبدالحسین حجازی)، فروزنده خانم (همسر پسرعموی خود محمد میرزا رکنی) و فروغ‌اعظم (ابتدا همسر علامیر و سپس همسر شیخ‌الاسلام مهماندوست).[۶][۷]

غلامحسین بنان نوهٔ دختری رکن‌الدوله است.[نیازمند منبع]

منابعویرایش

  1. معیری، دوستعلی. ص۹۶
  2. معیری، دوستعلی. ص۱۸
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ سعادت نوری، حسین. رکن‌الدوله‌ها. مجله وحید، شماره ۴۳ (تیر ۱۳۴۶): ۵۸۸–۵۹۱
  4. سعادت نوری، حسین. [رکن‌الدوله‌ها http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/11535/585/text]. مجله وحید، شماره ۴۳ (تیر ۱۳۴۶):۵۸۸–۵۹۱
  5. Rokni-Qajar (Kadjar) Genealogy. بازبینی در ۲۲ مرداد ۱۳۹۱.
  6. [۱]
  7. تاریخچه و شجره خاندان غفاری کاشانی، فرهنگ ایران زمین، شماره ۲۰
  • معیری، دوستعلی (۱۳۶۱رجال عصر ناصری، تهران: نشر تاریخ ایران

پیوند به بیرونویرایش