محمد باقری (نظامی)

رئیس ستاد کل نیروهای مسلح ایران

محمدحسین افشردی (زادهٔ ۱۳۳۹)[۲] معروف به محمد باقری، نظامی و مدرس دانشگاه ایرانی است که از ۱۳۹۵ به‌عنوان رئیس ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران فعالیت می‌کند.[۳] او مدرس دانشگاه تربیت مدرس و از اعضای هیئت علمی دانشگاه عالی دفاع ملی است.[۴]


محمد باقری
Mohammad Bagheri 2022 (cropped).jpeg
باقری در ۱۴۰۱
نام تولدمحمدحسین افشردی
زاده۱۳۳۹ ‏(۶۱–۶۲ سال)
تهران، ایران[۱]
وفاداریایران
شاخه نظامیسپاه پاسداران انقلاب اسلامی
سال‌های خدمتاکنون–۱۳۵۹
درجهسرلشکر پاسدار
جنگ‌ها و عملیات‌هاجنگ ایران و عراق
نشان‌هافهرست کامل
خویشاوندانحسن باقری (برادر)
پس‌زمینه‌های علمی
تحصیلاتجغرافیا
دانشگاهدانشگاه پلی‌تکنیک تهران (رها کرد)
دانشگاه تربیت مدرس
عنوان پایان‌نامهتحلیل ژئوپلیتیکی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در منطقه قفقاز و ارائه الگوی مناسب (۱۳۸۰)
استاد راهنمامحمدرضا حافظ‌نیا
کار علمی
زمینهٔ تخصصی/حوزه کاریجغرافیا
زیرشاخهٔجغرافیای سیاسی
نهاددانشگاه عالی دفاع ملی

باقری فعالیت نظامی را از سال ۱۳۵۹ در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی آغاز کرد و در طول جنگ ایران و عراق از اعضای این نهاد بود.[۵] او در فاصله سال‌های ۱۳۸۱ تا ۱۳۹۳ معاونت اطلاعات و عملیات ستاد کل نیروهای مسلح را برعهده داشت و با حفظ سمت از ۱۳۸۶ تا ۱۳۹۵ به عنوان معاون هماهنگ‌گر قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا فعالیت می‌کرد. او از ۱۳۹۳ تا ۱۳۹۵ معاون ارکان و امور مشترک ستاد کل بود.[۶] او برادر کوچکتر حسن باقری است.[۷] وزارت خزانه‌داری ایالات متحده آمریکا در آبان ۱۳۹۸ وی را در فهرست تحریم‌های خود قرار داد.[۸][۹] دولت کانادا وی را به بهانه نقض حقوق بشر در ایران در ۱۱ مهر ۱۴۰۱ تحریم کرد.[۱۰][۱۱] اتحادیه اروپا نیز در مهر ۱۴۰۱ او را به‌دلیل ارسال پهپاد به روسیه برای استفاده در حمله به اوکراین تحریم کرد.[۱۲]

زندگی‌نامهویرایش

محمدحسین افشردی ۱۳۳۹ در تهران زاده شد و دوران کودکی و نوجوانی را در این شهر سپری نمود. او برادر کوچکتر حسن باقری؛ از شهیدان جنگ تحمیلی می‌باشد. محمد باقری فعالیت در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را از سال ۱۳۵۹ آغاز کرد و در طول جنگ ایران و عراق از اعضای این نهاد بود.

تغییر نامویرایش

 
محمد باقری در کنار محمدابراهیم همت و مهدی زین‌الدین در زمان جنگ ایران و عراق

محمد باقری، برادر کوچکتر حسن باقری (غلامحسین افشردی)؛ اولین مسئول اطلاعات و عملیات سپاه است. او در مورد علت تغییر نام خانوادگی از افشردی به باقری، این توضیح را داده‌است:

ماه اول جنگ به اهواز رفتم و در جبهه خوزستان حاضر شدم، اخوی به من تذکر دادند که نام من در جبهه برای عدم شناسایی، به حسن باقری تغییر کرده‌است، من سعی کردم با اسم واقعی خود حرکت کنم، ولی به اندازه‌ای شباهت چهره ما زیاد بود، که همه متوجه می‌شدند ما برادر هستیم، در نتیجه من نیز تغییر نام دادم و شدم محمد باقری و به احترام اخوی، این اسم برای ما باقی ماند.[۱۳]

تحصیلاتویرایش

محمد باقری در زمان وقوع انقلاب، در سال آخر دبیرستان تحصیل می‌کرد. پس از وقوع انقلاب به سمت مسیر دروس فنی دانشگاه رفت و در رشته مهندسی مکانیک دانشگاه پلی‌تکنیک پذیرفته شد و تا انقلاب فرهنگی نیز در دانشگاه مشغول تحصیل بود، اما از زمانی که دانشگاه‌ها در بهار ۱۳۵۹ به سبب انقلاب فرهنگی تعطیل شدند، او نیز از تابستان سال ۱۳۵۹ در سپاه مشغول به فعالیت شد.[۶]

باقری دارای مدرک دکتری جغرافیای سیاسی از دانشگاه تربیت مدرس می‌باشد و هم‌اکنون از اعضای هیئت علمی دانشگاه عالی دفاع ملی است. او علاوه بر ایفای مسئولیت‌های اجرایی، به تدریس در دانشگاه عالی دفاع ملی و دانشگاه تربیت مدرس نیز اشتغال دارد.[۷] باقری به همراه محمدباقر قالیباف، سید یحیی رحیم‌صفوی و غلامعلی رشید، از مؤسسان انجمن ژئوپلیتیک ایران به‌شمار می‌رود.[۱۴]

سایر سوابقویرایش

درجه نظامیویرایش

 
محمد باقری هنگام دریافت درجه سرلشکری از رهبر جمهوری اسلامی در سال ۱۳۸۷

باقری در سال ۱۳۸۷ همراه با مصطفی ایزدی، درجه سرلشکری دریافت کرد.[۶] او از معدود فرماندهان نظامی ایرانی است، که پیش از رسیدن به فرماندهی کل سپاه، فرماندهی کل ارتش یا ریاست ستاد کل نیروهای مسلح، به درجه سرلشکری ارتقا یافت.[۱۵]

نقش امنیتی در غرب کشورویرایش

باقری با توجه تجربه حضور در بخش‌های اطلاعاتی و عملیاتی نیروهای مسلح، در بررسی و تصویب طرح‌های مهمی چون حمله به عمق ۱۰ کیلومتری خاک عراق، در سال ۱۳۷۵ جهت مبارزه با حزب کومله، حزب دموکرات کردستان و تحرکاتی که در غرب ایران انجام می‌دادند، نقش ویژه‌ای داشت. در آن زمان، سپاه پاسداران عملیاتی به فرماندهی احمد کاظمی طراحی و اجرا کرد، که به مرکزیت این مجموعه حمله شد و حدود ۲۰۰ دستگاه خودرو اعم از توپ، نفربر، خمپاره‌اندازها و واحدهای پیاده، به مقر اصلی آن‌ها حمله کردند.[۶]

نامه به خاتمیویرایش

چند روز پس از نا آرامی‌های کوی دانشگاه تهران، روزنامه کیهان نامه محرمانه جمعی از فرماندهان سپاه به محمد خاتمی ریاست‌جمهوری اسلامی ایران را منتشر کرد. فرماندهان امضاءکننده نامه در پایان به خاتمی نوشته بودند که:

با کمال احترام و علاقه به حضرت‌عالی اعلام می‌داریم کاسهٔ صبرمان به پایان رسیده و تحمل بیش از آن را در صورت عدم رسیدگی، بر خود جایز نمی‌دانیم.

محمد باقری از جمله امضا کنندگان این نامهٔ تهدیدآمیز بود، که ۲۴ نفر از فرماندهان ارشد سپاه، پس از حوادث مربوط به حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸ تیر ۱۳۷۸) به محمد خاتمی نوشته بودند.[۱۶] نامه فرماندهان به خاتمی بازتاب گسترده‌ای داشت و بسیاری ناظران، آن را تهدیدی علیه ریاست جمهوری اسلامی ایران دانستند.[۱۷]

ستاد کل نیروهای مسلحویرایش

محمد باقری از ۸ تیر ۱۳۹۵ با حکم سید علی خامنه‌ای جایگزین سید حسن فیروزآبادی؛ در جایگاه ریاست ستاد کل نیروهای مسلح شد.[۴] او پیش از این در سمت معاون اطلاعات و عملیات و معاون ارکان و امور مشترک ستاد کل نیروهای مسلح فعالیت می‌کرد.[۶][۱۸]

تفکراتویرایش

 
باقری در حال بحث با عبدالرحیم موسوی و حبیب‌الله سیاری در رزمایش آبی ولایت-۹۰

یکی از موضوعاتی که دربارهٔ باقری مطرح می‌شود، نظریه‌های استراتژیک وی مثل طرح توسعه سواحل مکران و حتی نگاه آینده نگرانه تا قطب جنوب است. وی در جایگاه معاونت ارکان و امور مشترک ستاد کل نیروهای مسلح، این ایده را در اختتامیه همایش توسعه ملی سواحل مکران و اقتدار دریایی جمهوری اسلامی ایران که در چابهار برگزار شد، مطرح کرد:

ما از سواحل مکران، دسترسی مستقیم به آب‌های آزاد و بدون وجود هیچ خشکی در سر راه، به قطب جنوب داریم و می‌توانیم طبق قوانین بین‌المللی در بخشی از قطب جنوب هم ادعای حاکمیت کنیم.[۱۹]

تحریمویرایش

 
در حال سخنرانی در مجلس شورای اسلامی

  در تاریخ ۱۳ آبان ۱۳۹۸ محمد باقری به همراه ۹ نفر دیگر از نظامیان عالی‌رتبه ایران، در فهرست تحریم‌های وزارت خزانه‌داری آمریکا قرار گرفتند. این افراد بنا بر اعلام دولت آمریکا، در حملات تروریستی لبنان و آرژانتین دست داشتند.[۸][۹]

بر اساس بیانیه وزارت خزانه‌داری ایالات متحده آمریکا، محمدحسین باقری توسط سیّد علی خامنه‌ای به عنوان رئیس ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران منصوب شده‌است. این ستاد عالی‌ترین نهاد نظامی در ایران است و مسئولیت اجرای سیاست‌ها و هماهنگی و نظارت بر فعالیت‌های نیروهای مسلح از جمله سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را بر عهده دارد.[۲۰]

  در روز دوشنبه ۱۱ مهر ۱۴۰۱ دولت کانادا محمد حسین باقری را به دلیل نقض حقوق بشر در ایران و «بی‌توجهی آشکار به جان انسان‌ها» تحریم کرد و اموال و دارایی او را بلوکه خواهد کرد و به وی اجازه ورود به کانادا داده نخواهد شد.[۱۰][۱۱]

  پنج‌شنبه ۲۸ مهر ۱۴۰۱ اتحادیه اروپا، صنایع هوایی شاهد سپاه پاسداران را همراه با محمدحسین باقری و دو مقام ارشد سپاه پاسداران به‌دلیل ارسال پهپاد به روسیه برای استفاده در جنگ اوکراین تحریم کرد. این افراد اجازه ورود به اتحادیه اروپا را ندارند و در صورت داشتن اموال و دارایی در اتجادیه اروپا مسدود خواهد شد.[۱۲]

وی در واکنش به این تحریم، به اتحادیه اروپا کنایه زد و گفت:

اما یک پیشنهاد انسان‌دوستانه به اتحادیه اروپا دارم؛ از امروز به آن‌ها وکالت می‌دهم در اجرای تحریمی که تدارک دیده‌اند، مجازند همه اموال و دارایی‌های سرلشکر محمد حسین باقری در بانک‌های سراسر جهان را شناسایی و مصادره و صرف خرید ذغال‌سنگ برای شهروندان اروپایی کنند، زمستان سختی درپیش است.[۲۱][۲۲]

  در آبان ۱۴۰۱ دولت سوئیس محمد حسین باقری را به همراه یک شرکت و دو مقام دیگر به خاطر حمایت ایران از جنگ روسیه و اکراین تحریم کرد.[۲۳]

انتشاراتویرایش

  • بررسی و تحلیل ره‌نامه جنگ پیشگیرانه آمریکا در آسیای جنوب غربی
  • تعیین عوامل مؤثر بر اصول ره‌نامه عملیاتی نیروهای زمینی جمهوری اسلامی ایران در نبرد همطراز و ناهمطراز
  • راهبردهای نظامی مقابله با جنگ احتمالی آیندهٔ آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران در خلیج فارس
  • کارکرد الگوی بازدارندگی طالبان در جنگ پیشگیرانه آمریکا علیه افغانستان در سال ۲۰۰۱ (با تأکید بر عوامل داخلی افغانستان)
  • تبیین شاخص‌های مؤثر در مدیریت مرزها
  • تهدیدهای ژئوپلیتیکی مؤثر بر تدوین راهبرد دفاعی ج.ا. ا در قبال ترکیه
  • تأثیر عوامل ژئوپلیتیکی شیعه بر توسعه نفوذ انقلاب اسلامی
  • تعیین عوامل ژئوپلیتیک ترکیه مؤثر بر تدوین راهبرد دفاعی جمهوری اسلامی ایران
  • امنیت پایدار در منطقه ژئوپولیتیکی خلیج فارس در پرتو ناپایداری نیروهای همگرا و واگرا ساز
  • تبیین مرزهای فضای رایانه‌ای و راهبرد مدیریتی آنها
  • ساختار نظام قدرت منطقه‌ای در خاورمیانه (با تأکید بر کشورهای برتر منطقه)
  • الگوی نظری طراحی راهبرد دفاعی مبتنی بر عوامل ژئوپلیتیکی
  • بررسی میزان مطابقت و تفاوت‌های قانون مناطق دریائی جمهوری اسلامی ایران در خلیج فارس و دریای عمان (۱۳۷۲) با کنوانسیون حقوق دریاها (۱۹۸۲)
  • تحلیل ژئوپلیتیک قفقاز؛ بستری برای تدوین سیاست خارجی مناسبتر در منطقه
  • تعیین عوامل ژئوپلیتیک ترکیه مؤثر بر تدوین راهبرد دفاعی جمهوری اسلامی ایران
  • تبیین برآیند سیاسی واگذاری بهره‌برداری از سواحل مکران به سرمایه‌گذاری داخلی

جایزه‌ها و نشان‌های افتخارویرایش

این بخش شامل نشان‌ها و جایزه‌های رسمی محمد باقری است، که بر روی لباس همسان او نصب می‌شود، ولی جایزه‌های غیرنظامی و غیررسمی را در برنخواهد گرفت.

آرم‌های بازو
 
ستاد کل نیروهای مسلح

نوار نشان‌هاویرایش

 
     

نام نشان‌هاویرایش

نشان فتح درجه یک
نشان نصر درجه دو نشان فتح درجه سه نشان فتح درجه سه

منابعویرایش

  1. «بُرشی از زندگینامه و سوابق خدمتی و تحصیلی سرلشکر محمد باقری». خبرگزاری فارس. ۹ تیر ۱۳۹۵.
  2. «زندگینامه: محمد باقری (۱۳۳۹ -)». همشهری آنلاین. دریافت‌شده در ۴ دسامبر ۲۰۲۲.
  3. «محمد باقری آمریکا را متهم کرد که در صدد حمله به ایران بوده‌است». رادیو فردا. دریافت‌شده در ۴ دسامبر ۲۰۲۲.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ «انتصاب سرلشکر باقری به ریاست ستاد کل نیروهای مسلح». پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر رهبر جمهوری اسلامی ایران. ۸ تیر ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۲۸ ژوئن ۲۰۱۶.
  5. «سرلشکر باقری را بهتر بشناسید». دانشگاه آزاد قزوین. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۴ ژوئن ۲۰۲۱.
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ ۶٫۳ ۶٫۴ «آشنایی با سوابق و تفکرات سرلشکر باقری؛ رئیس جدید ستادکل نیروهای مسلح». مشرق نیوز. ۸ تیر ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۲۸ ژوئن ۲۰۱۶.
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ «بُرشی از زندگینامه و سوابق خدمتی و تحصیلی سرلشکر محمد باقری». خبرگزاری فارس.
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ «آمریکا-فرزند-و-شماری-از-نزدیکان-خامنه‌ای-را-تحریم-کرد». دویچه وله آلمان.
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ «یورو نیوز». بایگانی‌شده از اصلی در ۸ نوامبر ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۴ ژوئن ۲۰۲۰.
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ «کانادا ۹ نهاد و ۲۵ فرد را به‌دلیل نقض حقوق بشر در ایران و سرکوب اعتراضات تحریم کرد». رادیو فردا. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۰-۰۴.
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ «کانادا ۳۴ فرد و نهاد وابسته به حکومت ایران را به بهانه‌های واهی تحریم کرد». ایندیپندنت فارسی. ۲۰۲۲-۱۰-۰۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۰-۰۶.
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ «اتحادیه اروپا، ایران را به‌دلیل صادرات پهپاد به روسیه تحریم کرد». رادیو فردا. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۰-۲۴.
  13. «سردار سرلشکر باقری در برنامه شناسنامه: اختلاف سلیقه بین ارتش و سپاه طبیعی است/ هشدار به تروریست‌ها در خصوص عتبات عالیات در عراق». خبرگزاری فارس.
  14. «اسامی هیئت مؤسس انجمن ژئوپلیتیک ایران». انجمن ژئوپلیتیک ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ ژوئن ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۲۸ ژوئن ۲۰۱۶.
  15. «باقری به جای فیروزآبادی رئیس ستاد کل نیروهای مسلح ایران شد». بی‌بی‌سی فارسی. ۸ تیر ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۲۸ ژوئن ۲۰۱۶.
  16. «متن کامل نامهٔ فرماندهان سپاه به خاتمی». آفتاب.
  17. BBCPersian.com
  18. «سایت محافظه‌کار «تابناک»: فیروزآبادی به خاطر حمایت از برجام برکنار شد». دیگربان. بایگانی‌شده از اصلی در ۳ ژوئیه ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۳۰ ژوئن ۲۰۱۶.
  19. «سرلشکر باقری در همایش توسعه سواحل مکران تشریح کرد پاسخ خاضعانه ناوهای آمریکا به ایران/ می‌توانیم در بخشی از قطب جنوب ادعای حاکمیت کنیم». خبرگزاری فارس.
  20. «وزارت خزانه‌داری حلقه نزدیکان رهبر جمهوری اسلامی را که در پیشبرد سرکوب داخلی و خارجی مسئول هستند، تحریم می‌کند». وزارت خزانه‌داری ایالات متحده آمریکا. ۱۳ آبان ۱۳۹۸. دریافت‌شده در ۲۳ مهر ۱۳۹۹.
  21. «پاسخ کنایه‌آمیز رئیس ستادکل نیروهای مسلح به تحریم از سوی اتحادیه اروپا». خبرگزاری تسنیم.
  22. «واکنش باقری به تحریم‌های اروپا: با اموال من زغال سنگ بخرید». یورونیوز.
  23. «سوئیس به بهانه اوکراین، ایران را تحریم کرد». خبرگزاری فارس. دریافت‌شده در ۱۳ آبان ۱۴۰۱.

پیوند به بیرونویرایش

مناصب نظامی
پیشین:
بهروز سلیمانجاه
معاون اطلاعات و عملیات ستاد کل نیروهای مسلح
۱۳۹۳–۱۳۸۱
پسین:
؟
پیشین:
؟
معاون هماهنگ‌کننده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا
۱۳۹۵–۱۳۸۶
پسین:
علی شادمانی
پیشین:
؟
معاون ارکان و امور مشترک ستاد کل نیروهای مسلح
۱۳۹۵–۱۳۹۳
پسین:
؟
پیشین:
سید حسن فیروزآبادی
رئیس ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران
اکنون–۱۳۹۵
در حال تصدی