محمد مؤمن

روحانی شیعه
(تغییرمسیر از محمد مؤمن قمی)

محمد دانش‌زاده قمی (زادهٔ ۲۳ دی ۱۳۱۶ قم – درگذشتهٔ ۲ اسفند ۱۳۹۷ تهران) مشهور به محمد مؤمن، روحانی و فقیه ایرانی و از فقهای شورای نگهبان و عضو مجلس خبرگان رهبری از استان قم و همچنین عضو شورای بازنگری قانون اساسی در سال ۱۳۶۸ بود.[۷]

محمد مؤمن
Ayatollah Mohammad Momen by Tasnimnews.01.jpg
نماینده مجلس خبرگان رهبری
دوره‌های ۱، ۲، ۳، ۴ و ۵
مشغول به کار
۴ خرداد ۱۳۹۵ – ۲ اسفند ۱۳۹۷
پیش ازمحمد یزدی
حوزه انتخاباتیاستان قم
اکثریت۳۳۱٬۱۴۹ (۷۰٫۰٪)[۱]
مشغول به کار
۱ اسفند ۱۳۸۵ – ۳ خرداد ۱۳۹۵
حوزه انتخاباتیاستان قم
اکثریت۱۸۱٬۶۴۰ (۵۰٫۸٪)[۲]
مشغول به کار
۱۲ شهریور ۱۳۸۰[۳] – ۳۰ بهمن ۱۳۸۵
پس ازسید مهدی روحانی
حوزه انتخاباتیاستان قم
اکثریت۱۷۴٬۹۶۹[۴]
مشغول به کار
۲ اسفند ۱۳۶۹ – ۳ اسفند ۱۳۷۷
پیش ازمحمدعلی عالمی
حوزه انتخاباتیاستان سمنان
مشغول به کار
۲۳ تیر ۱۳۶۲ – ۱ اسفند ۱۳۶۹
حوزه انتخاباتیاستان سمنان
اکثریت۱۴۷٬۳۹۰ (۷۸٫۸٪)[۵]
عضو شورای نگهیان
دوره‌های ۱، ۲، ۳، ۴، ۵، ۶ و ۷
مشغول به کار
۲۶ تیر ۱۳۶۲ – ۲ اسفند ۱۳۹۷
گمارندهسید روح‌الله خمینی
سید علی خامنه‌ای
دبیرلطف‌الله صافی گلپایگانی
محمد محمدی گیلانی
احمد جنتی
پس ازمحمدمهدی ربانی املشی
پیش ازعلیرضا اعرافی
عضو شورای عالی قضایی
مشغول به کار
۱۳۶۰ – ۱۳۶۱
اطلاعات شخصی
زاده
محمد دانش‌زاده قمی

۲۳ دی ۱۳۱۶
قم، ایران
درگذشت۲ اسفند ۱۳۹۷ (۸۱ سال)[۶]
تهران، ایران
ملیتایرانی
حزب سیاسیجامعه مدرسین حوزه علمیه قم
محل
تحصیل
حوزه علمیه نجف
شغلفقیهسیاستمدار
تخصصاجتهاد
مذهباسلام (شیعه)
وبگاهm-momen.ir

وی از شخصیت های تاثیر گذار در نظام جمهوری اسلامی است که علاوه بر عضویت در شورای بازنگری قانون اساسی در سال 1368، به عنوان یکی از اعضای برجسته شورای نگهبان تاثیر زیادی در تحولات نظام جمهوری اسلامی ایران بر جای گذاشته است[۸].

او از مجتهدین معاصر بود که از اواسط دوره اول شورای نگهبان (یعنی از سال ۱۳۶۲) با حکم سید روح‌الله خمینی به عضویت فقهای شورای نگهبان منصوب شد و تا ۱۳۹۷ عضو این شورا بود. وی همچنین عضو مجلس خبرگان در چندین دوره بوده‌است. محمد مؤمن آخرین بار در ۲۵ تیر ۱۳۹۲ با حکم علی خامنه‌ای، در سمت خود (فقیه شورای نگهبان) ابقاء شد.[۹]

تحصیلاتویرایش

محمد مؤمن، در ۲۳ دی‌ماه سال ۱۳۱۶ در قم متولد شد. تحصیلات مقدماتی را در قم و ابتدا در مکتب خانه و سپس در «مدرسه جامع تعلیمات دینی» گذراند و همزمان به تحصیل در حوزه علاقه‌مند شد. وی با بهره‌گیری از اساتیدی چون روح‌الله خمینی، علامه طباطبایی، علی مشکینی، شیخ مرتضی حائری و سید محمدرضا گلپایگانی به درجه اجتهاد دست یافت.[نیازمند منبع]

مؤمن در سال ۱۳۷۴ در جریان تصادف شدیدی در راه قم به شدت مجروح شد. او پس از این تصادف یک ماه بیهوش و ۴۲ روز بستری بود.[۱۰]


نظریاتویرایش

اندیشه های وی از دو جهت اهمیت دارد؛ نخست آن که او به همراه برخی علمای دیگر، اقتدارگراترین تبیین نظریه نصب و اختیارات فقیه حاکم در نظام جمهوری اسلامی ایران را ارائه داده است؛ ثانیا حضور طولانی او در منصب فقهای شورای نگهبان، حداقل در برخی موارد، باعث تزریق عملی این نظریه در تصمیم سازی ها، قوانین و برخی جهت گیری های راهبردی مرتبط با شورای نگهبان بوده است[۱۱]. نظریات وی پیرامون ولایت فقیه شبیه به نظرات محمدتقی مصباح یزدی و سید کاظم حائری بوده[۱۲] و ولایت مطلقه فقیه را در مقابل دموکراسی می دانست. وی در نقد وکالت، انتخاب، و یا حتی انشای ولایت از طریق بیعت، نه تنها انتخاب حاکمان را از حق الناس و حقوق مردم نمی داند، بلکه حتی از حقوق مشترکه بین خدا و مردم نیز نمی داند و به تصریح می گوید: "صرفا حق الله است و از حقوق مشترکه به این معنی که مردم بیایند به امام و ولی امر اختیار بدهند، نیست"[۱۳].

در خصوص رابطه ولی امر و شورا، وی معتقد بود مجلس شورای مقننه، نه "وکیل" و "عصاره ملت" که صرفا بازوی تقنینی ولی امر است و لاجرم تابعی از مصلحت و اراده اوست[۱۴]. به نظر مومن، «راه بهتر با اصول شرعی آن است که گروهی اسلام شناس زبر دست و فقیه عالم مقام، مسئول تدوین... احکام فراگیر اسلام باشند و از طرح و تصویب این احکام در مجلس شورای اسلامی که اکثریت نمایندگانش در این مرتبه از شناخت احکام نیستند، خودداری شود تا حدود الهی تحت تاثیر افکار ناآشنایان به موازین شرعی قرار نگیرند.[۱۵]»

مبارزاتویرایش

محمد مؤمن قبل از پیروزی انقلاب، با پیروی از روح‌الله خمینی و عضویت در جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، در مبارزات علیه حکومت محمدرضا پهلوی نقش داشت و این فعالیت‌ها به تبعید او و ۲۴ تن از اعضای جامعه مدر سین انجامید. وی به تویسرکان تبعید گردید.[۱۶]

مسئولیت‌هاویرایش

عضویت فقهای شورای نگهبان (هفت دوره)، عضو مجلس خبرگان رهبری (پنج دوره)، نائب رئیس مجلس خبرگان رهبری، عضو شورای بازنگری قانون اساسی، عضو شورای عالی قضایی، رئیس دادگاه عالی انقلاب اسلامی (دادگاه عالی قم) و مسئول انتخاب و اعزام قضات شرع دادگاه‌های انقلاب در سراسر کشور به دستور سید روح‌الله خمینی، عضو شورای عالی سیاستگذاری و رئیس حوزه علمیه قم، عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، عضو مجمع جهانی اهل بیت و رئیس مجمع فقه اهل بیت، عضو هیئت امنای دانشگاه قم و رئیس دادگاه عالی قم.

درگذشتویرایش

محمد مؤمن در یکم دی ماه ۱۳۹۷ در یکی از بیمارستان‌های قم بستری شد[۱۷] و در ۲ اسفند ۱۳۹۷ در سن ۸۱ سالگی درگذشت.[۱۸][۱۹]

منابعویرایش

  1. «نتیجه نهایی شمارش آرا در قم/راهیابی امیرآبادی، لاریجانی و ذوالنور». خبرگزاری مهر. ۹ اسفند ۱۳۹۴. ۳۵۶۸۲۲۳.
  2. «نتایج قطعی انتخابات خبرگان در سراسر کشور به غیر از تهران». ایسنا. ۲۶ آذر ۱۳۸۵. ۱۶۳۶۶–۸۵۰۹.
  3. «ششمین اجلاس مجلس خبرگان رهبری امروز گشایش یافت». ایسنا. ۱۲ شهریور ۱۳۸۰. ۰۲۱۵۳–۸۰۰۶.
  4. «نمایندگان مردم قم و آذربایجان شرقی در مجلس خبرگان انتخاب شدند». روزنامه همشهری. تهران: مؤسسه همشهری. سال نهم (۲۴۲۰). ۱۳۸۰. از پارامتر ناشناخته |ماه= صرف‌نظر شد (کمک)
  5. «۴۱ نفر از ۱۶ استان به مجلس خبرگان راه یافتند» (PDF). روزنامه جمهوری اسلامی. سال سوم (۱۰۲۵): ۳. ۲۲ آذر ۱۳۶۱.
  6. «آیت‌الله محمد مؤمن درگذشت». ایسنا. ۲ اسفند ۱۳۹۷. ۹۷۱۲۰۲۰۱۰۰۲.
  7. اکبرین، محمدجواد (۲۰۱۹-۰۲-۲۱). «محمد مؤمن؛ فقیهِ قدرت». BBC Farsi. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۲-۲۲.
  8. کتاب فقه و سیاست در ایران معاصر. تالیف: داود فیرحی، نشر نی، چاپ دوم 1394، ص444
  9. «ابقای سه تن از فقهای شورای نگهبان و انتصاب عضو جدید». خبرگزاری مهر. ۲۰۱۳-۰۷-۱۶. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۲-۲۲.
  10. «روایت آیت الله مؤمن از حساس‌ترین جلسه خبرگان». خبرگزاری تسنیم. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۲-۲۲.
  11. کتاب فقه و سیاست در ایران معاصر. تالیف: داود فیرحی، نشر نی، چاپ دوم 1394، ص478
  12. کتاب فقه و سیاست در ایران معاصر. تالیف: داود فیرحی، نشر نی، چاپ دوم 1394، ص477
  13. محمد مؤمن قمی، "دین و مشارکت سیاسی"، فصلنامه علوم سیاسی، سال دوم، ش 7، زمستان 1387، ص 19
  14. کتاب فقه و سیاست در ایران معاصر. تالیف: داود فیرحی، نشر نی، چاپ دوم 1394، ص452
  15. مؤمن قمی، "قوانین ثابت و متغیر"، مجله فقه اهل بیت علیهم السلام (فارسی)، سال 14، ج 56، ص ص 76-79.
  16. «زندگینامه حضرت آیت الله محمد مؤمن (ره)». پایگاه اطلاع‌رسانی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۲-۲۲.
  17. «آیت‌الله مؤمن در بیمارستان بستری شد». خبرگزاری میزان.
  18. «آیت‌الله محمد مؤمن درگذشت». ایسنا. ۲ اسفند ۱۳۹۷.
  19. «آیت‌الله مؤمن دار فانی را وداع گفت». خبرگزاری تسنیم. ۲ اسفند ۱۳۹۷.


کرسی پارلمانی
پیشین:
اکبر هاشمی رفسنجانی
نایب اول رئیس مجلس خبرگان رهبری
۱۳۸۶ – ۱۳۸۷
پسین:
سید محمود هاشمی شاهرودی